Komisja do Spraw Dzieci i Młodzieży (DIM)

21 October 2026

Komisja do Spraw Dzieci i Młodzieży (DIM) Sejm Rzeczypospolitej Polskiej

Follow its sittings
00:06 - 00:36
Speaker 7
Dzień dobry, szanowni państwo.  Bardzo proszę o zajęcie miejsc.  Otwieram posiedzenie Komisji do spraw Dzieci I Młodzieży.  Witam wszystkich państwa posłów oraz zaproszonych gości.  Witam przedstawicielstwo Ministerstwa Edukacji Narodowej, panią minister Katarzynę Lubnauer, panią ministrę Paulinę Piechnę Więckiewicz wraz ze Witam serdecznie Ministerstwo Cyfryzacji, pana ministra Dariusza Standerskiego. 
00:36 - 00:56
Speaker 8
Dzień dobry panie ministrze.  Wraz ze współpracownikami oraz nauką akademicką siecią komputerową.  Witam Ministerstwo Rodziny, Pracy I Polityki Społecznej, panią minister Baranowską Małgorzatę.  Witamy pani minister wraz ze współpracownikami.  Witam panią pułkownik Małgorzatę Żochowską, zastępcę szefa ABW. 
00:57 - 02:02
Speaker 9
Witam pana ministra Czesława Mroczka, Ministerstwo Spraw Wewnętrznych I Administracji wraz ze współpracownikami.  Witam Komendę Główną Policji, pana Nadinspektora Romana Kustera wraz ze współpracownikami Centralne Biuro Zwalczania Cyberprzestępczości, młodszy inspektor pan Robert Wojtalsik, przedstawicieli Biura Rzecznika Praw Dziecka, Urzędu Komunikacji Elektronicznej, Biura Krajowego Rady Radiofonii I Telewizji oraz Ministerstwa Sprawiedliwości.  Szanowni państwo, temat dzisiejszej komisji to rozpatrzenie informacji na temat niebezpiecznych zachowań dzieci I młodzieży, w tym aktów przemocy zagrażających życiu I zdrowiu, skali I charakteru zjawiska, działań podejmowanych przez państwo w celu zapobiegania takim zachowaniom I reagowaniu na nie oraz 2.  Element po wystąpieniach ministrów właściwych to prezentacja wniosków I rekomendacji z badań dotyczących podatności młodzieży na dezinformacje I teorie spiskowe zawartych w raporcie między faktem a FIL-em.  Szanowni państwo, wydaje się, że powód zwołania tej komisji jest dość oczywisty. 
02:02 - 03:03
Speaker 11
Tym mocniej dziękuję za obecność tak wielu ministrów z resortów, które są właściwe do poinformowania posłów I państwa wszystkich opinii publicznej na temat sytuacji dotyczącej bezpieczeństwa osób młodych, ale tym samym dotyczących bezpieczeństwa nas wszystkich.  Te ostatnie wydarzenia, które miały miejsce w szkołach, co rzeczą oczywistą, wstrząsnęły nami wszystkimi I zaczęło się pojawiać nieustające pytanie, co się właściwie dzieje z młodymi ludźmi.  Podczas wielu posiedzeń komisji do spraw dzieci I młodzieży rozmawialiśmy o tym, jak niebezpieczny jest świat cyfrowy, jakie niesie za sobą zagrożenia, że jest światem zdecydowanie podwyższonego ryzyka.  Zarówno polskie służby jak ABW, ale też europejskie Europol czy służby litewskie, holenderskie, wszystkie inne wskazują, że obserwują radykalizację młodych osób w świecie cyfrowym.  Jest wzrost zarówno tempa, jak I liczby takich sytuacji. 
03:05 - 03:43
Speaker 4
