Podkomisja stała do spraw infrastruktury krytycznej, górnictwa i energetyki (ESK)

15 September 2026

Podkomisja stała do spraw infrastruktury krytycznej, górnictwa i energetyki (ESK) Sejm Rzeczypospolitej Polskiej

02:05 - 02:21
Speaker 2
Dobrze.  I też całościowa liczba.  Dobrze.  Dzień dobry państwu.  Witam na posiedzeniu Podkomisji Stałej do spraw Infrastruktury Krytycznej, Górnictwa I Energetyki. 
02:21 - 03:57
Speaker 3
Otwieram posiedzenie Podkomisji.  Witam wszystkich gości biorących udział w dzisiejszym posiedzeniu, a są z nami.  Sprawdzimy, tak, czy to się zgadza nam lista, którą otrzymałem ze stanem faktycznym.  Pan Paweł Różycki, zastępca dyrektora Departament Ochrony Powietrza I Negocjacji Klimatycznych w Ministerstwie Klimatu.  Dzień dobry panie dyrektorze. 

Zastępca dyrektora IOŚPiP, kierownik Kobizy.  Pan Robert Jaeschke, dzień dobry.  Pani Anna Pacosa, zastępca kierownika Kobizy.  Pani Monika Sekuła, zastępca kierownika Kobizy.  Pani Anna Sosnowca, Sosnowska kierownik Centrum Prawno-Regulacyjnego KOBiZE. 

Tomasz Majkrzak kierownik Centrum Zarządzania Systemami Handlu Emisjami I Mechanizmu Granicznego KOBiZE.  Witam.  I pani Mariola Ziomacka, doradca techniczny w Departamencie Zasobów Noturalnych w najwyższej izbie kontroli.  Witamy.  A temat dzisiejszego posiedzenia przewiduję informację na te, o systemowej roli I realizowanych zadaniach Krajowego Ośrodka Bilansowania I Zarządzania Emisjami Instytutu Ochrony Środowiska, Państwowego Instytutu Badawczego. 

Dziękuję państwu, że materiały dotarły, dotarły wcześniej.  To ułatwiło zapoznanie, zapoznanie się z nimi I przygotowanie do dzisiejszego posiedzenia.  To się nie zawsze, nie zawsze zdarza.  Dlatego, dlatego dziękuję za to.  I realizujemy porządek dzienny. 

Kto ze strony państwa zacznie prezentację?  Pan dyrektor wskazuje pana kierownika.  Bardzo proszę. 
03:58 - 04:04
Speaker 1
To może ja zacznę I później przekażę głos moim zastępczyniom.  Ja, to 
04:04 - 04:41
Speaker 3
ja może, ja może tak powiem, jak ja bym, jak ja bym widział.  I państwo, czy pan dyrektor, pan kierownik oczywiście jakby wskazujecie, kto pewne obszary może dokładniej nakreślić.  Prosiłbym o taką syntetyczną, syntetyczną informację.  Zrozumiałem, bo oprócz nas tu na sali myślę, że jest grono osób, które śledzą nas za pośrednictwem transmisji internetowej I później po państwa prezentacji albo może ewentualnie w trakcie pytania.  I tak patrzymy na to posiedzenie komisji, więc już oddaję głos panu kierownikowi. 
04:41 - 06:19
Speaker 5
Dokładnie tak panie przewodniczący żeśmy zaplanowali, żeby wprowadzić w powiedzmy w taki poziom ogólny, ewentualnie później rozszerzyć o szczegóły.  Nie wiem tylko, czy ta prezentacja jest tutaj możliwa do wyświetlenia.  Bo to pewnie łatwiej by było generalnie wejść w ten temat, żebyśmy.  Może bym.  Więc historia Kobise sięga jeszcze 2000 szóstego roku I to jest dla nas też dosyć miły rok, dlatego że obchodzimy dwudziestolecie Kobizy. 
06:20 - 07:12
Speaker 1
Wcześniej Kobizy nazywało się Krajobrazu Systemu Handlu Emisjami I zostało powołane do w celu realizacji zobowiązań Polski, jeśli chodzi o wdrożenie systemu handlu emisjami, które później ewoluowało na większą ilość zadań, jakie przed Polską stały.  Głównie to dotyczyło I do tej pory dotyczy zarówno systemu handlu emisjami, jak I tego obszaru, który jest poza systemem handlu emisjami.  Zobowiązań Polski, jeśli chodzi o raportowanie emisji gazów cieplarnianych do Sekretariatu Konwencji Klimatycznej.  Także wsparcie administracji państwowej w negocjacjach w ramach porozumienia, wcześniej porozumienia, teraz porozumienia paryskiego, wcześniej protokołu z KIOTO.  I też realizacji takich mechanizmów, które były przewidziane pod protokołem z KIOTO. 

07:13 - 08:42

Speaker 4

I to ewoluowało na przestrzeni lat właśnie od 2000 szóstego roku, na szereg zadań, które były przed państwem polskim stawiane w ramach zobowiązań zarówno unijnych, jak I międzynarodowych. I one zostały przyporządkowane też do kaszułek, które w 2000 dziewiątym roku przeistoczyło się w Krajowy Ośrodek Bilansowania Zarządzania Emisjami, gdzie do zadań, które realizujemy, doszły też inne zanieczyszczenia do powietrza, nie tylko gazy cieplarniane. I od tego momentu tak naprawdę liczymy ten jeszcze bardziej kompleksowy rozwój kompetencji, jakie rozwijamy w Kobizy, jeśli chodzi o wsparcie administracji w realizacji zadań związanych z ochroną powietrza I I polityką klimatyczną. Obecnie mamy też nowe zadania, które doszły w ramach nowych regulacji, które pojawiły się na obszarze Unii Europejskiej, czyli tak zwanego podatku granicznego, tak zwanego CBAM-u, o którym państwo też na pewno słyszeli I też małe I małe obiekty spalania. Więc można powiedzieć w skrócie, że ewoluowaliśmy od roli takiego administratora systemu handlu emisjami poprzez ośrodek danych, zaplecze analityczne, które sukcesywnie rozwijamy też w ramach, w ramach KOVIZ-a, na takie centrum wdrażania regulacji unijnych I międzynarodowych.

08:45 - 13:26

Speaker 6

I w pigułce mamy zarówno kompetencje związane z administrowaniem tymi tymi systemami, a tych systemów naprawdę mamy sporo, w którymi operujemy I zarządzamy w ramach KOBiZE. Na centrum danych, które które dostarcza informacji zarówno dla Ministra Klimatu I Środowiska, jak I dla innych resortów I kancelarii premiera. 1... O danych dotyczących zarówno polityki klimatycznej, emisji gazów cieplarnianych, ale też innych zanieczyszczeń I danych dotyczących sprawozdawczości Polski, które które jesteśmy zobligowani jako państwo do raportowania, różnych stron, do... Jako strona do różnych zobowiązań międzynarodowych.

Rozwinęliśmy te zaplecze analityczne. Mamy modele zarówno makroekonomiczne, jak I sektorowe do analizowania skutków przede wszystkim polityk klimatycznych, po to, żeby sprawdzać, jak te polityki wpływają na gospodarkę I na poszczególne sektory I jakie rozwiązania są dla Polski bardziej korzystne, jakie mniej, doradzając w tym zakresie I odpowiadając na pytania zarówno Ministra Klimatu, jak I innych ministerstw. No I mamy też zaplecze eksperckie, które wspiera administrację polską w negocjacjach na forum unijnym I konwencji klimatycznej.

OBIZ-ę składa się obecnie z, to jest jakby nie będę omawiał struktury, ale generalnie, żeby pokazać jak jest podzielone strefowo, bo mamy po prostu cały cały... Struktura jest oparta o takie tak zwane centra kompetencyjne, którymi rozwijamy zarówno kompetencje, jak I przekazujemy, przekazujemy tą te te te dane I wiedzę, którą instytucjonalnie staramy się zachować, bo 20 lat jak minęło, no to większość osób też już te 20 lat I dużo osób przepracowało większość swojego życia zawodowego w ramach Kaszury I Kobizy, w związku staramy się przekazywać tą wiedzę instytucjonalną następnemu pokoleniu młodym osobom, które rekrutujemy, w związku z czym też mamy dopasowaną strukturę do tego, żeby te kompetencje rozwijać w ramach tak zwanych centrów kompetencyjnych. I obecnie skala działania KOBiZE jak jaka jest obserwowana, to jest zatrudnienie około stu czterdziestu osób w tych siedmiu centrach kompetencyjnych. Mamy 15 zespołów merytorycznych, które się zajmują różnymi zagadnieniami. Jeśli chodzi o takie, takie dane, którymi operujemy, to mamy informacje w krajowej bazie o emisjach powyżej stu sześćdziesięciu dwóch 1000 instalacji, które raportują do nas.

7, ponad 7000 średnich źródeł spalania w rejestrze małych obiektów spalania I 70000 raportów krajowe bazie w 2000 piątym roku. W samym ETS-ie jak zaczynaliśmy w 2000 szóstym roku, to było około ponad 1000 instalacji. Obecnie w rejestrze polskim jest około pięciuset. No I wydaliśmy na przestrzeni ponad prawie piętnastu lat około stu siedemdziesięciu raportów z rynku, które wychodzą co miesiąc. To są raporty, których informujemy wszystkich o tym, co się dzieje w polityce klimatycznej, w ETS-ie, jak się kształtują ceny uprawnień I z tego bardzo, bardzo korzystają też podmioty polskie, które są objęte systemem handlu po to, żeby mieć świadomość tego, jak ten rynek się rozwija I czego mogą się spodziewać w najbliższym czasie.

