Podkomisja stała do spraw zabezpieczenia społecznego (PSR)
Legend
Transcript markers
- text Sentence being played
- text Search result
- text Intervention cited by the link you opened
Click a sentence to play the video from that moment. Select text to quote it with the speaker, timestamp and link.
More options
Podkomisja stała do spraw zabezpieczenia społecznego (PSR) Sejm Rzeczypospolitej Polskiej
Follow its sittingsSpeaker 3
Jeżeli chodzi o policję, to tak jak wspominałam, podniesienie efektywności działań policji w celu przeciwdziałania uzależnieniom od narkotyków I alkoholu stanowi 1 z priorytetowych zadań ustanowionych przez komendanta na rok 2026. Policyjni specjaliści do spraw nieletnich oraz do spraw profilaktyki społecznej, prowadząc zajęcia profilaktyczne na temat ośrodków odurzających I substancji psychotropowych, w tym nowych narkotyków, czyli dopalaczy oraz innych środków psychoaktywnych, psychoaktywnych z uczniami, rodzicami, nauczycielami, pedagogami, pracownikami placówek opiekuńczo-wychowawczych. Spotkania z uczniami dotyczą przede wszystkim odpowiedzialności nieletnich za popełnione czyny karalne, zagrożeń wynikających, sięgania po środki odurzające, a także form pomocy dla osób uzależnionych oraz placówek świadczących taką pomoc. Natomiast elementem spotkań z kadrą pedagogiczną szkół jest przypomnienie procedur postępowania nauczycieli I metod współpracy szkół z policją w sytuacji zagrożenia dzieci I młodzieży narkomanią. Przedstawienie skali zjawiska narkomanii, metod pracy dealerów narkotykowych.
Policjanci służby prewencyjnej realizują ponadto różnego rodzaju akcje informacyjne I programy profilaktyczne w tym obszarze, angażując środki masowego przekazu przedstawicieli świata kultury oraz nauki. Ponadto, funkcjonariusze policji w ramach wykonywania swoich obowiązków prowadzą kontrolę miejsc grupowania się młodzieży pod kątem spożywania alkoholu oraz zwalczania przestępczości narkotykowej, w tym legitymują osoby, przeprowadzają kontrole osobiste oraz podejrza... Osób podejrzanych o sprzedaż lub posiadanie środków odurzających. Prowadzą także rozpoznanie miejsc ich dystrybucji, współpracując w tym zakresie ze służbą kryminalną. Policja współpracuje także w obszarze przeciwdziałania uzależnieniom z innymi służbami, instytucjami pomocowymi, właściwymi merytorycznie podmiotami, takimi jak urzędy miast, gmin, miejskie czy gminne ośrodki pomocy społecznej, powiatowe centra pomocy rodzinie, komisje do spraw rozwiązywania problemów alkoholowych.
Ważnymi partnerami tych działań są środowiska naukowe, wyższe uczelnie, poradnie lecznicze, leczenia uzależnień, służba zdrowia, a także różnego rodzaju stowarzyszenia I fundacje zajmujące się pomocą I wsparciem osób uzależnionych. W zakresie nadzoru nad wprowadzeniem na rynek nowych narkotyków, tak zwanych dopalaczy,
Głównym partnerem w działaniach są Państwowe Stacje Sanitarno-Epidemiologiczne oraz Inspektoraty Sanitarne. Z kolei jeżeli chodzi o działania Ministerstwa Spraw Wewnętrznych I Administracji, to również podejmujemy takie działania profilaktyczne w obszarze problematyki uzależnień młodzieży oraz wspieramy różnego rodzaju inicjatywy podejmowane przez inne podmioty. Działania te realizujemy w ramach programu, rządowego programu ograniczenia I aspołecznych zachowań razem bezpiecznej. Jest to program przyjęty przez Rady Ministrów I jego celem jest ograniczenie najbardziej dokuczliwych dla obywateli przestępczości pospolitej oraz stworzenie efektywnych lokalnych systemów bezpieczeństwa przy współpracy z lokalnymi społecznościami, takimi jak samorządy terytorialne I organizacje pozarządowe. Program jest realizowany od początku 2000 siódmego roku.
Obecnie jest to już 5. Edycja, przewidziana do 2000 dwudziestego siódmego roku, w ramach której jednym z kierunków działań jest propagowanie aktywnego I bezpiecznego stylu życia, w tym wskazane zostało wprost propagowanie przedsięwzięć mających na celu przeciwdziałanie uzależnieniom I patologiom społecznym, między innymi przez angażowanie w sport I bezpieczne, aktywne spędzanie wolnego czasu. Dostrzegając wagę problemu używek wśród młodzieży, pod koniec 2000 dwudziestego piątego roku w ramach kampanii edukacyjno-informacyjnej dotyczącej przeciwdziałaniu zagrożeniom związanym z narkomanią I przestępczością narkotykową wśród dzieci I młodzieży. Z inicjatywy MSWiA przygotowano 2 trzydziestosekundowe spoty pod nazwą KLIK oraz sygnały alarmowe. Animacje te są skierowane do głównie do dorosłych, to jest rodziców, wychowawców oraz opiekunów dzieci I młodzieży I mają na celu zwiększenie ich świadomości na temat aktualnych trendów w zakresie wychodzenia w posiadanie tego typu substancji oraz sygnałów mogących świadczyć o ich stosowaniu.
Spoty są dostępne na stro, naszej stronie internetowej, jednocześnie zostały przekazane do wojewódzkich koordynatorów programu Razem bezpieczniej w urzędach wojewódzkich I komentach wojewódzkich policji, celem wykorzystania ich właśnie przy realizowanych przez nich różnych inicjatywach profilaktycznych. Ponadto w ramach programu staramy się wspierać lokalne inicjatywy, podejmowane przez jednostki samorządu terytorialnego oraz organizacje pozarządowe na rzecz poprawy bezpieczeństwa w miejscach publicznych I poczucia bezpieczeństwa właśnie tych mieszkańców społeczności lokalnych. I w tegorocznej edycji dysponowaliśmy kwotą dwunastu 1000000 złotych. Środki te zostały przekazane za pośrednictwem Wojewodów na dofinansowanie takich inicjatyw. Ogłaszając konkurs na priorytety MSWiA wskazaliśmy priorytetowe kierunki działań, wśród których znalazło się przeciwdziałanie używaniu narkotyków I innych substancji psychoaktywnych.
Na obecnym etapie nie jest możliwe wskazanie, czy wszystkie wybrane I dofinansowane projekty zostaną zrealizowane w pełnym zakresie. Informacja ta będzie dostępna na początku 2000 dwudziestego siódmego roku po opracowaniu rocznego sprawozdania. Ale możemy wskazać, że wśród tych tegoro, tych obecnych inicjatyw o charakterze profilaktycznym na 27, 11 dotyczyła przeciwdziałania uzależnieniom. I przykładowo są to na... To są w powiecie świdnickim realizacja spotkań pod nazwą skutki przyjmowania substancji psychoaktywnych, zdrowie I kary do szkół ponadpodstawowych w powiecie limanowskim, na przykład bezpieczny powiat limanowski edycja 2026.
Są to prelekcje w szkołach z zakresu tematyki uzależnień oraz na przykład w powiecie gołdapskim on ty I ja razem bezpieczniej w powiecie gołdapskim, który przewiduje edukację w zakresie przeciwdziałania narkomanii w ramach przeprowadzonych konsultacji I debat. Bardzo dziękuję.
Speaker 1
Dziękuję serdecznie. Proszę teraz pana Kubę Sankowskiego, zastępcę dyrektora Departamentu Zdrowia Publicznego w Ministerstwie Zdrowia o przedstawienie informacji.
Speaker 6
Bardzo dziękuję pani przewodnicząca. Szanowni państwo, ja postaram się dość krótko powiedzieć o tym, aby zostawić jeszcze troszeczkę miejsca na informacje przekazane przez Krajowe Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom, a przede wszystkim na dyskusję z gośćmi dzisiejszego posiedzenia, bo wydaje mi się, to będzie najbardziej wartościowe z możliwy... Najbardziej wartościowe z możliwych interakcji. Proszę państwa, polska polityka przeciw narkotykowa, przeciwuzależnieniowa, generalnie rzecz biorąc opiera się na pewnym podejściu kompleksowym, zachowującym równowagę pomiędzy działaniami ograniczającymi podaż czy to substancji nielegalnych, czy w stosunku do tych nowych technologii ograniczającą dostęp do tych nowych technologii, ewentualnie ekspozycję na niekorzystne oddziaływania tych nowych technologii, a z drugiej strony oczywiście na redukcji popytu. Zachowanie tej równowagi pomiędzy działaniami o charakterze represyjnym I regulacyjnym oraz działaniami, które są adresowane do osób, które ostatecznie miałyby sięgnąć, czy to po alkohol, czy to po substancje nielegalne, czy też wpaść w uzależnienie od jakichś czynności w świecie wirtualnym, tak zwane uzależnienia behawioralne, zakłady bukmacherskie czy wiele innych zagrożeń, jest bardzo ważne.