Świecie cyfrowym młode osoby mają dostęp do treści skrajnych, do treści patologicznych, przemocowych, seksualizujących, amoralnych I te granice znacznie się przesuwają.  Do tego, co chyba już doskonale wiemy, funkcjonują sieci takie zdecentralizowane społeczności, które kumulują młode osoby, wykorzystują je później do właśnie takich zachowań, przekonują, zmuszają albo szantażują.  Na to wszystko nakłada się także wojna hybrydowa I wykorzystanie młodych osób przez, co 
03:43 - 03:43
tu dużo 
03:43 - 04:30
Speaker 3
mówić, również sytuację konfliktu I wojny w Ukrainie wywołanej przez Rosję.  Mamy ekosystem zarówno sieci, ale także komunikatorów.  Mamy osoby młode, które są bardzo często samotne, zagubione, które doświadczają przemocy, czy to przemocy domowej, czy to przemocy rówieśniczej.  Mamy sytuację, w której ta przemoc jest opłacana w jakimś sensie przez osoby, które rekrutują takie młode osoby podatne na radykalizację.  Dzisiaj mamy informację, że policja otrzymała szesnastolatka, u którego znaleziono maczety I broń palną. 
04:30 - 05:21
Speaker 5
Jak podał służby, nastolatek przygotowywał się do zabójstwa wielu osób.  I coraz więcej w mediach takich informacji się pojawia, ale doskonale wiemy, że to, co pojawia się w mediach, nie jest realnym obrazem rzeczywistości, bo takich sytuacji jest oczywiście więcej.  Dlatego dzisiaj będę prosiła państwa ministrów, ale także państwa o rozmowę na ten temat, co się wydarzyło, jak szkoły są zabezpieczone, jak zadziałała policja I służby.  Ale wydaje się, że przede wszystkim o tym, co możemy zrobić, aby do takich sytuacji nie dochodziło, aby młode osoby lepiej ochronić przed takimi sytuacjami, bo bezpieczeństwo państwa nie zaczyna się w momencie reagowania na zamach, ale zaczyna się wcześniej.  Od wiedzy, od współpracy, od rozpoznania zagrożenia I od poznania takich czerwonych flag, które wskazują na to, że za chwilę może wydarzyć się nieszczęście. 
05:22 - 06:02
Speaker 10
Teraz opowiem państwu o kolejności, którą zaproponuję w przebiegu tej komisji.  Najpierw poproszę o zabranie głosu Ministerstwo Edukacji Narodowej, następnie MSWiA pana ministra Czesława Mroczka I panią, I następnie ABW panią pułkownik Małgorzatę Żochowską, następnie Ministerstwo Cyfryzacji pana ministra Dariusza Swęderskiego I na końcu pani minister Małgorzata Baranowska, Ministerstwo Rodziny.  Później oddamy głos badaczom, które opowiedzą o badaniach dotyczących dezinformacji I funkcjonowania młodych osób w sieci, a następnie otworzę dyskusję.  Bardzo proszę pani minister Rudnauer, pani minister Piechna-Więckiewicz. 
06:02 - 06:22
Speaker 2
Proszę państwa, większość informacji macie w plikach, który otrzymali państwo wszystkie na swoje tablety.  Natomiast ja chciałam bardzo krótko, ponieważ jest tu sporo tych mówców, powiedzieć kilka rzeczy.  Po 1.  Chciałam powiedzieć, że bohatersko w tych sytuacjach zachowali się nauczyciele.  Bardzo często, bardzo też przytomnie I w jednej I w drugiej sytuacji I nawet trzeciej. 