I też tłumaczymy różne elementy regulacyjne, które się pojawiają lub mogą pojawić w najbliższym, w najbliższym czasie. Czyli pełnimy taką funkcję trochę informacyjną dla podmiotów, które są objęte tym systemem po to, żeby rozumiały tą, to I rozumiały co się dzieje, czy czego mogą się spodziewać w najbliższym czasie. Kubizę, tak jak mówiłem, już nie zajmuje się tylko I wyłącznie gazami cieplarnianymi I samym systemem ETS, ale zajmuje się zarówno tym obszarem, który dotyczy polityki związanej z zarządzaniem gazami cieplarnianymi. I to dotyczy zarówno inwentaryzacji emisji, raportowania I zarządzania tymi instrumentami, jakie Polskę obowiązują w ramach Unii Europejskiej, czyli głównie ETS, ale też zanieczyszczeniami powietrza, w których też mamy zobowiązania do raportowania emisji I weryfikacji tych emisji. I te elementy ze sobą się też pokrywają w niektórych miejscach, ponieważ korzystamy z danych, które zbieramy za pomocą tych zestawów informatycznych, które które wykorzystujemy też I wykorzystujemy je sprośnie, to znaczy wykorzystujemy dane z krajowej bazy też do analizy na przykład sektorowej, jeśli chodzi o kształtowanie emisji I na przykład technologie, jakie tam w Polsce funkcjonują, czy mogą być zastosowane.

13:29 - 18:12

Speaker 4

Poprawiamy tym samym też jakość sprawozdawczą, którą która funkcjonuje w Polsce. Jeśli chodzi o takie obszary, jeśli chodzi o zarządzanie gazami cieplarnianymi, jeśli chodzi o obszary, którymi się, o których się poruszamy, to jest oczywiście ten ETS, non-ETS, czyli to jest ten obszar, który który nie jest objęty ETS-em, a dotyczy zobowiązań Polski, jeśli chodzi o redukcję emisji gazów cieplarnianych. Polska ma tam swój cel redukcyjny, który musi spełniać. I my 10:10 te emisje w tym, w tym w tych sektorach, które nie są objęte ETS-em, śledzimy I informujemy o tym, czy te emisje spadają, czy nie spadają, jakie ewentualnie, jakie ewentualnie środki należałoby podjąć po to, żeby te emisje kontrolować. Mamy też mechanizm MOKORSIA, to jest też porozumienie międzynarodowe, które obejmuje kontrolę gazów cieplarnianych pochodzących z lotnictwa międzynarodowego.

Mamy wreszcie podatek graniczny w NCBAM. Mamy nasze zaangażowanie w tych procesach międzynarodowych, gdzie wspieramy administrację. Zajmujemy się też prognozowaniem, raportowaniem emisji, inwentaryzacją, przygotowaniem raportów rządowych, które Polska przedstawia później na forum ONZ-u. I my te raporty przygotowujemy dla dla administracji. No I robimy też szereg projektów międzynarodowych, które wspierają nas w rozwoju kompetencji I jak polepszają jakość danych I kontakty, które pozwalają nam lepiej rozumieć to, się dzieje w obszarze ochrony powietrza I ochrony klimatu.

Jeśli chodzi o zanieczyszczenia powietrza, mamy krajową bazę, o której mówiłem, to jest największy system informatyczny, w którym zbieramy informacje o zanieczyszczeniach do powietrza. Wykonujemy tą inwentaryzację danych też za pomocą metodyk, metody, które są określane przez, przez ONZ. Więc nasi, nasi eksperci zdają sukcesywnie egzaminy po to, żeby żeby ta jakość była zachowana I standardy też wprowadzane I jesteśmy też oceniani bodajże chyba przy ostatnim przeglądzie dostaliśmy nagrodę za za największą, najlepszą najlepszą spójność danych przekazywanych we wszystkich państwach, które podlegały przeglądowi ONZ-u ONZ-u. Więc staramy się trzymać tą jakość na najwyższym możliwym poziomie. Przygotowujemy prognozy emisji zanieczyszczeń do powietrza.

Przygotowujemy też Krajowy Plan Ochrony przed zanieczyszczeniami do powietrza. Prowadzimy centralną bazę emisyjną I ten rejestr małych źródeł spalania. No I sukcesywnie realizujemy projekty, które wspierają rozwój kompetencji, jakie jakie są od nas wymagane do realizacji zadań ustawowych. Ja już nie będę może tu czytał, ale jeśli chodzi o podstawy prawne, no są 2 główne, właściwie 3 ustawy, 2 główne, czyli ustawa o systemie handlu uprawnieniem do emisji I ustawa o systemie zarządzania emisjami. No I oczywiście ustawa prawo ochrony środowiska, która reguluje właściwie wszystkie działania związane z ochroną środowiska, między innymi ochrony powietrza I ochrony klimatu.

Na poziomie innym jest to szereg różnych dyrektyw, decyzji, rozporządzeń. Jesteśmy nadzorowani bezpośrednio przez Ministra Klimatu I Środowiska, finansowani przez Narodowy Fundusz. Kontrolowani oczywiście przez organy państwa, które które, czyli przez nich, ale też EPO I Komisję Europejską, która sprawdza czy weryfikuje generalnie funkcjonowanie podmiotów, które, nie wiem, wdrażają system handlu emisjami I dokonuje pewnych, pewnych powiedzmy sprawdzeń, czy systemy, którymi my też operujemy w ramach funkcjonowania w Unii Europejskiej są realizowane poprawnie. No I jesteśmy umiejscowieni w Instytucie Ochrony Środowiska, jesteśmy częścią Instytutu Ochrony Środowiska. Jeśli chodzi o taką techniczny układ, to jesteśmy jednym z trzech ośrodków będących w strukturach Instytutu Ochrony Środowiska.

System handlu emisjami. Może ja przekażę już tutaj mojej zastępczyni, która prowadzi pion dotyczący systemu handlu emisjami. I też może, jeżeli mamy przyspieszyć czy coś, czy ja może. Myślę, że w jednej trzeciej. Nie, nie, nie, to jest tylko taki tych sechtek.

To może, może umówmy się, że tak, że jeżeli Proszę,

18:12 - 19:02

Speaker 7

proszę o kontynuowanie. Natomiast może inaczej. Ja bym... Czy ktoś będzie CBAM rozwijał szerzej? Tak.

Okay, to przy CBAM-ie. Natomiast jak państwo mówicie o bardzo precyzyjnym wyliczeniu, najlepiej w Unii Europejskiej, to mam, to mam takie, to mam takie pytanie, że w dwudziestym piątym roku Polska uzyskała około trzymiliardy 851000000 euro z aukcji uprawnień do emisji. A ile w tym czasie na zakup uprawnień do emisji wydały polskie przedsiębiorstwa? Chodzi mi o bilans finansowy tego, co, tego, co no było po stronie tych uprawnień, które no stanowią stronę zysku, a tych, które musieliśmy, na które musieliśmy wydać pieniądze jako polska gospodarka.

19:03 - 19:44

Speaker 4

To może ja odpowiem na pytanie, to 1., bo tego, to to, co pan przewodniczący mówi a propos tego bilansu, czyli informacji o tym, ile, ile Polska sprzedała, no to to jest proste do policzenia, bo Polska ma swoją część puli, którą może sprzedawać na aukcjach I ona jest regularnie w kalendarzu aukcyjnym, więc dokładnie można policzyć, ile przychodów do budżetu państwa z tego tytułu wpłynęło. I to jest proste do jakby kalkulacji. Natomiast to, ile podmioty wydały na zakup uprawnień po to, żeby pokryć własną emisję, to już nie jest takie proste do policzenia, dlatego że system działa od 2000 trzynastego roku I te uprawnienia, które były zakupione wcześniej, można sobie wykorzystywać do rozliczenia emisji później.

19:44 - 19:51

Speaker 7

Czy mamy, czy mamy, czy państwo możecie za 25. Rok podać? Ostatni rok zamknięty. Czy pan akurat tłumaczy, że

19:51 - 21:11

Speaker 4

wchodzą do Ja mogę podać jaka była emisja. Ja mogę podać jaka była emisja, która była do pokrycia przez podmioty, które w Polsce funkcjonują. Natomiast to, ile

One wydały na zakup tych uprawnień, nie jestem w stanie podać, dlatego że one mogły te uprawnienia kupić 10 lat wcześniej. I mieć na swoim rachunku po to, żeby to rozliczyć. Mogły kupić te uprawnienia 5 lat wcześniej po 20 euro I dostać te uprawnienia na kontraktach terminowych właśnie z w 2000 dwudziestym piątym rokiem. Więc to ile one fizycznie wydały monetarnie, nie jesteśmy w stanie policzyć. To jest system, który działa od 2000 trzynastego roku I on polega na tym, że są różne instrumenty finansowe, z których instalacje mogą korzystać.

Są takie podmioty, które na przykład w ramach tak zwanego hedgingu, czyli kupowania kontraktów terminowych uprawnieniami, zabezpieczyły sobie pokrycie emisji na 10 lat do przodu. Czyli w momencie, kiedy cena uprawnienia była na poziomie, nie wiem, dziesięciu, piętnastu euro, mogli kupić uprawnienia po tyle na 10 lat do przodu. Mimo to, że powiedzmy sytuacja rynkowa była taka, że te uprawnienia były warte po 60 euro. Oni generalnie no zabezpieczyli się wcześniej na na na emisję, którą generowali przez następne lata. I takich powiedzmy takich działań, taki system dopuszcza takie działania, związku z czym trudno powiedzieć, ile w danym roku dany podmiot wydał.