Speaker 5
To utrzymanie tej równowagi. Oczywiście mieliśmy już tutaj informację o tym, że działania w zakresie podaży w stosunku do częściowo alkoholu, a przede wszystkim substancji nielegalnych, prowadzi Minister Spraw Wewnętrznych I Administracji, podległe mu służby, policja, straż graniczna czy inne formacje. Niebagatelną rolę ma oczywiście w tym zakresie również wymiar sprawiedliwości zapewniający, iż to, że dane czyny są zagrożone karą, faktycznie oznacza, że ich sprawcy tę karę ponoszą. Natomiast z naszej perspektywy kluczowe znaczenie mają działania ograniczające popyt, czy to popyt na alkohol, czy to popyt na... Czyli zainteresowanie, korzystanie z nielegalnych substancji psychoaktywnych, czy wreszcie ten często nadal występujący brak świadomości w zakresie nowych zagrożeń wynikających z nowych zachowań uzależniających.
W tym kontekście bardzo istotne jest wskazanie właśnie na rolę Krajowego Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniu jako takiego zwornika krajowej polityki w obszarze przeciwdziałania uzależnieniom, a przede wszystkim na wskazanie jednej zasadniczej I najważniejszej cechy jego działania. To znaczy oparcie się na z jednej strony aktualnych danych dotyczących skali zjawiska I to właśnie Krajowe Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom jest de facto organizatorem, a często sponsorem przede wszystkim, badań naukowych dotyczących skali zjawiska używania czy to substancji psychoaktywnych, czy uzależnień behawioralnych. Bez tych badań nie mielibyśmy tych danych pokazujących nam, w którym miejscu jesteśmy, gdzie byliśmy I jakie są prognozy na przyszłość oraz drugiego bardzo istotnego obszaru działania centrum jakim jest opracowywanie opartych na dowodach naukowych programów interwencyjnych, programów profilaktycznych. Dlatego, że możemy wyobrazić sobie bardzo wiele różnego rodzaju inicjatyw, które są podejmowane, natomiast władze publiczne powinny podejmować takie działania, które są skuteczne, a tę skuteczność musimy mierzyć I właśnie działanie Krajowego Centrum przede wszystkim przez instytucje, czyli rozwiązanie tak zwanych programów rekomendowanych, która ma już ponad półtorej dekady, bo to tak naprawdę od praktycznie pierwszej dekady 2000 dwudziestego pierwszego wieku jest ten system kontynuowany, czyli rozwijanie programów, które ma po ewaluacji, okazują się być skutecznymi. Promowanie tych programów wśród wielu podmiotów, czy to organizatorów placówek oświatowych, czy to jednostek samorządu terytorialnego jako takich, czy wreszcie wśród organizacji pozarządowych szkolenie ludzi w zakresie tych interwencji w tych właśnie modelach oddziaływania, które wiemy, że przyniosą skutki I jest dla nas nadmierna czy najbardziej tak naprawdę istotne.
Ja bym tylko w gwoli jednego, jednej liczby, którą chciałbym podać dzisiaj, odniósł się do tego, że jakkolwiek dostrzegamy problem, w szczególności korzystania z nielegalnych substancji psychoaktywnych, również tych legalnych, których młodzież nie powinna jednak konsumować, to zwracam państwa uwagę na to, że to jest jedyny obszar, w którym obciążenia zdrowotne, mam na myśli skutki korzystania z narkotyków, w naszej populacji jest niższe niż w Unii Europejskiej. Więc wydaje mi się, że to samo w sobie nie jest oczywiście powodem do zadowolenia, że bo nadal te obciążenia zdrowotne występują na 100000 ludności, tracimy 275 lat przeżytych w zdrowiu, Czyli każdego roku 100000 ludzi żyje średnio o 275 lat mniej tylko dlatego, że są obecne w naszym życiu nielegalne
Substancje, ale z drugiej strony średnia europejska znacząco wykracza po ponad 300. Więc o ile w innych wielu dziedzinach związanych z naszymi wyborami zdrowotnymi nasze społeczeństwo w zakresie aktywności fizycznej, wyborów dietetycznych ma szkody zdrowotne znacznie większe, czy konsumpcji alkoholu już tylko znacznie większe niż średnia europejska, to jednak w stosunku przynajmniej do tej części związanej z narkotykami sytuacja w naszym kraju jest lepsza I badania, które KCPU prowadzi, o których jeszcze mam nadzieję, że towarzyszącymi pracownicy KCPU będą mieli okazję chwilę powiedzieć, potwierdzają to, że rozpowszechnienie korzystania z wielu substancji psychoaktywnych jest stosunkowo niskie I nie rośnie, a nawet spada. Natomiast to, co nas bardzo niepokoi, to jest I to jest myślę istotne z perspektywy komisji, tego posiedzenia, na którym się tutaj spotkaliśmy, to ten związek pomiędzy szkodami zdrowotnymi, używaniem substancji psychoaktywnych czy uzależnieniami behawioralnymi, a występowaniem innych czynników ryzyka w populacji, a w szczególności niższym statusem społeczno-ekonomicznym, problemami zdrowotnymi. Czyli następuje pewna koncentracja tych zjawisk w stosunku do populacji tak zwanych defaworyzowanych I to powinno być w najbliższym czasie takim, oczywiście nie zaprzestając profilaktyki uniwersalnej, obszarem naszego działania, bo może się okazać, że te nożyce będą się rozwierały. To znaczy, że będzie lepiej u tych, u których jest lepiej, ale ci, którzy są obciążeni innymi czynnikami ryzyka, będą w większym stopniu narażeni na szkody zdrowotne wynikające z przyjmowania na przykład nielegalnych substancji czy wynikające z uzależnień behawioralnych.
Tutaj bardzo też liczymy na działania na przykład Ministra Cyfryzacji w kwestii dotyczącej dostępu I warunków egzekwowania dostępu do mediów społecznościowych, które teoretycznie nie powinny być dostępne dla młodzieży, a jednak wszyscy wiemy, że są w pełnej dostępności. Te skuteczne narzędzia weryfikacji wieku to jest to coś, co jest odpowiednikiem skutecznych działań policji w ograniczeniu dostępu do narkotyków, no to tak tutaj potrzebujemy skutecznych działań w zakresie dostępu do czynników, które powodują, że te nowe zagrożenia, uzależnienia behawioralne są dla dzieci dostępne. Jeżeli pani przewodnicząca pozwoli, oddałbym głos obecny tutaj ze mną przedstawicielom Krajowego Centrum Przewidzenia Uzależnieniom, aby o troszeczkę działalności tej instytucji, bo wydaje mi się, że ona jest takim najważniejszym zwolennikiem tych działań, powiedzieli.
Speaker 2
Tak, tak, dziękuję bardzo. Ja zanim oddam panu głos, tylko dodam, że rzeczywiście te zagrożenia w kontekście cyfrowym są bardzo szerokie I I naprawdę dużo spektrum I na różnych działaniach my teraz podejmujemy interwencję też legislacyjną. Wczoraj złożyliśmy jako Koalicja Obywatelska projekt ustawy dotyczący penalizacji deepfake'ów I no większej karalności za rozpowszechnianie treści zmodyfikowanych lub w pełni wygenerowanych przez sztuczną inteligencję, które to zawierają postać, która jest rozebrana albo w trakcie czynności seksualnych, ale także wyższe kary za materiały pedofilskie z udziałem dzieci, więc jakby takie szerokie spektrum zmian w kodeksie karnym, które ma spowodować w wielu w ogóle przypadkach szansę na ściganie danych osób przez służby. No dostęp do telefonów w szkołach już został ograniczony. Mówimy teraz cały czas jeszcze o wprowadzeniu tej granicy wieku dla mediów społecznościowych.
Wiemy, że to nie jest łatwe. Austrialia I to się udało, ale oni funkcjonują też w zupełnie innym systemie prawa, więc nie możemy tego przekładać 1 do jednego. U nas jeszcze trzeba wziąć pod uwagę kwestie RODO I funkcjonowania w ramach struktur europejskich, ale nad tym też pracujemy I w końcu to też stało się jednym z priorytetów Unii Europejskiej. Mówię o tym ostatnio przewodnicząca von der Leyen, dotyczący... I o tych zmianach, propozycjach dotyczących właśnie ograniczenia I tej egzekucji wieku, takiej skutecznej egzekucji wieku, co do dostępu do mediów społecznościowych I wprowadzenie też ograniczeń czasowych, godzinowo I jak długo dzieci pomiędzy chyba trzynastym a piętnastym rokiem życia miałyby korzystać w ogóle z tych mediów społecznościowych.
A w kontekście ograniczenia jeszcze dostępności alkoholu, to myślę, że dziś na Sejmie, na sali plenarnej w trakcie głosowań będziemy głosować też ustawę ograniczającą dostęp alkoholu w kontekście zakazu sprzedaży na terenie całego kraju pomiędzy dwudziestą drugą a szóstą. Zakaz tych łączonych promocji 6 plus 6, 12 plus 12 przy sprzedaży alkoholu I ogólnie szereg rozwiązań, które mają zmniejszyć ekspozycję alkoholu III zmniejszyć szansę na taką łatwą dostępność, a w przygotowaniu są też przepisy, które podwyższają choćby akcyzę za alkohol, to też ma się przełożyć na wyższe ceny alkoholu I mam nadzieję mniejszą grupę osób, które będą mogły kupić ten alkohol, ale to są przepisy, nad którymi jeszcze w Sejmie będą trwały prace, więc tych działań, które podejmujemy w ostatnim czasie w tym obszarze jest sporo, aczkolwiek oczywiście poza tymi legislacyjnymi zakazami ważna jest też w tym wszystkim edukacja III empatia I takie zwracanie uwagi na to, co się wokół nas dzieje. Ja oddaję głos w takim razie. Pan Bartosz Kel, tak? Z Krajowego Centrum Przedziwdziałania Uzależnieniem?