06:22 - 08:05

Katarzyna Lubnauer

Możemy mówić śmiało o tym, że mieliśmy, mogłoby być więcej niż gdyby nie zachowanie nauczycieli, za to bardzo chciałabym im podziękować. I chciałam powiedzieć jeszcze jedną rzecz, że głównym celem Ministerstwa Edukacji Narodowej zawsze jest profilaktyka. Czyli to, zrobić, żeby sytuacja w szkołach była bezpieczniejsza. Co zrobić, żeby sytuacja w szkołach nie powodowała takich napięć I żeby młodzież, młodzież była bardziej odporna I lepiej przygotowana do życia we współczesnym trudnym świecie. Tych działań, które podejmujemy od trzech lat, całkiem dużo.

Można powiedzieć, że nigdy nie wiadomo, co się wydarzy. Stąd już w dwudziestym czwartym roku rozpoczęliśmy od tego, żeby w klasach 1 3 była 1. Pomoc po to, żeby mogli zwyczajnie w sytuacjach zagrożenia reagować, przynajmniej jeśli chodzi o wiedzę o pierwszej pomocy. Potem jest kwestia edukacji z wojskiem. To jest duży program, pół miliona uczniów, którzy zostali przeszkoleni.

Kolejną kwestią to jest to, że ponieważ w ramach kompasu jutra zmieniamy podstawy programowe, więc również te zmiany podstaw programowych dotyczyły bardzo często bezpieczeństwa w tym znaczeniu zarówno zdrowia psychicznego, jak I bezpieczeństwa cyfrowego. Stąd pojawił się moduł edukacji medialnej, stąd pojawiła się na edukacja zdrowotna, która przypomnę, że od pierwszego września tego roku jest przedmiotem obowiązkowym, gdzie bardzo dużym elementem jest zarówno zdrowie psychiczne, jak I również wszystkie zagrożenia wynikające z Internetu. Dla nas bardzo ważnym elementem jest też szkolenie nauczycieli. 100000 szkoleń dla nauczycieli, jeśli chodzi o umiejętności cyfrowe. Tam również kwestią umiejętności cyfrowych są kwestie związane z higieną cyfrową, czyli tego wszystkiego, co powoduje zagrożenia związane z, związane z przestrzenią cyfrową jako strefą cienia, o której tak często mówimy tutaj na komisji.

08:06 - 08:31

Speaker 1

Kolejną kwestią, która dla nas jest ważna, to jest to, że zmieniamy kształcenie obronne, jeśli chodzi o podstawy programowe. I od tego roku 1 na, 1 w miesiącu godzina wychowawcza ma być poświęcona bezpieczeństwu. Ale to są działania profilaktyczne. Tych działań zresztą jest zdecydowanie więcej. O części z nich będzie opowiadać moja koleżanka, która zajmuje się zdrowiem psychicznym I która się zajmuje również działaniami, które poprawiają tą kondycję psychiczną dzieci I młodzieży.

08:31 - 09:02

Katarzyna Lubnauer

Natomiast w tej chwili przygotowujemy też zmiany prawne. Zmiany prawne, które częściowo już były we wcześniejszym projekcie, ale niestety ten projekt nie przeszedł ze względu na weto pana prezydenta. I to są zmiany, które mają po 1. Wzmocnić możliwości nauczycieli dotyczących reagowania. To jest możliwość jednak w sytuacji, w której mają poczucie, że coś nie idzie, nie jest okay, zajrzenia do bagażu ucznia I przeszukania go w dyrektor szkoły lub osoba przez niego upoważniona.

09:02 - 10:28

Speaker 1

To są kwestie możliwości zabrania narzędzi, które uznają za niebezpieczne. Tam jest katalog tych narzędzi, które są albo niebezpieczne, albo to są na przykład niedozwolone substancje I możliwość ich zabezpieczenia bardzo jasnego. To jest kwestia wprowadzenia zasady, że statuty mają bardzo wyraźnie określać zasady wchodzenia I wychodzenia osób na teren szkoły. To jest też kwestia wzmocnienia nauczyciela jako funkcjonariusza publicznego, na przykład w kwestii zarówno pomocy prawnej, jak I również kwestii związanej z tym, żeby wszystkie takie zagrożenia, kiedy na przykład nauczyciel jest zaatakowany, musiała być zgłaszany na policję. Podziękowałam nauczycielom, podziękowałam dyrektorowi szkoły, natomiast chciałabym też podziękować policji, bo we wszystkich tych sytuacjach, które mieliśmy w ostatnich tygodniach, to wsparcie policji było bardzo ważne.

To jak szybko reagowała, to jak znajdowała się w każdej możliwej placówce szkolnej I jej w około niej powodowało, że

Dużo szybciej rodzice poczuli jakieś ulgę I poczucie bezpieczeństwa I dzieci dość szybko wróciły do szkół. Wszyscy musieliśmy bardzo szybko dostosować się do sytuacji, do sytuacji, w której pewno jeszcze jakiś czas temu byśmy się w ogóle nie spodziewali. Dlatego myślę, że ważne jest, żebyśmy do kolejnych takich sytuacji, mam nadzieję, że do nich nie będzie zachodzić, podchodzili już lepiej, jeszcze lepiej przygotowani I mogli podjąć działania, które mają być również ochronne na przyszłość.

10:30 - 10:32

Speaker 6

Pani Sapiechna-Rinkiewicz, bardzo proszę.

10:32 - 11:22

Paulina Piechna-Więckiewicz

Szanowna Pani Przewodnicząca, Wysoka Komisjo, szanowni panowie ministrowie, pani minister, szanowni zebrani. Oczywiście o części działań państwo wiecie, ja będę mówiła o dwóch wątkach, bo 1 wątek dotyczy profilaktyki, przeciwdziałania, zapobiegania, a 2. Wątek dotyczy działań podejmowanych związanych z szeroko rozumianym bezpieczeństwem. Więc jak państwo doskonale wiecie, a mówiła o tym moja szanowna przedmówczyni, profilaktyka zdrowia psychicznego, profilaktyka przemocy rówieśniczej znajduje się również oficjalnie wyrażona w kierunkach polityki oświatowej państwa, w związku z czym są to nasze też tym samym priorytety jako Ministerstwa Edukacji Narodowej.