21:11 - 21:16

Speaker 6

To już jest informacja, którą dany podmiot może sam przedstawić w swoich sprawozdaniach rocznych finansowych.

21:16 - 21:19

Speaker 7

Okay, dziękuję bardzo. Przechodzimy do dalszej części prezentacji.

21:19 - 21:28

Speaker 4

To może ja szybko jeszcze powiem o tym ETS-ie, bo bo bo to jest... Pana przewodniczego interesuje ten CBAM, więc zaraz dojdziemy do CBAM-u. Natomiast ETS to jest chyba najbardziej

21:28 - 21:34

Speaker 8

Według pana, według pana rozpiski, więc to do CBAM-u poczekamy.

21:34 - 22:09

Speaker 6

Ale myślę, że ETS już tyle jest wymieniany przez przypadki, że że tutaj jakby, ja tylko powiem powiedzmy czym się zajmujemy. No, zarządzamy systemem handlu emisjami, jeśli chodzi o administrację tym systemem po stronie polskiej, czyli generalnie zajmujemy się rozdziałem tych bezpłatnych uprawnień. Przygotowujemy odpowiednie informacje dla Komisji Europejskiej, współpracując z podmiotami, które w tym systemem są objęte. Po to, żeby płynnie dostarczać informacji tak, żeby te podmioty dostawały te bezpłatne uprawnienia na swoje rachunki. Opiniujemy też szereg dokumentów, które są związane z tym procesem.

22:10 - 22:50

Speaker 4

Weryfikujemy emisje, które te podmioty przedstawiają po to, żeby później była jasność co do tego, ile są zobowiązane umieścić tych uprawnień na rachunki swoje za... Czy pokrycie emisje, którą wygenerowano w danym roku kalendarzowym. Też jesteśmy tak zwanym aukcjonerem, czyli prowadzimy aukcję polskich uprawnień. Czy w imieniu Polski może nie my fizycznie sprzedajemy, ale jesteśmy takim podmiotem ulokowanym, który odpowiada za sprzedaż polskich uprawnień na aukcjach na platformie unijnej. I te pieniądze są bezpośrednio dostarczone na rachunek w ministerstwie, na rachunek NBP-u do do...

22:50 - 23:32

Speaker 6

Na rachunek budżetu państwa. Natomiast my nie zajmujemy się w żaden sposób rozdzielaniem tych pieniędzy. No I zajmujemy się też wszystkimi takimi proceduralnymi kwestiami związanymi z tym, czy dany podmiot się kwalifikuje do tego, żeby być w systemie, czy nie być w systemie. Współpracujemy z innymi organami państwa, które zajmują się też kontrolą I I wydawaniem decyzji administracyjnych dla tych podmiotów. Zarządzamy tym zbiorem rachunków w rejestrze unijnym, czyli każdy każdy podmiot, który jest objęty systemem, ma obowiązek posiadania rachunków w rejestrze unijnym, ale też inne podmioty mogą mieć tam rachunki po to, żeby obracać na przykład uprawnieniami.

23:32 - 24:11

Speaker 4

W związku z czym każdy może sobie założyć ten rachunek jako jako firma I pośredniczyć na przykład w jakimś obrocie tymi uprawnieniami. I my te, my kontrolę nad tymi rachunkami po stronie Polski prowadzimy. No I to, jest oczywiście najważniejsze, jest ta współpraca z innymi podmiotami, które w tym obszarze funkcjonują, czyli budynek Inspektoratem Ochrony Środowiska, organami inspekcji, Ministerstwem Klimatu, Ministerstwem Finansów, jeśli chodzi o przychody do budżetu. My robimy też prognozy przychodów do budżetu, jeśli chodzi o wpływy z systemu handlu emisjami.

24:11 - 24:43

Speaker 7

Przepraszam, to ja przy prognozach, ale już nie, nie tyle wpływów do budżetu, co prognozy cen uprawnień. Jak państwo prognozujecie na 30. Rok, 35. Rok. I no osobno ten EU ETS, który mamy, no I ETS, ETS 2, który został no...

Przesunięty na 28. Rok, no ale wisi, wisi nad nami. Państwo doskonale wiecie, bo też prowadzicie, prowadzicie raportowanie tego, jak wygląda emisja, obliczanie emisji budynków, transportu I tak dalej.

24:44 - 25:26

Speaker 4

Jeśli chodzi o TS2, nie robimy prognoz, aczkolwiek właściwie nikt na razie nie robi prognoz, bo trudno jest określić jaka jaka będzie, jak jak ten rynek wystartuje, jaka będzie cena. Tak naprawdę ten rynek jeszcze nie wystartował. Kontrakty terminowe, które do tej pory były zawierane, są tak małe obroty, że trudno na tej bazie właściwie wskazywać, jak cena może się kształtować na rynku. Natomiast to, jest istotne do 2000 trzydziestego roku w dyrektywie, która reguluje TS2, jest zapis mówiący o tym, że średnia cena uprawnień do 2000 trzydziestego roku nie powinna przekroczyć czterdziestu pięciu euro plus inflacja, czyli to jest jakieś 50 chyba 6 euro. Więc jakby szacując po prostu.

25:26 - 25:35

Speaker 7

Przepraszam, ale czy to stanowi taką gwarantowaną cenę maksymalną czy próg powyżej którego zaczyna się interwencja?

25:35 - 26:00

Speaker 4

On oznacza tyle, że ta średnia cena nie powinna przekraczać roczna tego. Ale to nie znaczy, że w ciągu tam notowań, w ciągu roku ta cena nie będzie wyższa. To znaczy, jeżeli jest... Ta cena jest na bieżąco kalkulowana jako średnia, jeżeli to przekracza cenę średnią, to Komisja Europejska zwiększa podaż uprawnień, w związku czym zmniejsza popyt na na te uprawnienia I cena spada. Taki jest

26:00 - 26:10

Speaker 7

Czy z waszych prognoz potraficie ocenić te 45 euro, czy nie macie w tej chwili narzędzi ani skali do tego na na terminowych kontraktach, żeby

26:10 - 27:44

Speaker 4

Nie mamy na razie, nie mamy na razie jakby punktu odniesienia, bo ten rynek jeszcze nie ruszył. Do takich ocen rynkowych powiedziałbym. Bo też wracając do do pierwszego pytania, czyli jak szacujemy na przykład ceny uprawnień w jedynce, to zależy do jakich celów. To znaczy, jeśli chodzi o analizy takie krótkoterminowe roczne półtora dwuletnie, no to szacujemy to zarówno na poziomie, na poziomie jakby głównie kontraktów terminowych, bo kontrakty terminowe mają więcej notowania na 5 lat do przodu, czyli żeby bezpiecznie mówić, jak ta cena dzisiaj się plasuje, czyli jak rynek wycenia dzisiaj ten koszt co 2 na 5 lat do przodu, to można brać po prostu ceny kontraktów terminowych I to jest najbardziej rzetelna informacja wy wyceniająca bieżącą atmosferę I nastawienie powiedzmy tych podmiotów, które w tym systemie uczestniczą. Jeśli chodzi o długoterminowe szacunki, to wykorzystujemy modelowanie I I nasze narzędzia, które zbudowaliśmy w Kobize w ramach Centrum Analiz Klimatyczno-Nergetycznych I mamy zespół modeli zarówno makroekonomicznych, jak I jak I sektorowych, które pokazują możliwości przy danej cenie na przykład I w danym czasie budowy nowych niskoemisyjnych...

Czy implementacji niskoemisyjnych technologii, które by obniżały cenę. W związku z czym to jest bardziej skomplikowane, takie iteracyjne podejście, które pokazuje, jak w jakim czasie faktycznie jesteśmy w stanie osiągnąć dane poziomy redukcji. To wyznacza nam

27:45 - 27:54

Speaker 7

Ale już co do kosztów, uprawnienia ETS 1 w trzydziestym roku, w trzydziestym piątym, bo no państwo takie prognozy z pewnością macie. Jak jak według was to będzie kosztowało?

27:54 - 27:59

Speaker 4

No według nas w trzydziestym roku możemy osiągać około stu pięćdziesięciu, stu osiemdziesięciu euro.

28:00 - 28:02

Speaker 9

30. Rok? Tak, tak, tak.

28:04 - 28:35

Speaker 4

No już sukcesu mniej więcej, ale to ile będzie w trzydziestym piątym trudno też już szacować, bo obecnie trwają negocjacje powiedzmy architektury ETS-u do 2000 czterdziestego roku. I ten proces się obecnie dzieje. No I raczej wszyscy wszyscy zmierzają do tego, żeby ten cały okres dziesięciu lat był jednak bardziej płynnie ustawiony, to znaczy tak, żeby on faktycznie był bardziej znośny, że tak powiem, dla sektorów przemysłowych.

28:36 - 29:26

Speaker 7

Przepraszam, no to ten 30. Rok to drastyczne wzrosty jest. To jest, to jest potężny wzrost kosztów, kosztów ETS-u. I teraz na przykład, czy państwo też przygotowujecie opracowania, które przekazujecie rządowi właściwym ministerstwom, no bo to się wprost odbija na konkurencyjności gospodarki, no na zamożności, na zamożności rodzin, na zdjęciu potężnych, potężnych pieniędzy z funkcjonowania gospodarki na co dzień na rzecz tego podatku klimatycznego, no I jednocześnie obniżenia konkurencyjności firm. Bo tych...