Robert Frączek
Przepraszam bardzo. Robert Frączek, Dział Profilaktyki I Edukacji Publicznej, Krajowe Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom. W krótkim, w krótkiej informacji, którą chcielibyśmy przekazać, chcielibyśmy odnieść się nie tylko do wyników badań I pewnych informacji o działaniach, które realizuje centrum, ale przede wszystkim chcielibyśmy podkreślić w kontekście rozmowy o profilaktyce konieczność wdrażania profilaktyki opartej na naukowych podstawach I o potwierdzonej skuteczności zamiast działań akcyjnych. Czyli odchodzimy powoli od tych dawnych metod profilaktyki, jednorazowych pogadanek, jakichś konkursów, straszenia drastycznymi filmami, ponieważ badania pokazują, że to nie jest do końca skuteczna metoda oddziaływania. Same kampanie edukacyjne również no nie są do końca skuteczne.
Czasami ze względu choćby na to, że nie jesteśmy w stanie ograniczyć pewnych informacji, które niosą za sobą odmienny przekaz, a które są dostępne dla młodych ludzi, dla młodych ludzi, choćby w tym kontekście, o którym przed chwilą usłyszeliśmy, czyli reklamy alkoholu. Szkoły powinny wdrażać profilaktykę evidence-based, czyli opartą na naukowych podstawach, która nie skupia się na uzależnieniu na samej substancji, czyli na przykład na alkoholu czy na papierosach, czy no konkretnym zachowaniu ryzykownym, ale powinna to być profilaktyka nastawiona na wzmocnienie potencjału psychicznego ucznia. Celem powinno być budowanie kompetencji społecznych, odporności psychicznej, umiejętności radzenia sobie ze stresem, emocjami, co zasadniczo może mieć wpływ później, długofalowo na sięganie również po substancje psychoaktywne czy podejmowanie zachowań ryzykownych. Profilaktyka powinna zaczynać się więc jak najwcześniej I nie skupiać się jedynie na przekazie wiedzy na temat zagrożeń czy zachowań ryzykownych. Rekomendujemy realizację programów, które spełniają standardy profilaktyki opartej na naukowych podstawach, czyli zostały opracowane na podstawie aktualnej wiedzy o czynnikach ryzyka, czynnikach chroniących oraz mechanizmach ich osłabiania lub wzmacniania.
Wykorzystano w nich wiodące I uzupełniające strategie profilaktyczne. No I legitymują się one wynikami badań ewaluacyjnych albo ewaluacji procesu, albo ewaluacji wyników. W Polsce źródłem informacji o tych programach jest system rekomendacji programów profilaktycznych I promocji zdrowia psychicznego, wdrażany od roku dwutysięcznego dziesiątego przez międzyinstytucjonalny zespół. W tej chwili to Krajowe Centrum Przeciwdzialania Uzależnieniom, Ośrodek Rozwoju Edukacji, czyli placówka MEN Instytut Psychiatrii I Neurologii. W bazach programów rekomendowanych znajdują się w tej chwili 32, a nawet 33, bo właśnie podjęliśmy decyzję o przyznaniu rekomendacji kolejnemu programowi, czyli 33 programy.
Speaker 8
Chcielibyśmy podkreślić, że jako Krajowe Centrum Przeciwdziałania I Uzależnieniem zbieramy informacje nie nie od szkół, bo jakby nie mamy takich możliwości I narzędzi prawnych, ale od samorządów lokalnych. W roku dwutysięcznym dwudziestym piątym działania profilaktyczne były powszechnie finansowane I miały największy udział w strukturze wydatków w ramach gminnych programów profilaktyki, rozwiązywania problemów alkoholowych oraz przeciwdziałania narkomanii. Co 3. Złotówka w dwutysięcznym dwudziestym piątym roku została wydana właśnie na ten cel. Nie zawsze jednak powszechność realizowanych działań idzie w parze z ich wysoką jakością.
Robert Frączek
Czyli decyzje o realizacji konkretnych przedsięwzięć, podejmowane są czasami bez należytego oparcia na diagnozie I bez wykorzystania wiedzy naukowej na temat skutecznych strategii profilaktycznych. Krajowe Centrum
Rokrocznie przygotowuje rekomendacje do realizacji I finansowania gminnych programów, podkreślając jak bardzo istotne jest to, by środki z opłat za zezwolenia na sprzedaż alkoholu oraz wpływy z podatku od napojów alkoholowych o małej objętości, czyli tak zwanych małpek, w znacznie większym stopniu trafiały bezpośrednio do szkół na realizację profesjonalnych programów profilaktycznych, a nie na ogólne zadania sportowe, kulturalne gminy, na przykład festyny czy pikniki, a tak się niestety zdarza. W roku dwutysięcznym dwudziestym piątym w całym kraju samorządy wydatkowały na realizację działań o charakterze profilaktyczno-edukacyjnym ponad 186000000 złotych. Dodatkowo również na profilaktykę uzależnień behawioralnych 27000000 złotych, a na pozalekcyjne zajęcia sportowe ponad 83000000 złotych. W środkach tych nawet jeszcze nie uwzględniono pracy z grupami ryzyka, czyli na przykład placówek wsparcia dziennego, również finansowanych przez samorządy, a jedynie tą profilaktykę uniwersalną, najbardziej powszechną, skierowaną do całej populacji młodych ludzi. W różnorodnych oddziaływaniach profilaktyczno-edukacyjnych finansowanych ze środków gminnych wzięło udział ponad 2 I pół miliona dzieci I młodzieży.
Pozytywnym kontekstem dla oceny długofalowego funkcjonowania systemu są obserwowane w ostatnich latach zmiany w zachowaniach młodzieży. Wspomniał tutaj już pan dyrektor chwilkę o tym. Wyniki badania Espad 2024 wskazują na spadek rozpowszechnienia picia alkoholu wśród młodzieży. Podobny kierunek zmian pokazuje badanie młodzież 2025, fundacji CBOS I KCPU. W porównaniu z rokiem dwu tysię...
Dwutysięcznym dwudziestym pierwszym zmniejszyły się wskaźniki używania wszystkich głównych rodzajów napojów alkoholowych przez uczniów ostatnich klas szkół ponadpodstawowych. Badanie wykazało również spadek używania narkotyków oraz tradycyjnych papierosów. Wyniki te można potraktować jako pozytywny sygnał z punktu widzenia profilaktyki prowadzonej no w obszarze profilaktyki. W tym również działań tych realizowanych, finansowanych przez samorządy. Z perspektywy Krajowego Centrum te wyniki stanowią argument za kontynuowaniem, dalszym podnoszeniem jakości działań profilaktycznych, szczególnie przez szersze stosowanie programów opartych na dowodach naukowych, systemu programów rekomendowanych, standardów jakości, rozwijanie kompetencji odpowiedzialnych za, osób, za profilaktykę na poziomie lokalnym.
Z analizy sprawozdań z realizacji gminnych programów wynika, że z roku na rok rośnie zainteresowanie realizacją zawartych w systemie rekomendacji programów profilaktycznych, opartych na dowodach naukowych. Rokrocznie w tych programach bierze udział około pięciuset 1000 dzieci I młodzieży. Zaangażowanych jest około trzydziestu 1000 nauczycieli I około siedemdziesięciu pięciu 1000 rodziców. W tej chwili to jest mniej więcej około pięćdziesięciu pięciu procent samorządów, które zgłaszają wdrażanie takich programów rekomendowanych u siebie na swoim terenie. 55, no sami oceńmy, czy to no jest jeszcze sporo do zrobienia.
Działania Krajowego Centrum w obszarze profilaktyki koncentrują się wokół inicjowania lub upowszechniania programów opartych na dowodach naukowych, podnoszenia kompetencji osób pracujących z dziećmi I młodzieżą, koordynujących działania profilaktyczne na terenie samorządów. Tworzymy również, udostępniamy materiały edukacyjne, treści skierowane do dzieci, młodzieży, rodziców I do nauczycieli. Materiały są zamieszczane zawsze na naszych stronach internetowych, kanale YouTube I one są po prostu bezpłatnie do wykorzystywania. Wśród działań realizowanych można wymienić między innymi szkolenia dla nowych realizatorów programów rekomendowanych. Rokrocznie to kilkaset osób, konferencje, seminaria na temat działań profilaktycznych, publikacje, webinary.
Istotnym zadaniem jest również koordynowanie prac związanych z systemem rekomendacji, czyli między innymi dokonywanie ocen programów zgłaszanych do zaopiniowania. I troszeczkę już podsumowując w kontekście zapobiegania wykluczeniu społecznemu, jako Krajowe Centrum no chcielibyśmy mocno zaapelować o taką synergię zarówno na poziomie lokalnym, jak I centralnym. Bliższą współpracę różnych środowisk, które rzeczywiście zajmują się tą profilaktyką, ponieważ niejednokrotnie no rzeczywiście dochodzą do nas takie sygnały, że szkoły nie mają pełnego obrazu, kto może ich wspierać w profilaktyce I tak naprawdę sięgają po oferty, które dość przypadkowo do nich trafiają.
Speaker 2
Dziękuję bardzo. Ja od razu dopytam w takim razie, bo mówił Pan o tych, o tym nowym podejściu do profilaktyki, o programach. To moje pytanie brzmi, czy każda polska szkoła dostała od państwa na przykład takie jakieś wytyczne, programy, zarysy, cokolwiek? Czy... Jak wygląda komunikacja pomiędzy państwa instytucją a szkołami w Polsce?