11:22 - 12:23

Speaker 15

Ja może zacznę nietypowo, bo część z tych programów państwo znacie, ale my zajmujemy się też bardzo mocno upowszechnianiem informacji o bezpieczeństwie I poradnikach, o których za chwilę powiem. Stworzyliśmy zakładkę, bo do tej pory ta wiedza dotycząca bezpieczeństwa, profilaktyk, scenariuszy też, wszystkiego, co jest potrzebne, szkolę, żeby móc prawidłowo nie tylko reagować, ale przede wszystkim przeciwdziałać. Często dyrektorzy mówili, że nie jest zebrana w jednym miejscu. Mamy takie miejsce, którym zawarte są jednocześnie procedury bezpieczeństwa, telefony I miejsca pomocy, bezpieczeństwo w sieci, przeciwdziałanie przemocy, kwestie związane z dezinformacją, profilaktyką uzależnień, szeroko rozumianą profilaktyką zdrowia czy nawet bezpieczeństwa ruchu drogowego. W ramach naszych działań we współpracy z MSWiA Monem, NASKiem RCB powstał odpowiednik dorosłego poradnika bezpieczeństwa.

12:24 - 13:24

Speaker 22

Wiedza moją tarczą jest to publikacja dla uczniów klas 1, 3 oraz 4, 7 szkół podstawowych, która oprócz takiej wiedzy dotyczącej różnych aspektów bezpieczeństwa, od tych dotyczących ewakuacji w sytuacji zagrożenia, poprzez przemoc rówieśniczą. Ta publikacja zawiera również karty ćwiczeń, jest dostosowana do emocjonalnych, intelektualnych, stąd też podział tego poradnika na 2 grupy, czyli klasy 1 3 I klasy 4 7. Jest to w miarę przyjazna publikacja, o dosyć trudnych jednak tematach. Wśród nowości też program, na który pozyskaliśmy środki unijne, 47000000 złotych, 7 I pół tysiąca dyrektorów szkół oraz przedszkoli będzie się kształcić z budowania zespołów reagowania kryzysowego. I tutaj uwaga, to jest bardzo ważne.

13:24 - 13:43

Speaker 17

To nie jest tylko kwestia bezpieczeństwa, takiego sensu stricte działań po, ale również wyłapywania ryzyk, czyli identyfikowania dzieci, które są w kryzysie I na przykład suicydalnym. 47000007 I

13:43 - 14:36

Speaker 18

tysiąca dyrektorów mamy zatwierdzony. Ten program we wrześniu został zatwierdzony przez komitet monitorujący. Mam nadzieję, że po przetargach niedługo przystąpimy do realizacji tego programu. Mamy oczywiście też program antybulingowy, który został już nam oficjalnie przekazany przez UNICEF we współpracy z UNICEF-em, Ośrodek Rozwoju Edukacji ten program przygotował, rozbudował I kolejna grupa, te wszystkie dane oczywiście macie państwo też w informacji, kolejna grupa szkół, nauczycieli zostanie przeszkolona w budowaniu właśnie zespołów, które stricte przeciwdziałaniem przemocy rówieśniczej mają się w polskich szkołach zajmować. Docelowo chodzi o to, żeby każda szkoła mogła z takiego programu korzystać, tym samym jak z programu wsparcia równieżniczego, Pear Support.

14:36 - 16:32

Speaker 16

My jeszcze półtora roku będziemy budować ten projekt. Też chcę powiedzieć, że w ramach Pear Supportu został rozstrzygnięty przetarg, to już jest oficjalna informacja I w tych dwustu szkołach ponadpodstawowych objętych programem będzie również, tutaj aplikacja RESCOOL wygrała ten przetarg I będzie realizowany pilotażowo właśnie aplikacja do anonimowego powiadamiania o sytuacjach kryzysowych. Chciałam też powiedzieć, że mieliśmy też a propos różnych sytuacji kryzysowych, bo państwo pamiętacie, że przed tragicznymi wydarzeniami ostatnich tygodni mieliśmy też sytuacje związane z chociażby z zagrożeniem dronowym I my się już też przygotowywaliśmy od ładnych paru miesięcy do publikowania aktów prawnych, które poszerzałyby możliwości dyrektorów szkół, co do chociażby ćwiczeń praktycznych w różnych sytuacjach kryzysowych, bo do tej pory to upoważnienie wynikało tylko z rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych I dotyczyło stricte ewakuacji, ale takiej p-poż, tak. Czyli mamy pożar I takie ćwiczenia zgodnie z rozporządzeniem Ministra Spraw Wewnętrznych co najmniej raz w roku powinno się odbywać. My to poszerzyliśmy w rozporządzeniu, którego no znowelizowana wersja trafiła szesnastego października do konsultacji I uzgodnień I tam jest kwestia tego, że co najmniej 2 razy w roku dyrektor szkoły wraz z instytucjami, już skracając, odpowiedzialnymi za obronę cywilną, ma obowiązek przeprowadzić zajęcia praktyczne z różnych sytuacji kryzysowych.