Czy... Rozumiem, że takie analizy też przekazujecie, które później pozwalają na, przynajmniej powinny pozwalać na albo motywować do działań, które które korygowałyby I chroniły przed tym przed tym no czarnym scenariuszem.

29:26 - 30:17

Speaker 4

Oczywiście, no my przygotowujemy szereg analiz nie tylko dla administracji, ale też w ramach powiedzmy takiej normalnej oceny oceny sytuacyjnej w obszarze, którym się zajmujemy. Te nasze szacunki czy czy scenariusze różnego typu rozwoju, rozwiązań na poziomie unijnym też referujemy na w Brukseli, pokazując różne warianty, które są lepsze, które są gorsze albo, które wpływają na taką wycenę, a nie inną. I my jesteśmy aktywni w tych dyskusjach też na poziomie unijnym. To znaczy staramy się wpływać na takie

Czy pokazywać takie rozwiązania, które są najbardziej optymalne z perspektywy realizacji zrównoważonego rozwoju czy zasad zrównoważonego rozwoju, czyli nie obciążania z obciążania za nadto zarówno gospodarstw domowych, jak I przemysłu w realizacji celów redukcyjnych.

30:17 - 31:34

Speaker 7

Bo przepraszam, pytam, no poruszam to dlatego, bo to jest jakby rzecz strategiczna dla całej polskiej gospodarki. I też ja to jawią się te te pomysły przy tych wyliczeniach jako zupełnie niewykonalne, bo to oznacza dwukrotny, dwukrotny w bardzo krótkim czasie wzrost kosztów ETS-u. I teraz mamy spadek konkurencyjności polskich firm. To będzie się wiązało ze zwolnieniami. Prosty mechanizm.

Jeżeli firma polska czy z Unii Europejskiej przegrywa rywalizację na cenę, to nie może sprzedać produktu, nie ma za co zapłacić pracownikom, traci miejsca pracy. I z drugiej strony ten, kto chciałby to kupić, nie ma na to pieniędzy. Jednocześnie jest uderzany kosztami ETS 2, który, który wchodzi już no nie w nie w konsumpcję, nie w to, kupujemy, tylko w codzienne funkcjonowanie, Ogrzanie wody, ogrzanie domu, zatankowanie samochodu. I te... Czy jaki, jakie korekty konkretnie państwo rekomendowaliście I czy macie informacje o tym, czy zostały, czy zostały przyjęte?

Bo mówimy też o pewnej nierealności takiego planu. No właśnie o bardzo dużej nierealności.

31:34 - 32:50

Speaker 4

To może pan przewodniczący porusza jakby kilka rzeczy naraz. Więc 1. Rzecz jest taka, że cena, cena uprawnień, którą jest obserwowana, nie ma, ona nie ma takiego bezpośredniego wpływu na podmioty funkcjonujące w tym systemie, jeżeli nie bierze się pod uwagę tego, że są zawracane też przychody, które z tego tytułu idą. I te przychody zarówno są literalnie tymi przychodami, które państwa członkowskie dostają ze sprzedaży tych uprawnień, jak I inne mechanizmy, które są w ramach systemu handlu emisjami przewidziane, czyli na przykład fundusz modernizacyjny, fundusz innowacyjny. Obecnie na 2030, czterdziestce są przewidziane jeszcze inne mechanizmy wspierające transformację w sektorach przemysłowych, w związku z czym to nie jest tak, że podmiot przemysłowy, który funkcjonuje w tym systemie, on jest jakby jedynie narażony na tą cenę uprawnień, bo on jeszcze ma cały pakiet wsparcia finansowego na koszty inwestycyjne I nawet operacyjne, w związku z czym dopiero ten pakiet tych wszystkich, tych obciążeń I korzyści, które idą przy okazji tego systemu, jest wypadkową tego, czy ten podmiot no jest konkurencyjny, nie jest konkurencyjny, jak on może sobie to rozłożyć w czasie.

32:50 - 32:53

Speaker 10

Więc Tylko trzeba to jest trochę bardziej Bo teraz czy rozumiem,

32:53 - 33:57

Speaker 7

że ten pakiet nie będzie 1 do jednego. Koszty, koszty, które firma musi podnieść I wsparcie w cudzysłowie, wsparcie z jakiegoś programu, który ma, który ma łagodzić to, bo to z tych informacji, które mamy, jest no kropla w morzu. Jeśli... Bo prosiłbym o rozwinięcie tego, o ustosunkowanie się do tego, bo mamy drastyczny wzrost cen uprawnień I emisji. I z drugiej strony, no firmy albo się do tego muszą dostosować poprzez ogromne inwestycje albo będą płaciły ten podatek.

Z drugiej strony słyszymy o jakimś mechanizmie łagodzącym, no ale jeżeli ktoś na na to, że musi wydać 10000000, otrzyma 500000 czy 1000000, to on I tak będzie musiał 9 albo 9 I pół wyłożyć własnych I nie musi mieć tych pieniędzy. To tak, tak realnie wygląda. Więc, więc prosiłbym o ustosunkowanie się do tego, jaki to będzie, jaka to będzie skala tego tego łagodzenia. 1 do jednego, 1 do dziesięciu, 1 do dwudziestu.

33:59 - 34:12

Speaker 4

Ja myślę, że trudno jest ocenić w takim bardzo dużym powiedzmy, obrazku tą skalę, dlatego że ona zależy od też umiejętności pozyskiwania tych środków przez pod konkretne podmioty.

34:12 - 34:41

Speaker 7

Jeżeli Zapomnię... Jakby tu odłóżmy na bok podmioty, spójrzmy na skalę tego, co trzeba zrobić I na pulę, która będzie do do dofinansowania. Jeżeli, nie wiem, na na termomodernizację domów w cały, budynków w całej Polsce, powiemy 6 bilionów złotych, łącznie z innymi, z innymi inwestycjami, a dofinansowania będzie 50000000000, czyli brakuje 5000000009... 5 bilionów 950 Mhmm.

34:42 - 35:16

Speaker 4

Chodzi, żeby była też, jakby już tylko stricte informacyjnie to mówię, bo nie nie wchodząc w to, czy system handlu emisjami dla transportu I budynków jest sensowny do wprowadzania na tym etapie, czy nie. Ale jeśli chodzi o konstrukcję tego mechanizmu, to w bilansie ogólnym, jeśli chodzi o alokację uprawnień, w przeliczeniu na uprawnienia dla Polski, ten bilans jest dodatni w stosunku do tego, ile emisji ten sektor generuje w Polsce w tym obszarze do 2000 tam trzydziestego grudnia.

35:15 - 35:17

Speaker 11

A co to, co to znaczy ta liczba?

35:17 - 35:47

Speaker 4

To znaczy, że mamy sumę uprawnień, które dostajemy zarówno jako pulę aukcyjną, którą Polska sprzedaje I przychody z tego tytułu ma. I ta pula uprawnień, no to jest powiedzmy 1, 1 uprawnienie, to jest pozwolenie do emisji jednej tony plus alokację, czyli ilość środków, które mamy w Społecznym Funduszu Klimatycznym. I suma tych środków jest wyższa niż emisja, która jest prognozowana w Polsce do 2000 trzydziestego czwartego roku. Więc... Ale to wcale

35:47 - 37:09

Speaker 4

znaczy oczywiście, bo ja bym odwrotnie powiedział. To, że jest więcej środków, to też nie znaczy, że że że jest, że to jest jakieś zabezpieczenie na to, żeby ten powiedzmy, żeby tę emisję zredukować w odpowiednim tempie. Liczy się też czas, więc to nie jest tak, że jak jest mniej pieniędzy, to jest super źle, albo jak jest dużo pieniędzy, jest super dobrze. Tak naprawdę kluczowe są też elementy zdolności wytapania tych pieniędzy I I transformowania tych tych obszarów, które które te emisje mają być redukowane. Bo można mieć mniej pieniędzy, za szybko je zainwestować I wtedy już ten problem znika w bardzo krótkim tempie.

Można mieć dużo pieniędzy I obciążenia administracyjne nie pozwalają, czy te techniczne nie pozwalają nam wydać tych pieniędzy, bo to nawet w tym czasie, który jest na to przewidziany. Więc ja bym unikał takiej takiej prostej logiki bilansowej, bo ona wcale nie powoduje, że że jesteśmy w stanie odpowiedzieć na pytanie, to jest korzystne, czy niekorzystne. Z perspektywy długoterminowej na pewno nie jest korzystne niedekarbonizowanie, bo bo ta polityka się nie zmienia I ona jest bardziej zaostrzona I to nie tylko w polityce klimatycznej, ale też w gospodarczej. Więc podmioty, które nie transformują się, tracą po prostu swoje przewagi konferencyjne na dłuższą metę.

37:12 - 38:25

Speaker 7

Bardziej mi chodziło tu o to, żeby przedsiębiorcy mieli pewność. Chcę prowadzić, prowadzić inwestycje, które będą wprowadzały energooszczędność, które sprawiają, że tej energii do mojej firmy będę potrzebował mniej I na to będę miał pokrycie z zewnętrznego finansowania, bo zyski, które ja wypracowuję plus finansowanie dłużne, które już posiadam na na swojej firmie, nie pozwolą mi tego przeprowadzić. Albo jeśli nie wejdę w to, to będę tracił konkurencyjność wobec dużej międzynarodowej korporacji, która dźwignie to, bo ma większą poduszkę finansową, większe możliwości pozyskiwania finansowania albo wobec firmy, która produkuje poza Unią, poza Unią Europejską. I to jest, myślę, że co chcieliby przedsiębiorcy usłyszeć, że nie, zamiast w przestrzeni publicznej zabrzmi, mamy te, no ja powiem te przysłowiowe 50000000000. I dla przeciętnego człowieka powie wow, 50000000000 złotych to jest bardzo dużo.