Robert Frączek
Tak, oczywiście staramy się jako Krajowe Centrum regularnie docierać z informacjami na temat systemu rekomendacji, na temat programów rekomendowanych. One są nawet wskazane w Narodowym Programie Zdrowia I w dokumentach, których, z których korzysta, no rozumiem, każda placówka edukacyjna, przygotowując między innymi swoje programy wewnętrzne, czyli między innymi program wychowawczo-profilaktyczny. Oczywiście zapraszamy, no bo nie jesteśmy jakby instytucją, która może coś narzucić szkolę.
Speaker 2
Ale to rozumiem tak, że to działa w ten sposób, że szkoła wnioskuję do państwa o ewentualnie jakieś wsparcie, jakiś program czy jakieś wytyczne, okay.
Robert Frączek
Najczęściej tak naprawdę współpraca bezpośrednio już jest na tym poziomie samorządowym, ponieważ tam jest większość pieniędzy na realizację oddziaływań profilaktycznych. To jest w skali kraju ponad 1000000000 złotych, czyli w skali jakby nieporównywalnej, bo budżet Krajowego Centrum to jest no kilkanaście 1000000.
Speaker 2
Jasne, dobra. Dziękuję bardzo. Jeszcze wrócimy na pewno do do do tej dyskusji, ale chciałabym jeszcze wysłuchać Ministerstwo Edukacji I, Ministerstwo Obrony Pracy I Polityki Społecznej I też oddać głos stronie społecznej, mamy sporo osób pewnie do dyskusji. Bardzo proszę o informację panią Barbarę Labisko-Podolską z Ministerstwa Edukacji Narodowej. Trzeba nacisnąć tam ten przycisk zielony po prawej stronie.
Tak.
Barbarę Labisko-Podolska
Dziękuję, już działa wszystko. Witam serdecznie. Jeżeli chodzi o temat, który dzisiaj jest przedmiotem naszej dyskusji, on jest niezwykle ważny I istotny dla Ministerstwa Edukacji Narodowej. Jeżeli chodzi... Muszę sobie tutaj dobrze ustawić, przepraszam.
Speaker 13
Więc tak, w szkołach, w aktualnym roku szkolnym, zgodnie, prowadzi działalność... Szkoły prowadzą działalność zgodnie z kierunkami polityki oświatowej państwa I w tych kierunkach oświatowych polityki państwa jest bardzo istotna informacja, która dotyczy właśnie tych poruszanych kwestii. Szkoła jest miejscem budowania odporności społecznej, kształtowania postaw patriotycznych, obywatelskich I prospołecznych oraz odpowiedzialności za bezpieczeństwo własne I innych. Szkoła jest miejscem, gdzie promuje się higienę cyfrową I aktywność offline, tak. Tutaj jest istotne rozwijanie umiejętności bezpiecznego poruszania się w sieci, ale też nabywanie umiejętności krytycznego odbioru tego, co tam się znajduje, tak.
Barbara Lapisko-Podolska
I odpowiedzialnego korzystania z narzędzi sztucznej inteligencji I korzystania z funkcjonalności zasobów zintegrowanej platformy edukacyjnej. Istotną kwestią jest profilaktyka uzależnień behawioralnych I przeciwdziałania przemocy rówieśniczej. Temat ważki I pojawiający się tutaj I przywoływany wielokrotnie I także obecny tutaj w doniesieniach przestrzeni medialnej też w ostatnim czasie w sposób no istotny. I teraz tak, zgodnie z artykułem czternastym, ustępem pierwszym, punkt 1. Ustawy z dnia dwudziestego szóstego października osiemdziesiątego drugiego roku o wychowaniu w trzeźwości I przeciwdziałaniu alkoholizmowi jest bezwzględny zakaz sprzedaży, podawania I spożywania napojów alkoholowych na terenie szkół I innych zakładów I placówek oświatowo-wychowawczych.
Speaker 2
Przepraszam, przepraszam bardzo, ja pani przerwę, bo nie chodzi nam o to, żeby tutaj też rozmawiać o aktualnym stanie prawnym, bo myślę, że my wszyscy go znamy. Chcemy porozmawiać o czymś, co będzie wychodziło do przodu, więc może, może zamiast takiej informacji syntetycznej jakby darujemy sobie te informacje, ja otworzę dyskusję po prostu. Państwo myślę, że będą mieć też pytania do Ministerstwa Edukacji, to jakby w toku dyskusji wtedy będzie mogła pani też się odnieść do tego I powiedzieć o tym, co Ministerstwo Edukacji w tym, w tym zakresie robi. Myślę, że tak będzie, tak będzie najłatwiej, bo jest dużo osób na sali I pewnie każdy z państwa będzie chciał zabrać głos I myślę, że w toku dyskusji wyjdą też różnego rodzaju pytania,
Jeżeli nie ma pani jakichś danych, to, to nie rozmawiajmy o przepisach, których Tak, konkretne
Barbara Lapisko-Podolska
dane dotyczą tego, co już myślę było tutaj omawiane, czyli ilości dzieci, które korzystają z internetu, tego jak to jest ważny problem. No I też mamy dane dotyczące, znaczy informacje dotyczące programu wychowawczo-profilaktycznego, że prowadzimy tutaj działania w szkołach zintegrowane, ale to najwyżej, jeżeli pojawią się pytania.
Speaker 2
Super, dziękuję serdecznie. Dziękuję. Jeszcze pan Krzysztof Kasparski, Ministerstwo Rodziny, Pracy I Polityki Społecznej. Czy ewentualnie do tego, co już się pojawiło ze strony rządowej, chciałby pan coś dodać?
Krzysztof Kasparski
Dzień dobry pani przewodnicząca, szanowni państwo. Tak, przewodnicząca, ja mogę dodać może ze swojej strony, ze strony Ministerstwa Rodziny, Pracy I Polityki Społecznej. W tym roku, w 2000 dwudziestym szóstym roku w marcu przeprowadziliśmy Ogólnopolskie Badanie Liczby Osób Bezdomnych I podobnie jak 2 lata temu, alkohol uzależnienie od alkoholu wyszło jako najważniejszy jakby taki czynnik, na który wskazywały osoby przebadane. Oczywiście mówię o tym badaniu, czyli osoby w kryzysie bezdomności, że wskazywały jako uzależnienie od alkoholu, jako przyczynę bezdomności. Wskazało tak 19 procent badanych.
Obecnie w Polsce mamy 32000 osób w kryzysie bezdomności, w tym 4 procent to są osoby młode, w wieku 18, 25 lat, a a 2 procent stanowią dzieci. Jeżeli chodzi o kwestie dzieci, to tutaj jakby większość z tych dzieci jest zaopiekowanych, gdyż to są dzieci, które głównie przebywają w domach dla samotnych matki I, I, kobiet w, I kobiet w ciąży. A jeżeli chodzi o osoby młode w kryzysie bezdomności, no to tutaj zaobserwowaliśmy właśnie, no to uzależnienie od alkoholu I też uzależnienie od narkotyków. Jednakże tutaj, tak jak było powiedziane wcześniej, przez przedstawiciela Ministerstwa Zdrowia, rzeczywiście to uzależnienie od narkotyków jest zdecydowanie mniejsze, bo jako przyczyna bezdomności to tylko 2 procent osób to wskazało. Zatem uzależnienie od alkoholu jest taką główną przesłanką, która została wskazana.
Jedynie pokrótce tylko dodam, że też w Polsce są domy pomocy społecznej I też domy, ponad 800 jest takich domów, ale są też domy, które są skierowane właśnie dla osób po prostu z uzależnieniem od alkoholu. Dziękuję.
Speaker 2
Dziękuję bardzo. Otwieram dyskusję. Pani posłanki, chciałaby Pani w tym momencie zabrać głos czy później? Później, dobrze. W takim razie zachęcam państwa do zgłaszania się I bardzo proszę przed zabraniem głosu jeszcze, przed wypowiedzią przedstawić się nam do protokołu.
Ktoś z państwa chciałby zabrać głos jako 1.? Nie no, niemożliwe. No właśnie, proszę bardzo.
Danuta Kozakiewicz
Dzień dobry, Danuta Kozakiewicz. Czysty praktyk, czyli dyrektor szkoły. Ja jestem tam na samym dole tej całej hierarchii I chciałam powiedzieć o tym, co jest dla nas w tej chwili bardzo ważne I w czym potrzebujemy olbrzymiej pomocy. W kwestii uzależnień oczywiście narkotyki tak, alkohol tak, ale w tej chwili najwięcej problemów mamy z cyberuzależnieniami. Mamy olbrzymi problem z wpływem uzależnienia od Internetu, od mediów społecznościowych wśród nawet bardzo młodych osób.
To, co wydarzyło się w dniu dzisiejszym I wczorajszym, czyli to, co wydarzyło się w Ostrołęce, atak młodego człowieka w szkole. Dzisiaj Wyszków, zamordowana pani Woźna przez piętnastolatka. Rzeczy straszne wydarzają się w polskich szkołach. Jedną z przyczyn, nie mówię, że jedyną, bo tych przyczyn jest bardzo dużo, ale jedną z przyczyn jest wpływ Internetu, wpływ tego, że nasze dzieci nadal mają zakładane media społecznościowe poniżej nawet trzynastego roku życia, że od bardzo wczesnego dzieciństwa są karmione przemocą, której jest pełno w Internecie. Dlatego po 1.