16:33 - 17:26

Speaker 19

Też musi zapoznawać raz w roku, co najmniej raz w roku z planem ewakuacyjnym I widoczne muszą być też między innymi kontakty do instytucji, tak żeby można było zgłosić sytuację kryzysową. Ja mówię o tym wszystkim, bo to są sytuacje powiązane. To znaczy tak, z jednej strony mamy kwestię budowania profilaktyki, przeciwdziałania, ale też mamy tak jak w tygodniu przeciwdziałania przemocy rówieśniczej czy przy pomocy takich narzędzi jak platforma do diagnozy, która nam już ładnie działa. To jest platforma do diagnozy czynników chroniących I czynników ryzyka. Ona nie dość, że pomaga budować lepsze programy wychowawczo-profilaktyczne oparte na realnych informacjach tym, co się dzieje rzeczywiście w społeczności szkolnej.

17:27 - 18:32

Speaker 20

Tym, którzy nie znają tej platformy, jest to platforma, która pozwala na ankietowanie, ale anonimowe uczniów, nauczycieli oraz rodziców, a także przekazuje wiedzę, jak w danej sytuacji się zachować, jakie też podjąć kroki, więc jest jakby, ma podwójne działanie. I już też mamy tutaj sygnały, że dyrektorzy coraz częściej z tej platformy korzystają. To jest bardzo dużo informacji, no I jakby tutaj jest też dużo gości, więc chciałam tylko, bo resztę macie państwo w informacji, też podziękować polskiej policji I powiedzieć jedną ważną rzecz, która może umykać czasami. To znaczy oprócz nauczycieli, którym podziękowała też pani Missior, Ta obecność polskiej policji, ona jest już od jakiegoś czasu przecież, od zawsze w szkołach. Natomiast to, co polska policja tutaj nam przekazała w ramach współpracy, to jest też to, że dzieci I młodzież wykorzystują obecność funkcjonariuszy również do zadawania pytań.

18:32 - 19:05

Speaker 14

I ja mam taką osobiście nadzieję, że ta obecność pozwoli nam wszystkim też na to, żeby uczniowie, uczennicy budować po prostu zaufanie do instytucji państwowych, bo jest ono niezbędne, żeby reagować w sytuacjach związanych na przykład z przemocą. I jeszcze ostatnia rzecz, planujemy również nadzór edukacji z wojskiem, że będą odbywać się również tutaj z Ministerstwem Spraw Wewnętrznych edukację z MSWiA. To jak będą pytania do...

19:05 - 19:08

Speaker 13

Tak jest, bardzo dziękuję. Pan minister Czesław Mroczek, bardzo proszę.

19:08 - 19:54

Czesław Mroczek

Dziękuję bardzo. Szanowna Pani Przewodnicząca, szanowni państwo, tak jak przed chwilą powiedziała pani minister, policja, resort spraw wewnętrznych, w szczególności policja, na bieżąco stale współpracuje ze środowiskiem szkolnym W komórkach komend miejskich, powiatowych funkcjonują, znaczy w komendach miejskich I powiatowych funkcjonują komórki do spraw nieletnich. To jest stała współpraca, ale też świadomie rosnących zagrożeń. Mamy coraz bardziej wyspecjalizowane działania, w szczególności w sieci, Centralne Biuro Zwalczania Cyberprzestępczości. Oprócz...