38:25 - 38:53

Speaker 3

Ale jeżeli ten koszt będzie wynosił bilion, to znaczy, że brakuje 950000000000. O to, o to mi chodzi. I teraz ja nie oczekuję od państwa tego, tej tej odpowiedzi takiej na 100 procent, na 100 procent dzisiaj, bo jakby nie państwo za to, nie państwo za to odpowiadacie. Tylko chciałbym, żeby przy okazji tej dyskusji też, też to wybrzmiało I państwa, państwa spojrzenie na ten problem. Tu dziękuję I proszę o proszę o kontynuowanie.

38:53 - 39:44

Speaker 4

Dobrze, ja tylko może dodam, że absolutnie to, co pan przewodniczący mówił, my też kalkulujemy po to, żeby pokazywać różne rozwiązania, które też wskazują, że mamy jakieś większe potrzeby I ta alokacja na różne, czy różne uwarunkowania sektorowe w Polsce powinny być zabezpieczone też na poziomie unijnym. Więc my my takie analizy też przedstawiamy publicznie I pokazujemy 10:10 to rozwiązanie. Więc wracając do tego ETS-u, no to to, co też jest jakby chyba najbardziej takim ogólnym, ale ważnym tą, ważną informacją, że ETS się rozbudowuje na różne nowe sektory. Tak jak pan przewodniczący powiedział, no dochodzi ten ETS 2, który jest bardzo intensywnie dyskutowany też zarówno w Polsce, jak I na na poziomie unijnym. Ale ten system opiera, ten ETS 1 też się rozszerza.

39:45 - 39:47

Speaker 12

To znaczy już to nie są tylko instalacje stacjonarne, ale mamy

39:47 - 39:47

też już

39:47 - 39:59

Speaker 6

lotnictwo wewnątrzunijne objęte tym systemem. Mamy transport morski, który niedawno wszedł I mamy też wchodzące spalarnie odpadów komunalnych, które są przewidziane do wejścia w 2000...

40:00 - 40:41

Speaker 4

W 2000 dwudziestym ósmym, ewentualnie później. To jest też element tej tych dyskusji, które się teraz toczą, jeśli chodzi o reformy ETS-u. Więc summa summarum, polityka idzie w tym kierunku, żeby te sektory, które można dekarbonizować, które są związane w jakimś stopniu ze spalaniem, żeby były objęte systemem handlu, a te, które są nieobjęte, no są regulowane na obecnie innymi innymi regulacjami. Więc ten system się rozszerza o inne sektory. Ja może nie będę tutaj też, bo to już właśnie powiedziałem o tej corsji.

I tu może przekażę w takim razie głos moim koleżankom.

40:53 - 41:51

Speaker 14

Nie wiem, czy mnie słychać, o, słychać. Jeśli chodzi o mechanizm dostosowania cen na granicach, czyli ten słynny graniczny podatek węglowy, to jest to rozwiązanie unijne, tak, jak państwo pewnie wiedzą. Jakby funkcja cała, czy cel tego CBAM-u to był taki, żeby te koszty emisji, które ponoszą producenci unijni, byli te, były też ponoszone przez tych producentów z państw, spoza Unii, którzy towary swoje eksportują na obszar celny Unii Europejskiej. I generalnie, jeśli chodzi o mechanizm CBAM, to, to warto wiedzieć, że jesteśmy po okresie przejściowym, który był takim troszkę okresem przygotowawczym I tylko ograniczonym do, do kwestii raportowych. I tutaj mamy zupełnie nowy mechanizm unijny, który został co prawda ustanowiony rozporządzeniem z 2000 dwudziestego trzeciego roku, natomiast no tu już mieliśmy jedną zmianę tego rozporządzenia I 2.

41:51 - 42:48

Speaker 16

Jest w toku. I tutaj rola, rola KOBiZE jest taka, powiedzmy na różnych poziomach. Po 1., jest jako jednostka wyspecjalizowana, jeśli chodzi o kwestie emisji. Zostaliśmy tutaj zaangażowani do pewnych zadań w, w okresie przejściowym, czyli konkretnie do sprawdzania tych raportów, które dotyczą emisji w zaimportowanych towarach, ale też I myślę, że z perspektywy tej, tej dyskusji I tych pytań, które pan przewodniczący tutaj już zadał, myślę, że bardzo istotne jest to, że KOBiZE analizuje te propozycje, w, w, które są w Unii Europejskiej I dostarcza tutaj administracji informacji na temat tego, co te, co te propozycje de facto oznaczają dla, dla Polski. No I też daje takie wsparcie eksperckie dla Ministerstwa Klimatu I Środowiska, jeśli chodzi o udział w różnych posiedzeniach na forum Unii Europejskiej.

42:48 - 43:28

Speaker 13

To są grupy robocze, ale też są też takie spotkania wdrożeniowe. No I ponadto dajemy takie wsparcie importerom, którzy mogą do nas zadzwonić I zadać nam pytanie dotyczące tego, w jaki sposób oni powinni te obowiązki realizować. Tutaj jeszcze tylko dopowiem, że, że też jest 2. Organ, który jest zaangażowany tak jakby w realizację tych obowiązków wynikających z CBM-u. To jest Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu I to jest część administracji, która w tym okresie, w którym teraz jesteśmy, nadaje tak zwany status upoważnionego zgłaszającego CBAM.

43:28 - 44:17

Speaker 15

To jest taki status, który jest potrzebny, żeby w ogóle dokonywać importu towarów CBAM teraz, w tym okresie docelowym. I w tym momencie jesteśmy w pierwszym roku tego okresu docelowego, gdzie, gdzie podmioty już muszą posiadać ten status, żeby importować towary. Zasadniczo, bo też w pewnych sytuacjach mogą na wniosek, ale zasadniczo powinny posiadać status I w przyszłym roku będzie 1. Rok, w którym będzie trzeba raportować już w takim pełnym zakresie tą, tą emisję wbudowaną w zaimportowanych towarach I rozliczać tą emisję. Rozliczenie będzie w taki sposób, że za każdą tonę zaraportowanej emisji wbudowanej będzie trzeba rozliczyć takimi specjalnymi certyfikatami CBAN.

44:17 - 44:55

Speaker 13

Certyfikaty CBAM to jest takie coś jak właśnie uprawnienia do emisji, taka, taka dedykowana jednostka rozliczenia emisji, która została specjalnie tak jakby w ramach tego mechanizmu stworzona I ceny certyfikatów CBAM mają odpowiadać cenom uprawnień do emisji w ramach ETS-u, tak. To jest element tego zrównania konkurencyjności I zrównania kosztów emisji. Więc tutaj troszkę więcej powiedziałam o OCIP-amie, bo widzę, że tutaj tak stronę taka dyskusja idzie. Natomiast no rola Kobisa jest taka powiedzmy na na różnych polach, tak. I tym takim operacyjnym, jeśli chodzi o sprawozdania.

44:55 - 45:15

Speaker 3

Przepraszam, do Cybamu zadam takie pytanie. Czy mechanizm CBAN zapewnia ochronę polskim przedsiębiorstwom, polskim producentom, którzy również wtedy, gdy eksportują poza teren Unii Europejskiej I muszą rywalizować z firmami, które produkują bez tych obciążeń klimatycznych.

45:17 - 47:33

Speaker 1

To jest, to jest takie pytanie, które jest myślę, że od jeszcze przed wejściem CBAM-u było stawiane, jeśli chodzi o rozwiązywanie problemów, jakie CBAM miał rozwiązać. CBAM był wprowadzany w ramach Unii na głos przemysłu, który uważał, że obecna ochrona, czyli bezpłatne uprawnienia, które były przydzielane podmiotom, była niewystarczająca. Więc bardzo mocno apelowali o to, żeby w Unii Europejskiej wprowadzić takie wyrównanie konkurencyjności na podstawie tego podatku granicznego. Natomiast jak komisja zaczęła ten mechanizm wprowadzać ze względu na wymogi WTO, czyli Światowej Organizacji Handlu, no zaproponowała wycofanie tego, tych bezpłatnych uprawnień. I tu pojawił się problem, o którym pan przewodniczący mówi, to znaczy okazało się, że wycofanie bezpłatnych uprawnień, czy bezpłatne uprawnienia grały też inną rolę, czyli trochę wspomagały eksport towarów unijnych na poza Unię.

I 10:10 element my też jako Polska podnosiliśmy wielokrotnie. Kobizę też w ramach tych dyskusji powiedzmy eksperckich pokazywało, że to jest, że to jest element, który co wam nie zabezpiecza, w związku z czym powinno się wprowadzać jakieś rabaty eksportowe albo inne mechanizmy, które by wspierały polski, polski unijny eksporty I polski też. I tego typu dyskusje jakby też przytoczyły bardzo szeroko w Unii I ten bezpłatny, te bezpłatne uprawnienia cały czas zostają. To znaczy w ramach obecnie prowadzonych prac, jeśli chodzi o alokację bezpłatnych uprawnień, no w dużej mierze te bezpłatne uprawnienia będą zostawały. One mają tam, dyskutowane są różne powiedzmy warunki, na jakich one miałyby zostawać, ale ale już to myślenie takie, że jednak wycofywanie tej bezpłatnej alokacji przy jednoczesnym wprowadzeniu CBAM-u to nie jest najlepsze rozwiązanie I że należałoby sprawdzić, CBAM faktycznie jakby realizuje powierzone mu oczekiwania, a dopiero później zacząć jakieś inne działania związane z wycofywaniem ewentualnym bezpłatnych przydziałów.