Potrzebujemy bardzo programów różnego rodzaju, pomagających nam w walce z cyberuzależnieniami. Potrzebujemy każdego rodzaju wsparcia. Potrzebujemy pracy, rządu, sejmu, wszystkich naszych władz nad wprowadzeniem tego, żeby nastolatek dopiero od piętnastego bądź szesnastego roku życia miał dostęp do mediów społecznościowych. W tej chwili to już nie jest prośba oparta tylko na naszych wewnętrznych problemach nauczycielskich, ale to jest prośba oparta na tragicznych wydarzeniach, które ostatnio mają miejsce. Ja rozumiem, że mamy już opracowane dużo materiałów dotyczących alkoholu I narkotyków, ale w tej chwili przede wszystkim priorytetem powinna być walka z cyberuzależnieniami I z wpływem big techów na życie naszych dzieci.
Potrafi to doprowadzać do tragedii. Dziękuję bardzo.
Speaker 2
Dziękuję. Tak, niestety wydarzyła się dzisiaj tragedia. Myślę, że I zarówno dla rodziny osoby, która zmarła, jak I dla rodziny sprawcy, bo to, to jest niewyobrażalna tragedia, ale tak jak powiedziałam, my pracujemy nad tymi przepisami, które wprowadziłyby obowiązek weryfikacji wieku przy dostępie do mediów społecznościowych. Prawdopodobnie do końca roku przedstawimy założenia tych zmian, jakby to mogło wyglądać. To jest dosyć trudna materia, bo, bo wymaga uwzględnienia prawa europejskiego, ale także jest to duża walka z Big Techami I w tej, I w tej walce na pewno będziemy potrzebować też państwa pomocy, całej społeczności, nauczycieli, rodziców, bo to są, sami państwo wiedzą, duże interesy, a jednak na szali mamy życie I I zdrowie całego społeczeństwa.
Już nie chodzi tylko nawet o tych młodych ludzi I ich dostęp, ale jak się okazuje, czego się można było spodziewać, ma to wpływ na całą naszą społeczność. Mam nadzieję, że ten, znaczy wiadomo, że zakaz używania telefonów w szkołach poprawił sytuację w jakimś stopniu, bo ten czas przebywania w mediach I nad telefonem skrócił się zdecydowanie, ale to też pokazywały badania, że ten czas przebywania w mediach społecznościowych największy nie jest w trakcie szkoły, tylko on jest przed szkołą I jest po szkole. Więc to jest też I oczywiście odcięcie dzieci od tego telefonu, tableta czy innego urządzenia w szkole jest zmianą, bo powoduje, że on musi przez chwilę być odstawiony od tego sprzętu I to też może jakiś nawyk zacznie kształtować przebywania wśród rówieśników, a nie z nosem w telefonie. No ale to, się dzieje poza szkołą, jest absolutnie poza kontrolą kogokolwiek I na to wpływ mają wyłącznie rodzice I to też jest nasza taka narodowa chyba już odpowiedzialność, żeby edukować rodziców, rozmawiać z nimi o tym. Myślę, że dzisiaj te wydarzenia dzisiejsze też, mam nadzieję, że przez wielu rodziców, zostaną właśnie odczytane w ten sposób, co się...
Znaczy nie będziemy teraz oferować wyroków, czym to było spowodowane, ale jakby wszyscy widzimy, jak z coraz większym kryzysem zdrowia psychicznego mierzą się dzieci I to też na to wpływ ogromny mają media, więc to też jest też taka nasza odpowiedzialność jako dorosłych do tego, aby rozmawiać z innymi osobami, zwłaszcza tymi, które mają dzieci, aby ten czas spędzany w telefonie nie przeważał czasu, który spędzamy na rozmowach I jakiejś takiej wzajemnej trosce o siebie. Dobrze, kto z państwa chciałby zabrać? Proszę bardzo.
Katarzyna Głusek-Wojciechowicz
O, przepraszam. Katarzyna Gucek Wojciechowicz też, tak jak pani dyrektor powiedziała, dyrektor szkoły 300 pięćdziesiątej trzeciej. Ja się zgadzam ze zdaniem koleżanki, że my rzeczywiście jesteśmy tak na dole, ale tak najbardziej chyba przy dziecku I widoczni. I dużo dziękuję za słowa o skuteczności, o długofalowości, bo to są bardzo ważne, akurat wysłuchałam z dużym zainteresowaniem I cieszy mnie, że te, ta statystyka spada. Nie bagatelizowałabym jednak używek w szkole, absolutnie.
Mamy tak wiele opinii. Oczywiście my tutaj na dole widzimy państwa rządową pracę, bo te programy rzeczywiście, te rozporządzenia, no nie da się ich wprowadzić wszystkich hurtowo. Ja jestem teraz, w nocy wróciłam z kongresu prawa oświatowego z Zakopanego, była pani minister Lubreau, rozmawiałyśmy sobie właśnie o bezpieczeństwie I o różnych formach wsparcia rządowego, ale niemniej jednak no nikt tego za nas nie wykona. I naprawdę z dużym naciskiem chciałabym zachęcić dyrektorów, nauczycieli, pedagogów, bo to dzieje się w mojej szkole. My wyrywamy z samorządu te pieniądze, które tam są.
One nie idą na festyny, one nie idą na kino, one nie idą na teatr. Nic przeciwko kulturze nie mam absolutnie. To po prostu
Staram się skracać, żeby państwa nie obrazić, a jednocześnie nie przedłużyć, ale to jest bardzo ważny obszar, obszar działania. Nawet w szkole podstawowej. Ja nie mówię tutaj o alkoholu, ja nie mówię tutaj o twardych narkotykach, ale w tej chwili sami rodzice nawet nie wiedzą o tym, bo nie mają świadomości, bo właśnie ta profilaktyka powinna dotyczyć także dorosłych. To się w szkołach dzieje I to może się dziać, bo ja szkolę swoich dorosłych ludźmi, którzy są właśnie poleceni przez rząd, przez kuratorium, przez no sprawdzeni, prawda? Mają te certyfikaty, które, bo to nie możemy brać z rynku absolutnie, ponieważ są opinie I orzeczenia I jest leczenie psychiatryczne.
Pan dyrektor wyszedł Ministerstwo Zdrowia, ale my wiemy, że to psychiatryczne leczenie wcale niekoniecznie jest zawsze adekwatne I ma wiele skutków ubocznych. I tu bym nie przedłużając, ale bardzo chciała zaapelować do dyrektorów właśnie, do nauczycieli, do pedagogów, żeby po prostu działali, bo skuteczność, gdzie słowo padło tutaj w tych sprawozdaniach, skuteczność jest bardzo ważna. Nieważne jak, to tak jak w polityce, przepraszam, że sobie pozwolę, nieważne jak się mówi, ale żeby się mówiło, a tutaj też nieważne I wyczuleni bądźmy na to, że tutaj trzeba wiedzieć, co się mówi I ile się mówi, bo dzisiejsze zdarzenie bardzo przykre, straszne. Nie, nie chcę wyrokować, ale na pewno jednym z gdzieś tam elementów jest pokłosie wczorajszego, bo ta psychika tych dzieci jest naprawdę tak nadwyrężona. Nie będę teraz stawiała diagnoz, ale z obserwacji ja mam bardzo dużą szkołę.
Ja wiem, że im więcej, muszę wiedzieć co powiedzieć, jak powiedzieć I ile powiedzieć, bo oni chcą być głośno, oni chcą być zauważeni, oni chcą być sławni, tak jak tamten to nie tylko. Także no myślę, że jest jeszcze dużo do zrobienia, ale były te statystyki jakieś dla nas dyrektorów też dobrym, dobrym takim. Zawsze potrzebujemy w pracy jakiegoś dobrego komunikatu, bo nie budujmy wszystkiego na negatywach. Dziękuję bardzo.
Speaker 2
Dziękuję bardzo. To ja od razu dopytam, czy macie Państwo też programy skierowane do dorosłych w tym kontekście, jeżeli chodzi o cyberuzależnienia. Rozumiem programy, które są skierowane dla dzieci I dla młodzieży, ale te, które są też dorosłych, dla rodziców.
Robert Frączek
Robert Frączek, Krajowy Centrum Przeciwdziałaniu Uzależnieniom. Trochę odpowiadając na pytanie pani przewodniczącej w uzupełnieniu jakby tych dwóch głosów, które się pojawiły z sali. Znaczy, chciałbym powiedzieć tak, że dziś w nowoczesnej profilaktyce nie bardzo sobie wyobrażamy pracę tylko I wyłącznie z dziećmi, z młodzieżą bez pracy z rodzicami, ponieważ tak naprawdę żadne oddziaływanie nie będzie skuteczne, jeżeli nie zmienimy również nastawienia I postaw samych rodziców. A no mamy w tej chwili taką sytuację, że no trochę rodzicami dzisiejszych nastolatków jest pokolenie, które wychowywało się już w czasach liberalno... Liberalnych I przyzwolenie na wiele rzeczy I postawa tak naprawdę trochę taka bagatelizująca, na przykład, no nie wiem, spożywanie piwa jest powiedziałbym dość wśród rodziców częsta I oni wtedy nam niszczą tak naprawdę jakąkolwiek robotę profilaktyczną, którą może dokonywać szkoła.