19:54 - 19:58

Speaker 12

W trakcie tych tragicznych zdarzeń,

20:00 - 20:58

Speaker 25

Trołęcej w powiecie wyszkowskim. Policja ustaliła I nie dopuściła do kolejnego tragicznego zdarzenia, zatrzymując nieletniego, który przygotowywał takie działania. Ale po wydarzeniach siódmego I ósmego uruchomiliśmy masową akcję w z na terenie całego kraju na rzecz podniesienia bezpieczeństwa w placówkach oświatowych. Do godzin porannych dnia dzisiejszego w tej, w ramach tej akcji przeprowadzono kontrolę dwustu siedemdziesięciu pięciu 1000 placówek szkolnych, 275000 kontroli w placówkach szkolnych. Łącznie oczywiście biorąc wielokrotnie udział w tych kontrolach, w akcje było zaangażowanych 100, ponad 100000 polskich policjantów.

20:58 - 22:18

Speaker 24

Będę prosił pana generała Romana Kustera za zgodą pani przewodniczącej, żeby podał bardziej szczegółowe dane, bo one są ważne z punktu widzenia w szczególności zdarzeń, które zostały ujawnione w ramach tej masowej, masowych działań I podjętych czynności, w tym wniosków do sądów rodzinnych, innych działań, które zostały podjęte przy ujawnionych zdarzeniach, by zapewnić bezpieczeństwo w szkołach. To, możemy dzisiaj powiedzieć, to akcja przyniosła dobre rezultaty poprzez po 1. Ujawnienie tych przypadków, które mogły się rozwijać I doprowadzić do innych tragicznych zdarzeń. Po 2., przypomniała o koniecznej współpracy wszystkich odpowiedzialnych za bezpieczeństwo w placówkach oświatowych w polskich szkołach. Zaczynając od organów prowadzących, burmistrzów, wójtów, burmistrzów, prezydentów I współpracowników, którzy przecież na co dzień współpracują ze szkołami I organizują pracę placówek oświatowych.

22:19 - 27:49

Speaker 25

Przy tej okazji przypomnieliśmy w trakcie tej kontroli o istniejącym obowiązku wprowadzenia systemów blokowania dostępu do placówek oświatowych osobom, osobom nieuprawnionym. I ta akcja też w tym zakresie przyniesie bardzo dobre rezultaty, bo wskazywaliśmy na po 1. Tam, gdzie nie było tych systemów wdrożonych na to, że jest to obowiązek prawny. Po 2. Wskazywaliśmy na dobre praktyki tam, gdzie te systemy działają bardzo dobrze, gdzie można po prostu naśladować te te też, iść z podobnymi, wdrożyć podobne rozwiązania.

Państwa, I z całą pewnością, jeżeli weźmie się pod uwagę fakt, że część zdarzeń wynikało z inicjatywy na przykład rodziców, którzy zgłaszali się sami, w sytuacji, w której zainteresowali się aktywnością swoich dzieci w sieci, zgłaszali się sami, sygnalizując niebezpieczne działania, które zostały podjęte przez ich dzieci. To ta sytuacja dobitnie pokazuje, że w tych dniach, w ramach tych, tej masowej akcji nastąpiła lepsza, dobra, lepsza współpraca wszystkich odpowiedzialnych, jak mówiłem, za bezpieczeństwo I większa świadomość tego, że potrzebna jest aktywność, większa aktywność zakresie zapewnienia bezpieczeństwa. Oprócz tych działań bezpośrednio związanych z kontrolą, cały czas bardzo aktywne działania prowadzi Centralne Biuro Zwalczania Cyberprzestępczości. I zapewne to się pojawi dzisiaj w trakcie tej debaty na tym naszym posiedzeniu wielokrotnie, że to głównie w przestrzeni cyfrowej obecnie dokonuje się radykalizacja postaw I też podejmowane są te próby naśladownictwa w zakresie aktów przemocy. I w związku z tym oprócz tego, że policja ma coraz bardziej, coraz większe zdolności na przeciwdziałanie wykrywanie przestępstw I przeciwdziałania przestępstwo w przestrzeni cyfrowej, to musimy podejmować działania, by zagrożenia w tej przestrzeni cyfrowej były mniejsze.

Tutaj oczywiście nawiązuje do ustawy o usuwaniu treści, które stanowią przestępstwa. Ona została uchwalona I mam nadzieję, wreszcie I mam nadzieję, że wejdzie w życie. Zgłaszane są różne postulaty ograniczania dostępu uczniami I młodzieży do sieci, ale w moim przekonaniu, uczniowie, znaczy dzieci I młodzież będzie w sieci. Natomiast w sieci nie powinno być pułapek w postaci no właśnie tych... Całego mechanizmu prowadzącego do radykalizacji werbunku I tak dalej.