Dziękuję.

47:34 - 47:43

Speaker 3

Pan odpowiedział na moje już uprzedzające na moje kolejne pytanie, chciałem oczywiście zapytać o wycofanie bezpłatnych uprawnień. A jakieś inne luki w tej ochronie państwo zidentyfikowaliście w analizach?

47:46 - 48:37

Speaker 1

Myślę, że tu może koleżanka mnie wesprze, ale generalnie jakby CBAM jest na tyle nowym, nowym powiedzmy instrumentem, że on to jest nawet, podejrzewam, że paradoksalnie on nie dość, że jest wdrażany I to takich w szybkim tempie, także Komisja Europejska nie nadąża z technicznymi jeszcze przygotowaniami do realizacji tych zadań. A już są prowadzone rozmowy na temat różnych usprawnień, zmian, wyliczeń na przykład tej emisyjności, produkcji zewnętrznej, czyli w tych pod... W tych, w tych krajach, które eksportują do do Europy. No I I te te technikalia, które się z tym wiążą cały czas są dyskutowane na tych grupach roboczych I przepisy wykonawcze są wprowadzane. Więc teraz to nie wiem, nie wiem, czy z takich elementów, które są teraz naprawiane, jeśli chodzi o drażnienie c bam o najistotniejszym.

48:39 - 49:59

Speaker 13

Bardzo się dużo teraz mówi o tym, żeby SYBAN nie był obchodzony. Nawet ta, ta, ta, teraz, ta dyskusja, która w Radzie I w parlamencie się toczy nad kolejnymi zmianami do rozporządzenia, to jest właśnie te, te pod hasłem takim, żeby, żeby tego SIBAM-u, żeby CBAM nie był obchodzony. I poza tym, no mamy kwestię produktów downstream, czyli, czyli generalnie wiadomo, że gospodarka jest bardzo skomplikowanym mechanizmem, tak. I jeżeli my na przykład chcemy ochronić naszych producentów, stali, na przykład, to teraz chodzi o to, żeby tą ochronę producentów stali przeprowadzić w taki sposób, żeby te, te, te koszty I ryzyka nie przeniosły się na tych producentów, którzy stal wykorzystują do produkcji swoich towarów, tak. Czyli na przykład, nie wiem, słynne w którymś momencie były pralki polskie.

No to właśnie teraz ta rewizja CPAM-u, która jest, właśnie jest na to nakierowana, żebyśmy w taki sposób chronili producentów tych towarów podstawowych, żeby na tym nie ucierpieli producenci towarów bardziej złożonych, które są właśnie określone jako towary Downstream. Więc no na pewno tutaj to jest bardzo ważne, żeby żeby ten CBAM śledzić I żeby te wszystkie luki domykać, żeby on faktycznie mógł zrealizować tą tą swoją rolę I myślę, że to

50:00 - 50:01

Dyskusja, która jest w trakcie I

50:01 - 50:11

Speaker 3

Dziękuję bardzo. Dziękuję. Przechodzimy dalej. O trzynastej mamy tutaj posiedzenie, posiedzenie komisji. Ja tam będę miał jeszcze ze 2, ze 2 pytania, chyba że odpowiedzi padną wcześniej.

50:13 - 50:32

Speaker 17

Także ja będę kontynuować, bo mamy przedstawić jakby cały zakres działań naszego ośrodka. Myśląc o emisjach gazów cieplarnianych, no to mamy 1 obszar ETS, ale 2. Również, który został przez Komisję Europejską uregulowany, to jest tak zwany None-TS. I tu jest zarządzanie tak zwanym limitem. Są cele określone dla Polski w NONETS-ie.

50:32 - 01:00:44

Speaker 18

I my jako ośrodek bierzemy udział w kształtowaniu tych legislacji. Analizujemy tutaj, przygotowujemy strategię zarządzania limitem, emisjami gazów cieplarnianych dla systemu NoNTS, który obejmuje generalnie wszystkie inne sektory, które nie są w ETS-ie. No I w tym zakresie wspieramy Ministerstwo Klimatu naszymi analizami. No I ten obszar neonaTS-u wymaga szczególnie silnego połączenia danych, modelowania polityk sektorowych I oceny skutków społeczno-gospodarczych, bo tu też mamy właśnie cel krajowy, z którego jesteśmy rozliczani w ramach naszych obowiązków raportowych. Przechodząc.

Przechodziłaś mi. Przechodząc do kolejnego slajdu, jeśli myślimy o naszej roli jako BIS-e, to zajmujemy się zarówno gazami cieplarnianymi, tak jak tutaj powiedział dyrektor Jaszkę, ale również I zanieczyszczeniami powietrza. I w zakresie obydwu tych obszarów przygotowujemy szereg raportów inwentaryzacyjnych, takich, które przygotowujemy co roku w ramach sprawozdań unijnych I do konwencji, pod które podlegamy. Przygotowujemy raport inwentaryzacyjny z emisji gazów cieplarnianych dla naszego kraju, jak również dla zanieczyszczeń powietrza. I te dokumenty są wykorzystywane do rozliczania celów krajowych I spełniania tych celów przez Polskę.

Bierzemy również udział w corocznych przeglądach, ponieważ taki, taka jest zasada, że przygotowujący raporty, one są co roku, podlegają przeglądom międzynarodowym, aby zapewnić jakość tych danych I porównywalność tych danych. Z dokumentów, które opracowujemy w naszej jednostce jest jeszcze raport, tak zwany binianal transparency report. To jest raport taki dwuletni, który pokazuje działania naszego kraju. On jest zatwierdzany przez Ministerstwo Klimatu I Środowiska. Przygotowujemy co 4 lata raport rządowy, tutaj projekt tego raportu, który również pokazuje działania w skali kraju, podejmowane w naszym, tutaj na naszym, w naszym kraju, ale na różnych obszarach, bo tam jest I edukacja, gospodarka, konkurencyjność.

Tak że tutaj ten obszar jest szeroki. No generalnie nasze raporty inwentaryzacyjne są również wykorzystywane na potrzeby statystyki publicznej. Tak że w rocznikach statystycznych inwentaryzacja emisji do powietrza to są dane, które pochodzą z Krajowego Ośrodka. Jednym z działań, które wykonujemy, to są prognozy aktywności, na podstawie których przygotowujemy projekcję emisji, bo to też jest duży obszar działania naszego. Czyli przygotowujemy projekcję emisji gazów cieplarnianych I zanieczyszczeń powietrza I jakby przewidujemy, jakie będą te emisje w kontekście celów, które się dla naszego kraju pojawiają, aby później móc na tej podstawie planować działania.

Kolejny obszar naszych kompetencji, które no nie dotyczą tutaj systemu handlu emisjami, który jest tutaj państwu najbliższy, ale jako ośrodek rozwijamy takie takie kompetencje dotyczące analiz przestrzennych, ponieważ sektor użytkowania gruntów, zmian użytkowania gruntów I leśnictwa, tak zwany LUCIF, wymaga w tej chwili od krajów wykonujących inwentaryzację wykorzystania danych przestrzennych. I takie kompetencje musieliśmy u nas rozwinąć. Od trzech lat zajmujemy się tym tematem bardziej szczegółowo I analizujemy dane dotyczące pokrycia terenu I użytkowania gruntów I na tej podstawie jakby raportujemy informacje do Komisji Europejskiej I wyliczamy emisję, bo z tym użytkowaniem gruntów jest powiązana emisja tutaj gazów cieplarnianych, bo to z tym jest powiązane. Z kolejnych takich systemów, które prowadzimy, dużych, to jest właśnie to, to o czym wspominał dyrektor Jaeszka, to jest Krajowa Baza Emisja Gazów Cieplarnianych, system informatyczny uruchomiony w 2000 dziesiątym roku, do której raportują się podmioty korzystające ze środowiska, które wyniku eksploatacji instalacji miały emisję do powietrza. W tej chwili w systemie mamy ponad 70000 podmiotów I one wykonują raport informatycznie tylko w systemie elektronicznym.

Co roku I te dane są udostępniane zarówno do GIOS-ia I WIOŚ-ia, które mają dostęp do krajowej bazy, jak również do poziomu tego samorządowego marszałków województw, którzy od dwudziestego drugiego roku też mają dostęp do systemu krajowej bazy. Dzięki temu, że mamy dane w w formie informa... Znaczy są wprowadzane elektronicznie do systemu, możemy je automatycznie weryfikować I jest to jedyny system w kraju, w którym gromadzimy informacje o emisjach od podmiotów skali centralnej, także krajowej. Te dane z krajowej bazy wykorzystujemy, to też już było wspominane, na potrzeby różnych obowiązków raportowych, ale również żeby te obowiązki wykonywać, zasilamy takie krajową inwentaryzację emisji. Opracowujemy również wskaźniki, które są publikowane na stronie, między innymi wskaźniki emisyjności na jednostkę wyprodukowanej energii elektrycznej, a także wykorzystujemy je do takiego dużego zadania, o którym będę mówić, określaniu emisji w rozkładzie przestrzennym w skali kraju.