Podobnie jest w sytuacji urządzeń elektronicznych, mediów społecznościowych. Przecież tak naprawdę rodzic ma świadomość, ile czasu spędza dziecko najczęściej albo przynajmniej przypuszcza, ile ile może spędzać dziecko przy urządzeniach elektronicznych albo czy ma konta na mediach społecznościowych, czy też nie ma. Więc tak naprawdę my rzeczywiście szkoły mogą dokonać bardzo dużo, ale bez pracy z rodzicami I bez jakby tutaj angażowania się będzie bardzo trudno. Czyli ten element pracy z rodzicami jest praktycznie w tej chwili obecny w każdym z tych programów rekomendowanych. Natomiast w uzupełnieniu jeszcze tego apelu, żeby no jakby dyrektorzy, nauczyciele sięgali po te narzędzia.
Rzeczywiście zachęcam do tego I do zainteresowania się nie tylko materiałami, które już są dostępne, czyli na przykład, jeżeli chodzi o uzależnienia behawioralne zarówno na stronach NASK, Akademia NASK, Fundacja Dajemy Dzieciom Siłę, jak I jeszcze kilka organizacji plus Krajowe Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom już trochę tych materiałów bezpłatnych oferują. Czyli nie trzeba tak naprawdę czasami wydawać nie wiadomo jakich kwot, żeby kupić coś I jakiś materiał ściągnąć, bo materiały są również bezpłatnie dostępne dla kadry pedagogicznej, łącznie ze scenariuszami czasami zajęć. Natomiast to, chciałbym też podkreślić, to że żebyśmy nie traktowali profilaktyki jako pewnego rodzaju interwencji wtedy, kiedy się coś zadzieje. Czyli kierujemy ją nie tylko I wyłącznie tam, gdzie rzeczywiście dostrzegamy jakieś sygnały już niepokojące I jakieś zachowania ryzykowne, ale budujemy system oddziaływań profilaktycznych od jak najwcześniejszych lat. W tej chwili w systemie rekomendacji są już programy dla przedszkolaków.
Dlatego, że im wcześniej zaczniemy z umiejętnościami społecznymi, tym później będziemy mieli mniej problemów. W programach dla młodszych nie mówimy o substancjach, ale dla nas to jest profilaktyka, która przekłada się później, po latach, na wyniki tego, czy dzieciaki będą sięgać po jakieś substancje I czy będą rzeczywiście podejmować zachowania ryzykowne. Jeszcze tylko ostatnie słowo, gdyby ktoś był zainteresowany, mamy kilka egzemplarzy też publikacji świeżutkiej na temat właśnie systemu rekomendacji I oddziaływań profilaktycznych, przydatny materiał dla szkoły. Jeżeli mi zabraknie, oczywiście jesteśmy do dyspozycji, W razie czego doślemy, wymienimy się kontaktami. Dziękuję bardzo.
Speaker 16
Tak, okay. Dziękuję panu za tę wypowiedź. Ja właśnie o co miałam zapytać? O praktyczne porady, o o dobre praktyki. Ja pracowałam w szkole przez wiele lat I swego czasu myśmy raczej po omacku tworzyli własne autorskie programy, to były warsztaty, to były pogadanki, to były też właśnie organizacja wydarzeń w dłuższym, dłuższej perspektywie typu obozy profilaktyczne czy, czy półkolonie I nie zgodzę się jednak z tym, że, że tego typu rzeczy są nieskuteczne, ponieważ przy okazji pokazywania podczas półkolonii, chociażby spacerów I sportowych wydarzeń, 2, 3 minuty na temat właśnie szkodliwości picia alkoholu czy spożywania, czy, czy narkotyków, czy, czy, papierosów, to wydaje mi się, że to ma sens, że, że, połączmy wydarzenia sportowe, kulturalne, wszelkie, wszelkie w szkole możemy połączyć z odrobiną informacji, która pokazuje, to tak jak pan mówił, również na na bazie naukowej, na bazie naukowej, że alkohol jest po prostu zły, że szkodzi, co powoduje, że że żeby ograniczać.
Można to świetnie wpleść właściwie w każde działanie w szkole. W związku z czym bardzo dziękuję za tę publikację, zaraz sobie ją pozwolę zabrać I przeprosić, że muszę pędzić na inne aktywności poselskie, tym... I jednocześnie podziękować wszystkim nauczycielom, wszystkim państwu, którzy zajmujecie się tą tematyką, tą problematyką. Ja pochodzę z takiej gminy, gdzie mieliśmy władzę, która była bardzo mocno uzależniona I ta władza właściwie współuzależniła też I wielu urzędników I mieszkańców I to był ogromny problem. No on się sam jakby rozwiązał w sposób naturalny, przykryto, ale stoję na stanowisku, że rzecz jest bardzo ważna, bardzo istotna I tak jak powiedziała pani przewodnicząca, my już pracujemy nad wieloma rozwiązaniami zarówno w zakresie profilaktyki antyalkoholowej, jak I tej cyber, cyberuzależnieniom, które, które są dzisiaj też bardzo aktualne.
Myślę, że to też jest nasze zadanie jako parlamentarzystów IIIW ogóle wszystkich jako rodziców I dorosłych. Dziękuję bardzo.
Robert Frączek
To jeszcze uzupełnienie tej informacji, którą wcześniej też starałem się do państwa przekazać. Mało osób rzeczywiście w tej chwili jakoś zwraca na to uwagę, ponieważ gminne programy profilaktyki rozwiązywania problemów alkoholowych, przeciwdziałania narkomanii w swojej nazwie nie mają elementu uzależnień behawioralnych. Natomiast proszę pamiętać o tym, że od połączenia instytucji, czyli PARP-y I KBPN-u w jedną jednostkę, Krajowe Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom, zmienione zostały również przepisy I samorząd może finansować profilaktykę w obszarze uzależnień behawioralnych właśnie z tych środków. To jest profilaktyka, która również może być finansowana właśnie z tych środków tak zwanych korkowych czy małpkowych, które posiada do dyspozycji samorząd.
Speaker 17
Dziękuję bardzo. Kto z państwa chciałby zabrać głos jeszcze? Proszę. Marta Politowicz, dyrektor szkoły podstawowej 2 7
Speaker 19
7 w Warszawie. Ja chciałam tylko zwrócić uwagę na tą przestrzeń uzależnień cyfrowych, ale główne źródło w obecnej sytuacji związanej z agresją stanowią gry. Gry, do których my dorośli nie mamy dostępu I nie mamy wiedzy na temat treści, które one ze sobą niosą. Myślę, że większość rodziców również nie wie, co się dzieje na kolejnych etapach zaangażowania w gry. Jest ich multum.
Speaker 20
Rynek jest potężnie nasycony grami przepełnionymi agresją I zachowaniami ryzykownymi w wirtualnym świecie I myślę, że ma to ogromny wpływ na zachowania agresywne naszych uczniów. Nie wiem, ile da się w sposób systemowy kontrolować ten dostęp naszych uczniów I dzieci do gier I zadaję sobie pytanie, jaki sposób edukować rodziców, żeby tę kontrolę sprawowali. Dziękuję.
Speaker 2
No tak, to chyba znowu wracamy do tematu odpowiedzialności rodziców, bo w żaden sposób nie jesteśmy tego... Myślę na ten moment, ale może ewentualnie ktoś z państwa ma jakąś propozycję, nie, ja przynajmniej nie widzę jakiegoś systemowego rozwiązania, bo na opakowaniu na pewno może być napisane, że gra jest dostępna dla osób od piętnastego roku życia, ale to czy rodzic taką grę kupi dwunasto czy dziesięciolatkowi na to wpływu nie mamy, więc to jest tak jak pani słusznie zauważyła, no pełna odpowiedzialność rodziców, a my możemy I powinniśmy ich w tym wspierać właśnie takimi działaniami też edukacyjnymi. Ja będę panią tylko prosiła, żeby pani mikrofon wyłączyła. O, dziękuję serdecznie. Pani Barbara Labisko-Podolska, Ministerstwo Edukacji.
Barbara Lapisko-Podolska
To ja tak a propos właśnie rodziców, bo tutaj byli wywołani do tablicy. Chciałam powiedzieć, że jeżeli chodzi o program wychowawczo-profilaktyczny, który jest realizowany w szkołach, to on oprócz oddziaływań skierowanych na uczniów, też powinien zawierać treści kierowane do rodziców. I tutaj a propos tego, że rodzice w jaki sposób powinni jednak mo modelować zachowania dzieci, prawda? I, I to jest istotny element, który w tym programie wychowawczo-profilaktycznym powinien jednak być uwzględniany I, I kierowany także do rodziców. Jeżeli chodzi o kwestie tutaj uzależnień, to w tym roku obowiązkowym przedmiotem w szkołach jest edukacja zdrowotna I integralną częścią tutaj tej edukacji zdrowotnej są zagadnienia związane właśnie z uzależnieniem od internetu I, I tego, jak im przeciwdziałać.
Więc jakby w ramach edukacji zdrowotnej te zagadnienia się pojawiają. A jeżeli chodzi o tutaj kwestie gier komputerowych, uzależnienie właśnie dzieci, to statystyki są zatrważające, jeżeli chodzi o, o te gry komputerowe I, I granie, ale równie istotne jest to, że rodzice nie mają nad tym kontroli. W sensie 60 procent rodziców deklaruje, że nie wie co, ile czasu jego dzieci spędzają w telefonach komórkowych. Nie mają jasno określonych zasad, jak z tych telefonów korzystać. A jeżeli chodzi o samo granie w gry, to jak wynika ze statystyk, dzieci często grają właśnie w samotności.