My musimy po prostu usunąć, zrobić tą sieć bezpieczniejszą. I już dawno temu przecież Unia Europejska przyjęła te zasady, jesteśmy jednym z ostatnich państw, które je wdrażają I trzeba powiedzieć, no najwyższy czas po prostu, żebyśmy mieli te narzędzia do uczynienia tego, by przestrzeń cyfrowa była bezpieczniejsza. Proszę państwa, te zmasowane, to zmasowane, jak powiedziałem, akcja, będzie się przekształcać w tej chwili w działania profilaktyczno-szkoleniowe. Wielka potrzeba I to oczywiście będziemy wykonywać ze środowiskiem szkolnym, z Ministerstwem Edukacji. Mamy, mówiła o tym pani minister, mamy uzgodnione różne działania, ale ta akcja jest zaprojektowana przez samą policję.

Kontrole przeradzają się już w tej chwili w informowanie I szkoleniu uczniów przede wszystkim o tych zagrożeniach, o których mówiłem, ale również o skutkach ulegania czy wejścia w ten mechanizm radykalizacji I później, który prowadzi do takich tragicznych zdarzeń, czyli o odpowiedzialności prawnej, o konsekwencjach, o tym jak można zmarnować sobie życie w poprzez po nieostrożne podejmowanie, wchodzenie do takich grup. Ta akcja będzie kontynuowana. Będziemy starali się przeprowadzić te rozmowy, szkolenia w każdej szkole. Tak jak powiedziałem, wszyscy jesteśmy odpowiedzialni, zaczynając od środowiska szkolnego, nauczycieli, rodziców, uczniów, organy prowadzące I wreszcie organy porządku publicznego, ścigania odpowiedzialni za bezpieczeństwo MSWiA I wszystkie nasze służby. Będziemy robili wszystko, co będzie potrzebne, by zapewnić bezpieczeństwo w polskich szkołach.

27:49 - 27:52

Speaker 26

Pani przewodnicząca, jeżeli pani pozwoli, pan Generał teraz.

27:52 - 27:54

Oczywiście, generale, bardzo proszę.

27:55 - 29:06

Roman Kuster

Szanowna pani przewodnicząca, państwo ministrowie, szanowni państwo. Rzeczywiście po tych dwóch tragicznych wydarzeniach, które miały miejsce siódmego października I ósmego października można powiedzieć, że takie skomasowane działania przeprowadziliśmy na terenie całej Polski. Zostali zadaniowani wszyscy komendanci wojewódzcy. Te polecenia zeszły, jak najniżej mogły zejść, czyli nawet do posterunku policji.

Postaraliśmy się dotrzeć do, można powiedzieć, znaczącej części szkół podstawowych. Pod wszystkimi szkołami byliśmy, dotarliśmy też do większości dyrekcji szkół, o czym za chwilkę powiem, bo bo to też pewne są wnioski już do wyciągnięcia w temacie chociażby tego dostępu osób postronnych do szkół. Ale kilka liczb, których, tych państwu przekażę, o których już wspominał pan minister Mroczek. Takich kontroli placówek oświatowych, szanowni państwo, do dnia dzisiejszego przeprowadziliśmy rzeczywiście ponad 275000. Oczywiście pojawialiśmy się codziennie pod tymi, pod tymi placówkami wielokrotnie, więc stąd bierze się ta liczba.

29:06 - 29:41

Speaker 27

Mam tę świadomość, że szkół podstawowych jest około czternastu 1000, trzynastu I pół tysiąca chyba, jeśli dobrze pamiętam. Zaangażowanych policjantów ponad 275000. Odnotowaliśmy 532 zdarzenia, szanowni państwo, z czego do tych pięciuset trzydziestu dwóch zdarzeń zatrzymaliśmy 195 osób. Za chwilkę powiem państwu, struktura tych osób się układa I struktura przestępstw, jakie jakie odnotowaliśmy I ile ich najwięcej było. Wszczętych postępowań karnych, szanowni państwo, wyniku tych ujawnionych zdarzeń to aż 152.

29:41 - 29:59

Speaker 29

69 zdarzeń przekazaliśmy do oceny pełnokarnej do sądu rejonowego, do sądów rejonowych. One głównie dotyczą młodych osób, osób nieletnich, którzy w ich sprawach będą się sądy do spraw nieletnich zajmować.