Tak że tu jakby tych potrzeb jest sporo, jak również te obowiązki raportowe wykonujemy dzięki informacjom zgromadzonym w krajowej bazie. Na przykład takie sprawozdania musimy wykonywać z tak zwanej dyrektywy 1, dotyczące inwentaryzacji emisji z dużych źródeł spalania, czyli z tego naszego sektora energetycznego. Największych obiektów to jest około dwustu dwudziestu obiektów, które emitują zanieczyszczenia. Jak również wykonujemy sprawozdania z załącznika pierwszego, drugiego decyzji unijnej 2018 na 11 135, który dotyczy raportowania, tak zwane euregistry. To jest, to dotyczy obiektów objętych PRTM.

Prowadzimy taką bazę danych wejściowych. No I uzupełniamy w zakresie emisji do powietrza pewne informacje. Współpracujemy z głównym inspektoratem w tym zakresie. Inny rejestr, który generalnie prowadzimy, to jest Rejestr Średnich Źródeł Spalania. To jest zobowiązanie unijne I które, do którego nasz kraj został zobowiązany.

Gromadzimy informacje od urzędów, które wydają pozwolenia na wprowadzanie gazów lub pyłów lub zgłoszenia dla tak zwanych źródeł spalania paliw od 1 do pięćdziesięciu megawatych, watów. Obecnie w systemie mamy ponad 7300 źródeł. Tutaj jest jeszcze poprzednia wartość. Tak że tych źródeł... Ten rejestr jest publicznie dostępny.

Można pobrać sobie te dane z systemu, przejrzeć jakie źródła tam są zgłoszone, jakie standardy spełniają, jakie paliwa tam są wykorzystywane. Inne zadanie, które prowadzimy, to jest zadanie, które prowadzimy od 2000 osiemnastego roku. To jest stworzenie tak zwanej centralnej bazy emisyjnej, w której gromadzimy informacje o emisjach do powietrza, zanieczyszczeń powietrza, źródeł, źródeł w skali kraju I to jest w rozkładzie przestrzennym. Czyli tutaj mamy informacje od źródeł, ze źródeł punktowych, emisję bytowo-komunalną, emisję z transportu, emisję z rolnictwa, z innych sektorów, emisję naturalną dla zanieczyszczeń powietrza. I te dane mamy w siatce 500 na 500 metrów.

Generalnie co roku przygotowujemy tę inwentaryzację I przekazujemy ją do modelowania matematycznego, które przez Główny Inspektorat Ochrony Środowiska jest wykonywane w ramach oceny rocznej. I ta ocena roczna generalnie wykorzystuje modelowanie, jak również wyniki z pomiarów na stacjach pomiarowych I wskazuje pomiary, wskazuje obszary, które, w których są przekroczenia tych stężeń I ewentualnie obszary do programów ochrony powietrza, w których muszą być podejmowane działania przez samorząd. Tutaj taki slajd poglądowy, który właśnie pokazuje tę informację w rozkładzie przestrzennym, te 500 na 500 metrów możemy jakby dla każdego oczka siatki pokazać emisję zanieczyszczeń powietrza w skali całego kraju z tych źródeł, które są objęte właśnie tymi centralną bazą emisyjną, czyli na potrzeby właśnie tej oceny rocznej. W związku z tym, że posiadamy takie kompetencje, to też nowy obszar pojawia nam się teraz w ramach KOBiZE I przygotowywanej przez Ministerstwo Klimatu I Środowiska projektu ustawy o jakości powietrza. Nasz ośrodek będzie zaangażowany we wsparcie urzędów marszałkowskich w przygotowanie programów ochrony powietrza w zakresie określania efektów redukcyjnych, działań podejmowanych w poszczególnych strefach ochrony powietrza, wyznaczonych do podejmowania działań.

Więc tutaj będziemy po to, żeby zapewnić tę porównywalność tych danych, obliczać efekty w podobny sposób, bo to był problem do tej pory generalnie, że programy były wykonywane przez firmy zewnętrzne I te efekty były w różny sposób liczone. Tak że te prace trwają. No I 1 z jeszcze takich większych naszych zadań to jest przygotowywanie Krajowego Programu Ograniczania Zanieczyszczeń Powietrza. To jest program, taki kierunkowy dokument, który opracowuje, którego projekt opracowujemy w

I następnie on jest uzgadniany z Ministerstwem Klimatu. Przechodzi również oczywiście uzgodnienia międzyresortowe. Jest przyjmowany na poziomie tutaj rządowym. To dokument, który wskazuje kierunkowe działania na poziomie kraju, które mają zmierzać do osiągnięcia tak zwanych limitów emisji określonych w dyrektywie pułapowej, która określa limit dla Polski do spełniania 2000, do 2000 dwudziestego dziewiątego roku włącznie I od 2000 trzydziestego roku, bo też takie limity mamy jako kraj. Co roku przygotowujemy sprawozdanie również z działań podejmowanych w naszym kraju, które takie na bieżąco jest naszym wewnętrznym dokumentem krajowym, nie jest przekazywane do komisji, pokazuje kierunkowe działania.

01:00:45 - 01:00:49

Speaker 19

Tutaj informacje przekazywane są od różnych resortów. Tak

01:00:49 - 01:04:53

Speaker 18

10:10 przekrój działań I zadań, które wykonujemy w KOBiZE jest szeroki. Od monitorowania, zbierania informacji, gromadzenia tych danych, do opiniowania również wniosków, prowadzenia całej procedury administracyjnej w systemie ETS, obsługi tych danych, poprzez no modelowanie, które wykonujemy, o które tutaj dyrektor jeszcze wspominał I te wszystkie wyniki są możliwe dzięki temu, że mamy, zbudowaliśmy na przestrzeni lat takie narzędzia modelarskie, model cake, centrum analiz klimatyczno-energetycznych. Tak, o którym tutaj za chwileczkę tylko wspomnę, bo nie nie nie będę przedłużać. Tak że tak jak powiedziałam, dzięki temu, że stworzyliśmy to narzędzie, możemy wspierać resort klimatu środowiska w wykonywaniu takich analiz dotyczących gazów cieplarnianych. Ja już nie będę tutaj szczegółowo omawiać.

Wykonujemy jako KOBiZE szereg zadań związanych z projektami, ponieważ pozyskujemy środki unijne, krajowe na realizację projektów różnego typu, żeby wspierać nasze zadania, rozwijać kompetencje. No I też jako KOWiZ-a jesteśmy zaangażowani w prezentowanie w formatach międzynarodowych. Bierzemy udział w zarówno w grupach pod konwencjami klimatyczną, czy tak zwaną konwencją LRTaB, czy również w grupach eksperckich w ramach tutaj unijnych organów. Poza wszystkim jeszcze prowadzimy szereg działań związanych ze szkoleniem, edukacją I publikacjami. Szkolimy podmioty zobowiązane do raportowania informacji do Krajowego Ośrodka, ale również prowadzimy szereg działań takich promocyjnych.

Przygotowujemy popularyzujących I różne informacje, publikacje własne, dzięki którym jakby dzielimy się tą wiedzą I tym, co wypracowujemy w naszych analizach. Tak, to tutaj wspomniałam o publikacjach naukowych. To jest tak przykładowo, bo wiemy, że ta prezentacja gdzieś będzie funkcjonować. No I podsumowując, generalnie krajowy ośrodek można powiedzieć, że skupia się w dużej mierze, nasze działania skupiają się na kontynuacji zadań ustawowych. Czyli ten system ETS, prowadzenie krajowych, krajowej bazy, krajowej inwentaryzacji I szereg innych zadań, które są powierzone nam w ustawach do realizacji.

Jesteśmy zobligowani do ich prowadzenia. Pojawiają się nowe zadania, które jeszcze nie są wpisane w akty prawne, takie jak ETS 2 czy właśnie to, co wspomniałam programy ochrony powietrza I nowa nowa nasza rola w tym całym systemie. Ale również ten aspekt naukowy jest u nas ważny, ponieważ no rozwijamy projekty, prowadzimy publikacje naukowe, którym, dzięki którym nasza wiedza, jakby rozwijamy naszą wiedzę, ale też dzielimy się tym właśnie w ramach tych materiałów przygotowywanych. Więc projekty, które realizujemy mają różną skalę. To są międzynarodowe projekty unijne, ale również z funduszu badań własnych czy z Ministerstwa Nauki I Szkolnictwa Wyższego.

Bardzo różna skala działania. No już podsumowując, KOBiZE nie jest tylko administratorem systemu handlu uprawnieniami do emisji. Zarówno, zarządza również tym krajową bazą, CBAM-em, CBE, rejestrem MCP. Jesteśmy też ośrodkiem analitycznym, który wspiera resort klimatu I środowiska, a także szeroko pojętą opinię publiczną, dostarczając raporty I opracowania. Jesteśmy także no tutaj istotni w kontekście zbierania I gromadzenia danych I wykonywania na ich podstawie różnych analiz.

Te analizy są później podstawą do, między innymi, do podejmowania decyzji przez administrację. Tak że w takim zakresie też jesteśmy tutaj wsparciem. No I zakładamy, że jesteśmy też zapleczem eksperckim, z którym no Ministerstwo Klimatu najczęściej korzysta z naszego wsparcia, ale również Ministerstwo Energii, Ministerstwo Rozwoju, więc Ministerstwo Spraw Zagranicznych. Więc tutaj jakby ta ta rola jest szeroka. Dziękuję bardzo.

01:04:53 - 01:05:22

Speaker 3

Dziękuję bardzo I chciałbym zapytać, czy państwo analizując dane, możecie powiedzieć jaka część dotychczasowego spadku emisji w polskim przemyśle wynikała z poprawy efektywności, zmian technologicznych, z inwestycji, a jaka z ograniczenia produkcji, zamykania zakładów albo zastępowania produkcji krajowej wyrobami importowanymi. Czy, czy państwa analizy pokazują też to zjawisko?