Nie wy, nie wybierają nawet gier, że grają z kimś, tak, takich społecznych, tylko grają w samotności. Ja bym tu chciała kilka jakby faktów przytoczyć, istotnych też dla dyskusji, jeżeli chodzi o właśnie granie w te gry komputerowe. Więc średnio na graniu dzieciaki spędzają 2 godziny w przypadku chłopców I półtorej godziny w przypadku dziewcząt. I 75 procent dzieciaków gra w samotności. Jest to tym bardziej niepokojące, ponieważ może świadczyć o potrzebie odreagowania I odstresowania się, prawda?
I ucieczki także od takich trudnych stanów emocjonalnych. I no jest to problem istotny I na pewno do podejmowania różnego rodzaju działań, ale tak jak mówię, ten program wychowawczo-profilaktyczny w szkołach też powinien mieć treści kierowane do rodziców. Dziękuję.
Speaker 18
Dziękuję bardzo. Kto z państwa chciałby zabrać głos jeszcze? Ostatnia szansa.
A, proszę bardzo.
Danuta Kozakiewicz
Bardzo króciutko ad vocem. Otóż z kwestią zgadzam się, że bez rodziców I bez pracy z nie poradzimy sobie absolutnie z cyberu bez uzależnieniami. Natomiast kwestia jest bardzo trudna, bo programów skierowanych do rodziców takich, które byłyby praktyczne dla nas, dla szkół naprawdę nie ma dużo. My mamy problem z tym, że programy, które są tak skierowane jak do uczniów, nieskuteczne w przypadku rodziców. Zapraszanie rodziców na spotkania, na przeprowadzanie jakichś warsztatowych spotkań, wykładowych spotkań są askuteczne, ponieważ jeżeli w ogóle przychodzą jacy jacyś rodzice, to są to nie ci, których chcielibyśmy zobaczyć.
My potrzebujemy materiałów, z którymi, tak, z którymi dotrzemy do rodzica bez jego wielkiego zaangażowania I przyjścia specjalnie w celu wzięcia udziału. Jest to olbrzymie wyzwanie. Do uczniów jest nam znacznie łatwiej dotrzeć aniżeli do rodziców. Potrzebujemy takich materiałów, które na przykład będzie można w bardzo krótkim czasie, w trakcie spotkania z rodzicami, pokazać jakiś filmik, pokazać jakiś materiał, tak żeby rodzic jak gdyby mimochodem dostawał tą informację. Proszę pamiętać, że jeżeli mamy do czynienia z rodzicem, który sam ma problem z nadużywaniem smartfona, on nie przyjdzie na takie spotkanie, na zaproszenie dyrekcji.
Oczywiście dokumentacja w postaci programu profilaktyczno-wychowawczego jest rzeczą bardzo ważną, ale najważniejsze jest to, żebyśmy byli skuteczni. Skuteczni będziemy wtedy, kiedy w pewnym stopniu zmusimy rodzica do wysłuchania, do zapoznania się z treściami. Czyli powinny być to rzeczy, które nie wymagają specjalnego zaangażowania rodziców. Materiały dla nauczyciela na spotkania z rodzicami. Scenariusze spotkań partnerskich zamiast tak zwanych wywiadówek.
Krótkie wizualne przekazy, które można na terenie, gdzie rodzice przychodzą po dzieci poumieszczać I zaprezentować rodziców. Czyli docieranie do rodzica w sposób, który nie wymaga zapraszania tego rodzica do szkoły. Nawet wysyłanie rodzicom drogą librusa materiałów też nie jest skuteczne, ponieważ mamy odkliknięte, że pan czy pani sobie otworzyła, weszła w wiadomość na pytanie I co pan tam znala złoty? Jest milczenie, jest nieprzeczytane. Czyli jest to znacznie trudniejsza sprawa niż tylko wpisanie tej kwestii do programu profilaktyczno-wychowawczego I niż przygotowanie na spotkanie z rodzicami bogatych materiałów.
To jest kwestia poszukiwania drogi, docierania do rodziców. To mogą być na przykład kwestie tutaj bardzo prosiłabym o pomoc media, żeby pojawiały się informacje właśnie medialne, takie gdzie jest krótka informacja, tak jak dzisiejsze społeczeństwo odbiera te informacje. Co my odbieramy? Rolki, krótkie posty, krótkie przekazy. To jest przez większość społeczeństwa przyswajane.
Zmieniło się, teraz nie wykład, teraz rolka, więc trzeba dobrać metody działania niestety do tego, co się dzieje. Ja nie mówię, żeby to były rolki, ale żeby był to taki typ przekazu, który dotrze do rodzica. Zapraszanie naprawdę nie jest skuteczne wykłady, warsztaty. Przychodzą nie ci, którzy być tam powinni.
Katarzyna Głusek-Wojciechowicz
Tylko odpowie, bo ja 2. Biegł pani dyrektor. U mnie jest skuteczne, rzeczywiście świetne warsztaty I spotkania, także rodzice nie chcieli wychodzić I to ci, którzy mają problem. Natomiast jedną rzecz bym chciała tutaj, żeby wybrzmiała też, pani przewodnicząca, jeśli mogę, właśnie chodzi mi o kwestie atrakcyjności naszej, czyli teraz na kongresie przedstawił nam nauczyciel z Japonii. Jak jest u nich system?
U nich atrakcyjność jest wymuszona, to znaczy muszą nauczyciele pracować w klubikach. Zaczynają nie na studiach, tylko w szkole podstawowej. I dlatego ta atrakcyjność, bo profilaktyka jest bardzo ważna, ale jak my będziemy atrakcyjni, jak szkoła będzie fajna, sympatyczna, to oni naprawdę przyjdą. I proszę mi wierzyć, proszę przyjechać, zapraszam, proszę sprawdzić. Naprawdę przyjdą.
Jeżeli
Katarzyna Głusek-Wojciechowicz
Mamy dla nich atrakcyjną ofertę, atrakcyjny. Ja pracuję też jako kierownik, specjalnie chciałam połączyć, zobaczyć jak te dzieciaki funkcjonują w tych sypialniach warszawskich. TPD, Towarzystwo Przyjaciół Dzieci, również tam I tam nie ma pustek. To nie jest tak, że my bierzemy dzieciaki I łapiemy jak jest kontrola, tylko one naprawdę przychodzą, ale wtedy jak jest nauczyciel atrakcyjny, z atrakcyjną propozycją, więc bardzo bym apelowała, żeby też przy tych programach zwrócić uwagę na finansowanie tych klubików tak zwanych, czyli nauczycieli, którzy będą prowadzić lekcje, bo oni po prostu nie przyjdą za darmo. No nie ma już takiej misyjności, bo to życie stało się, jakie się stało, po prostu wymagające też od dorosłych I nie przyjdą tak po prostu z dobrego serca, z pasji za darmo.
Tak że jak można pomyśleć o takich programach, które będą finansowane I skierowane do nauczycieli, żeby stali się atrakcyjniejsi, to bylibyśmy my, dyrektorzy myślę bardzo wdzięczni.
Speaker 2
Dziękuję bardzo. Dziękuję bardzo. Kto z państwa chciałby zabrać jeszcze głos? Strona społeczna nie widzę. Strona rządowa, proszę bardzo pan Krzysztof Gosparski, Ministerstwo Rodziny, Pracy I Polityki Społecznej.
Krzysztof Kasparski
Tak, dziękuję, ale tu chciałem się bardziej wypowiedzieć jako tata w tym momencie, bo... I dzieci, które też grają, bo wydaje mi się, że to powinno być nawet nawet chyba nawet na oddzielny temat, tak bym... Nie wiem jak mogę tak zaapelować, jak na na oddzielne spotkanie, bo z doświadczenia też wiem, że są obecnie jakby gry się trochę zmieniły. To znaczy gry są teraz streamingowe. Nie ma już czegoś takiego, że kupuje się fizycznie dysk, tak, I I go się odtwarza.
Po prostu te gry można pobrać z Internetu albo są też platformy, które oferują różne gry, jak na przykład Roeblocks, gdzie po prostu każdy może sobie stworzyć swoją grę I określić nawet jej wiek, niekoniecznie dostosowany do wieku dziecka I dzieci w to grają po prostu, wchodzą w to, grają. Także nawet jak rodzice na przykład ograniczą, na przykład, nie wiem, dajmy na to, że może grać w grę od dwunastu lat, to może się okazać, że ktoś zakwalifikował grę od dziewięciu lat, a to jest de facto strzelanka, gdzie się strzela po prostu, gdzie zamiast głowy jest na przykład balonik, który pęka, nie ma krwi, w związku z tym nie kwalifikuje się powyżej dwunastu lat, a gra jest po prostu z czystą przemocą. Widziałem takie gry, więc I I po prostu, tak jak mówię, to jest na oddzielny temat IIII to jest też kwestia właśnie tego, że teraz są inne gry po prostu, że, że, że to są gry streamingowe, że, że są po prostu platformy, które oferują bardzo różne gry I te gry powstają po prostu, jak mówi się przysłowiowe grzyby po deszczu, bo każdy po prostu taką grę może stworzyć teraz. Dziękuję.
Speaker 2
Dziękuję bardzo. Proszę bardzo, jeszcze pan się zgłaszał do głosu? Bardzo proszę o przedstawienie się na początek.
Bartosz Kel
Bartosz Kel, kierownik działu profilaktyki I edukacji publicznej w Krajowym Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom. Przepraszam za spóźnienie, kolega mnie tu zastąpił dzielnie I bardzo dziękuję za przedstawienie też stanowiska. Chciałbym w obronie jakości jednak troszeczkę wrócić I ustosunkować się do tego, do tych zajęć dedykowanych rodzicom I to, że jest trudność w tym, by pozyskać rodziców do warsztatu, do programu, to jest... To oddzieliłbym od tego, czy takie programy dedykowane I te warsztaty przeprowadzone z rodzicami przynoszą oczekiwaną skuteczność. Czyli my mamy potwierdzenie naukowe w badaniach ewaluacyjnych, że warsztaty dla rodziców w pełnym wymiarze zaplanowanym realizują te cele programu.
Speaker 23
Natomiast oczywiście, jeżeli nauczyciel, przepraszam, jeżeli rodzic nie przyjdzie na taki warsztat, to nie zostaną te cele programu zrealizowane. I to nie znaczy, że program nie jest skuteczny, tylko rekrutacja jest trudna, wdrożenie tego programu jest utrudnione. I troszkę bym też chciał nawiązać do tego oczekiwania, że mamy być skuteczni, a mamy nie wymagać zaangażowania od rodzica. Obawiam się I tu jest to już bardziej moje osobiste zdanie, że to nie jest wykonalne z perspektywy również rodzica, bez zaangażowania mam obawę, że nie będziemy skuteczni. Czy my jako urzędnicy, prawodawcy czy nauczyciele, dyrektorzy.
Speaker 27
Jesteśmy tutaj, bo jesteśmy zaangażowani. Rodzice jednej szkoły będą zaangażowani I będą korzystali z oferty, rodzice z innej szkoły nie. I tu warto też jest zastanowić się, co zrobić, jaką pracę wykonać I kto może to wesprzeć, żeby tych rodziców jednakowoż zachęcić do zaangażowania. Ja też się odwołam do zakresu właściwości Krajowego Centrum, przeciwdziałania uzależnieniom. Też system rekomendacji I jakby podstawy naszych działań oparte są, jakby nie było, na przeciwdziałania uzależnieniom.
Speaker 25
My w systemie rekomendacji jako konstrukcji międzyresortowej trochę wychodzimy jednak poza obręb właściwości tak naprawdę, bo odnosimy się również do tych podstawowych umiejętności, nie bezpośrednio związanych z samymi uzależnieniami. I no umówmy się, to jest trochę wychodzenie poza. Również ścisłe oferowanie programów, które są do realizacji przez nauczycieli w szkole. No my nie jesteśmy podmiotem odpowiedzialnym czy nadzorującym szkoły, pracę szkoły I też nie mamy takiej mocy, jak to kolega powiedział, do tego, żeby zobowiązać nauczycieli do realizowania działań. Przy czym wiem też, że MEN też nie jest takim podmiotem, który będzie w stanie narzucić obowiązek przeszkolenia nauczycieli, bo ośrodki doskonalenia mają ofertę, z której nauczyciel może skorzystać, ale może skorzystać z tego, co wybierze.
Speaker 26
Nie z tego, co zostanie ściśle zarekomendowane I tak naprawdę jakościowe, a oferta jest szeroka, nawet w ośrodkach doskonalenia nauczycieli. I 2. Aspekt, który tu został poruszony w kontekście tak naprawdę korzystania z gier I tu było znowu użyte sformułowanie uzależnienia od gier. W kontekście uzależnienia od alkoholu my nie funkcjonujemy tylko w tym, zwłaszcza jeżeli chodzi o profilaktykę. My posługujemy się pojęciem używania, korzystania z substancji psychoaktywnych, tak samo jak korzystania z gier.
Speaker 28
I korzysta z alkoholu I bywa pod wpływem alkoholu znacznie więcej ludzi niż jest ich uzależnionych. Tak samo nie musi wystąpić ta kategoria czy klasyfikacja uzależnienia od gry, żeby wystąpił, wystąpiła sytuacja 1 czy 2. Dramatyczna, na którą być może wpływ miała gra komputerowa, drastyczna, tak? Tak samo pod wpływem alkoholu może być osoba nieuzależniona, spowodować wypadek samochodowy, w którym ktoś zginie. Dlaczego o tym mówię?
Żebyśmy też mieli wiedzę, że to nie jest tylko uzależnienie I faktycznie użytkowników różnych niebezpiecznych zachowań czy substancji jest znacznie więcej. I tak jak pani tutaj przewodnicząca wspomniała, w dużym stopniu jest to też nasza taka odpowiedzialność osób po prostu dorosłych w modelowaniu zachowań młodych ludzi, o czym też mówił Robert, to jak nas obserwują, tak naprawdę ma bardzo duży wpływ na postępowanie I od tego nie... Jakby trudno trudno temu temu zaprzeczyć. Co nie zmienia faktu, że również edukacja zdrowotna, która ma moduły dotyczące pewnych elementów, to jest powiedzmy sobie przedmiot w szkole, który ma w sobie moduł, tak? To nie zapewni nam, nie nie, że tak powiem, nie załatwi nam profilaktyki.
Speaker 25
To nie zastąpi nam programu profilaktycznego dla danej grupy docelowej w danym wieku, tak? Więc też pamiętajmy o tym, że to jest jakiś krok w kierunku ochrony zdrowia czy bezpieczeństwa uczniów, natomiast nie zapewni to I nie zastąpi programów profilaktycznych, do których no dostęp się zwiększa I też jeszcze tytułem uzupełnienia, to to nie muszą być autorskie, to nie muszą być tylko programy rekomendowane. To mogą być programy autorskie, natomiast one muszą za sobą nieść jakość, a to wytyczne do tych, do tej jakości tak naprawdę znajdują się na na stronie programy rekomendowane kropka p l. To nie musi być program rekomendowany, a może być programy program skuteczny I jakościowy, więc nie skreślamy innych działań absolutnie.
Barbara Lapisko-Podolska
Dziękuję bardzo. To ja tak a propos jeszcze jakości szkoleń I dostępności. Tutaj trzeba by było wspomnieć o ORE. Ośrodek Rozwoju Edukacji jest takim miejscem, w którym są organizowane różnego rodzaju szkolenia dla nauczycieli, jeżeli mówimy o jakości.
I tutaj są to formy skierowane do pracowników oświaty dotyczące programów wychowawczo-profilaktycznych, przeciwdziałania zachowaniu problemowym dzieci I młodzieży. Natomiast na samej stronie ORE, co chciałam podkreślić, są dostępne materiały właśnie też w zakresie programu wychowawczo-profilaktycznego Materiałów. Dostępne są publikacje odnośnie profilaktyki uzależnień behawioralnych, zagrożenia w internecie I materiały informacyjne kampanii społecznej nie jest kupna na przykład dziecka w sieci oraz badania I raporty, które są, które dotyczą między innymi tych kwestii, więc warto też pamiętać, że mamy takie miejsce I że stamtąd można czerpać też wiedzę. Dziękuję bardzo.
Aleksandra Petynarek
Dzień dobry, Aleksandra Petynarek, jestem nauczycielką w szkole podstawowej numer 133 w Warszawie. I chciałabym się z państwem podzielić taką swoją obserwacją I taką małą sugestią. Podczas całej dzisiejszej dyskusji brakuje mi jednej rzeczy perspektywy dzieci, młodzieży I rodziców. Myślę, że to jest istotne I o tym chyba zapominamy. Dając sprawczość młodzieży, myślę, że to ma największy sens w profilaktyce.
Gdyby oni mieli większą sprawczość I możliwość uczestniczenia w tworzeniu takich programów profilaktycznych, one by bardziej do nich trafiały. Taka jest moja perspektywa I doświadczenie zawodowe. Więc myślę, że warto również ich zapraszać na takie posiedzenia. Dziękuję.
Speaker 2
Super, dziękuję bardzo za sugestie, bardzo słuszne. Dziękuję serdecznie. Nie widzę więcej zgłoszeń. Bardzo dziękuję państwu za dzisiejszą dyskusję I myślę, że zgodnie z pani sugestią możemy kontynuować tę rozmowę w gronie rozszerzonym jeszcze o reprezentacje dzieci, młodzieży I oczywiście perspektywę rodziców. Temat niezwykle ważny, co pokazują ostatnie 2 dni.
Temat, z którym, który nam się wymknął spod kontroli I z potrzebujemy sobie pilnie poradzić I mimo tych wszystkich działań, które zostały już wdrożone, o których powiedzieliśmy, bo tu już padała edukacja zdrowotna z tym modułem też dotyczącym cyberbezpieczeństwa, zakaz telefonów w szkołach, czy to nad czym Sejm pracować będzie mam nadzieję w przyszłym roku, a nad czym kończymy pracę jako posłowie Koalicji Obywatelskiej. Tutaj sprawą zajmuje się od samego początku posłanka Monika Rosa, która właśnie dotyczy wprowadzenia tej granicy wieku, gdzie będzie możliwe rzeczywiście, gdzie możliwe będzie wyegzekwowanie, czy rzeczywiście dana osoba ma tyle lat, ile, ile podaje. Myślę, że to jest niezwykle ważna I to będzie duża zmiana, to może spowodować dużą zmianę, no ale nadal pozostaje cały czas do zagospodarowywania nadal I obszaru edukacji I inne kwestie, które też tu dzisiaj padały I rozmów I współuczestniczenia w tym procesie rodziców I dzieci. Bardzo dziękuję za te wszystkie głosy I myślę, że temat będziemy kontynuować już jeszcze na pewno na naszym, na naszym posiedzeniu. Na tym wyczerpaliśmy porządek dzienny posiedzenia.
Zamykam posiedzenie, dziękuję państwu serdecznie.