01:05:26 - 01:07:27

Speaker 1

To znaczy, samej analizy dokładnie tego pytania, jakie pan pan przewodniczący zadał, nie robiliśmy. Natomiast to jest jakby, to wynika nawet z dużych makroekonomicznych danych. To znaczy Polska już patrząc nawet od dziewięćdziesiątego roku jest najszybciej rozwijającą się gospodarką w Unii Europejskiej I nie tylko w Unii Europejskiej, a jednocześnie spadek emisji na terenie kraju naszego, czyli jakby emisyjność produkcji w Polsce spada też bardzo szybko I obecnie spada szybciej niż średnia unijna. I ten problem, o który, o którym pan przewodniczący mówi, czyli zamykanie zakładów, czy przenoszenie produkcji poza obszar Unii Europejskiej, czyli tak zwane ucieczka emisji, po angielsku carbon I hitch, czemu ma zapobiegać między nimi bezpłatna alokacja I podatek graniczny, to jest coś, co jest problemem też unijnym, tak. To znaczy dyskusja na temat tego, czy tempo dekarbonizacji, czy polityki klimatycznej w Unii Europejskiej nie jest zbyt szybkie w kontekście uwarunkowań międzynarodowych I zachowania konkurencyjności.

To jest pytanie, które są stawiane nie tylko w Polsce, ale w ogóle we wszystkich krajach unijnych. I paradoksalnie emisje w Polsce w ostatnim, w ostatnim czasie spadają szybciej niż średnia unijna I bez żadnych większych jakichś perturbacji, jeśli chodzi o zmiany makroekonomiczne, jeśli chodzi o przemysł. W związku z czym można założyć, że że Polska efekt, efekt... Znaczy inaczej, transformacja w Polsce zachodzi w bardziej cywilizowany sposób niż wreszcie krajów unijnych. To znaczy jesteśmy bardziej może odporni na te szoki otoczeniowe, jak I różnego typu.

I nie mówię tu tylko o ETS-ie, o ceny paliw, które są rynkowe I między... Jakby na na.

01:07:27 - 01:07:46

Speaker 3

Przepraszam jeszcze, to teraz przy tym jakby, czy... Jak prognozujecie wzrost cen litra paliwa, benzyny, diesla I kosztów ogrzewania, kosztów ogrzewania, ogrzewania domów po wejściu ETS, ETS 2 Przy założonej cenie. Na 28., 30., 35..

01:07:46 - 01:08:34

Speaker 1

To trzydziestym piątym to ja może powiem ogólnie. Wzrost ceny jest... Koszt CO 2 jest powiedzmy jedną jakąś ze zmiennych kształtujących finalną cenę u odbiorcy końcowego czy ceny paliwa, bo tam dochodzą jeszcze podatki I opłaty różnego typu. Natomiast sam ten komponent CO 2 w cenie na przykład benzyny czy diesla to jest jakieś 50 groszy za każde, za każde, litrze, za każde, za każde 50 euro kosztów CO2. Czyli de facto 10:10 komponent cenowy można generalnie sobie wyliczyć jako jedną ze składowych ceny CO 2.

01:08:34 - 01:08:39

Speaker 4

Natomiast ile on będzie ważył w finalnej cenie, no to to już jest inna inna sprawa.

01:08:39 - 01:08:40

A ogrzewanie domów?

01:08:41 - 01:09:01

Speaker 1

To w zależności od zwrotu na węglu jest dużo Już nie powiem z pamięci, opublikowaliśmy kilka takich analiz pokazujących jak jest, jak ten koszt co 2, czy jaki byłby wpływ systemu handlu emisjami dla transportu I budynków na polskie gospodarstwo domowe. Więc tych analiz jest opublikowanych kilka.

01:09:01 - 01:09:29

Speaker 3

Dobrze, to ja jeszcze mam takie, takie pytanie. Bo państwo odnosząc się do celu unijnego na 2040. Rok, wskazaliście, że cel klimatyczny powinien być lepiej dostosowany do tego, co wykonalne, a polityka klimatyczna powinna chronić gospodarkę. To jakich konkretnych ograniczeń I pomysłów na, no tych, które uderzają, uderzają w konkurencyjność gospodarki dotyczyła ta państwa analiza?

01:09:30 - 01:09:33

Speaker 5

Jakby pan mi jeszcze przypomniał, którą, o którą analizę chodzi.

01:09:33 - 01:10:30

Speaker 3

Nie, nie, ja pytam, która, jakby, bo państwo, ja w sprawozdaniu, które państwo, od państwa dostaliśmy, jest takie sformułowanie, że w kontekście celu 2040. Państwo wskazujecie, że cel klimatyczny powinien być lepiej dostosowany do tego, co wykonane. No delikatnie to, co, o czym dzisiaj mówiłem, że to są nierealne obciążenia na, na gospodarkę I na ludzi.

I jak ta polityka, polityka powinna chronić konkurencyjność gospodarki. I teraz czy mieliście, no odnosiliście się do jakichś pomysłów unijnych w zakresie redukowania emisji I tego, że to po prostu zabija miejsca pracy I I obniża konkurencyjność naszej gospodarki. I teraz to czy tam, no prosiłbym o informację o konkretne, konkretne powody takiego sformułowania.

01:10:30 - 01:13:22

Speaker 1

Oczywiście. No analiza, którą my wykonujemy, patrzymy na całość tej architektury. To znaczy to już nie jest tylko sam system handlu emisjami, a nawet sam system handlu emisjami jest też w jakimś otoczeniu regulacyjnym, które powinno być brane pod uwagę. Więc jak my robimy analizy nad z wykorzystaniem bardziej zaawansowanych narzędzi, czy patrząc na na te wszystkie komponenty, które nawet w ETS-ie samym są, czyli tam jest dużo mechaniki takiej technicznej, która nie jest... Jakby cele redukcyjne, czyli na przykład te 90 procent redukcji do czterdziestego roku, to jest 1 z jakby z takich wyznaczników, który determinuje ilość bardziej technicznych szczegółów, które w tej, w tym ETS-ie tam są zaszyte.

I my te szczegóły analizujemy I tymi szczegółami można manewrować w różny sposób po to, żeby zmniejszyć te obciążenia albo przesunąć akcenty, jeśli chodzi o ten proces transformacji. I my takie postulaty różnego typu albo takie analizy pokazujemy, które z tych elementów mają większe albo mniejsze znaczenie, na przykład tempo spadku ilości uprawnień na rynku, które są wprowadzane, więc można je wprowadzać wolniej lub szybciej. Jednym z takich elementów, który od wielu lat postulowaliśmy I który też się znalazł zarówno my, jak I, jak I rząd polski bardzo mocno to postulował, czyli wprowadzenie tak zwanych offsetów, czyli wykorzystanie jednostek międzynarodowych w ramach celu redukcyjnego. I to, to zostało wprowadzone, więc ten cel 90 procent tak naprawdę składa się z osiemdziesięciu pięciu procent redukcji wewnątrz Unii I pięciu procent redukcji, która może być robiona poza Unią, a ona jest już zupełnie po innych kosztach. Więc to jest taka elastyczność, która wprowadza nam mniejszą presję kosztową, czy na ceny CO 2 wewnątrz Unii.

Więc te podmioty, które są objęte systemem, no mają możliwość płacenia mniej za emisję niż gdyby to było robione wewnątrz Unii. Więc tego typu elastyczności, jakbym je tak ogólnie nazwał, czy to mechanizm stabilności rynkowej, który jest też osobnym instrumentem, bardzo skomplikowanym, czy czy alokacja uprawnień w ramach funduszów, funduszu modernizacyjnego, czy tak zwanego teraz utworzonego ETS Investment Booster, czyli takiego mechanizmu, który ma wspierać nowe inwestycje transformacyjne w państwach członkowskich I ma... Polska ma tam razem z grupą państw biedniejszych zabezpieczone na obecną chwilę około stu 1000000 uprawnień. I tego typu elementy w zależności od tego, jak one są sformułowane, wprowadzane, czy środki finansowe zabezpieczone dla poszczególnych państw I poszczególnych sektorów, no one później wpływają na to czy te, czy ten system jest większym lub mniejszym obciążeniem w danym okresie czasu.

01:13:23 - 01:14:22

Speaker 3

Ja bardzo dziękuję, tylko państwo wiecie, że te 100000000 uprawnień razem z innymi krajami to jest kropla, to jest kropla w morzu. To jest no I tak szacunek do naszych. Podsumowując, mówię, dziękuję państwu bardzo za, za przedstawienie, przedstawienie tego, czym zajmuje się Kobizę, za bardzo precyzyjne, syntetyczne opisanie państwa pracy I tych, tych analiz, które prowadzicie. Bardzo dziękuję za to. Natomiast no też szacunek dla polskich przedsiębiorców, że w tych arcytrudnych warunkach radzą sobie.

Natomiast no ten pomysł, żeby do czterdziestego roku 90 procent redukować, redukować emisję, no to bardzo źle wróży naszej gospodarce. Tak, akurat abstrahując od państwa, państwo po prostu macie rolę analityczną w tym, w tym zakresie, gdzieś indziej zapadają te oderwane od życia decyzje. Także bardzo serdecznie dziękuję. Na tym wyczerpaliśmy porządek dzienny posiedzenia podkomisji. Zamykam posiedzenie podkomisji.

Dziękuję kierownictwu Kobidze, pracownikom.