30:00 - 33:18

Speaker 27

Zastosowano 56 środków zapobiegawczych, szanowni państwo, z tego 6 aresztów śledczych, ale również, szanowni państwo, tu jest spora ilość dozorów policyjnych, środków wychowawczych, zapobiegawczych, czyli młodzieżowych ośrodków wychowawczych, tam gdzie zostali umieszczeni nieletni, którzy podbiegają pod ustawę o resocjalizacji. To co chciałbym też zauważyć, szanowni państwo, to zabezpieczono aż 162 niebezpieczne przedmioty. W tych niebezpiecznych przedmiotach, szanowni państwo, to są noże, maczety, tasaki, broń czarnoprochowa, pistolety CO 2, toporki, słoiki z cieczą, butle gazowe turystyczne, gaz pieprzowy. Oczywiście szanowni państwo, dalej prowadzimy te kontrole pod szkołami, pojawiamy się w mniejszej ilości, to o czym wspomniał pan minister. Teraz chcemy już bardziej działać edukacyjnie, o czym za chwilkę powiem.

A dzieląc te struktury tych osób zatrzymanych, stu siedemdziesięciu, szanowni państwo, to aż 170 osób to osoby niepełnoletnie, 25 osób to osoby dorosłe I w znaczącej większości, szanowni państwo, to były przestępstwa popełniane w postaci gróźb karalnych, sfinalizowane w kodeksie karnym w artykule 190. Bo tych gróźb karalnych aż było 225. W drugiej kategorii aż 40 skatalogowanych zdarzeń w artykule 255 kodeksu karnego, to jest publiczne nawoływanie do popełnienia przestępstwa. To oczywiście ma miejsce zarówno w relacjach między młodymi ludźmi, ale również ujawnione wpisy dokonane w sieci. 37 przypadków, szanowni państwo, fałszywych alarmów, które mają miejsce w artykule 224 a kodeksu karnego, 20 zdarzeń narażenia na niebezpieczeństwo, artykuł 160.

Niestety, szanowni państwo, aż 9 zdarzeń zakwalifikowanych jako czynny związane z zabójstwem, w tym formy stawiane, czyli też przygotowania bądź, bądź już tak jak w jednym przypadku, niewątpliwie gdy państwo znacie z mediów dokonane zabójstwo. To, o czym bym chciał jeszcze podkreślić w tym moim wystąpieniu, szanowni państwo, to jakie zadania postawiliśmy komendantom, ale też kierownictwu najniższego szczebla, aby dotrzeć do dyrekcji szkół, szanowni państwo. Pan minister wspomniał o rozporządzeniu Prezesa Rady Ministrów z 2000 szesnastego roku, te... Wiąże ręce wielu instytucjom, ale też I nadaje pewien taki obowiązek, chęć obowiązujących dzisiaj stopni alarmowych, stopnia brawo, to jest obowiązek, szanowni państwo, przede wszystkim segregowania osób, dostępu osób do szkół. Nie może być swobodnego dostępu do szkół.

33:19 - 34:07

Roman Kuster

Spieszę państwu też powiedzieć, że spośród około czternastu 1000 szkół, które funkcjonują w Polsce, dotarliśmy I zorganizowaliśmy spotkania z dyrekcją szkół podstawowych w ilości dwunastu 1000 trzystu sześciu. Odnoszę się od razu do tego, czy były uwagi, bądź były szkoły, które takiego obowiązku nie realizowały. Nie jest to wielka liczba, szanowni państwo, bo do tych ponad dwunastu 1300 szkół, dyrekcji do tych dotarliśmy, to 390 nie realizowało, szanowni państwo, wprowadzonego tego zakazu. To jest taki, można powiedzieć... Oczywiście przekazaliśmy te uwagi I oczekujemy od po 1.

34:07 - 39:24

Speaker 27

Dyrekcji szkół, ale też od organów założycielskich wyegzekwowania tego. Jeśli idzie o szkoły ponadpodstawowe, szanowni państwo, dodaliśmy... Tych szkół jest około 6500 w skali kraju, dodaliśmy do dyrekcji w ilości 4093. I tutaj dwustu pięćdziesięciu sześciu przypadkach stwierdziliśmy, że ten obowiązek również nie jest realizowany. Więc jest co poprawiać, ale wydawało się nam, że będzie jeszcze gorzej, bo sądziliśmy, że że ten obowiązek nie jest realizowany większej ilości szkół.

Również szanowni państwo, sprawdziliśmy, jak są, czy są prowadzone procedury w sytuacji wtargnięcia I reagowania napastnika do szkoły. I w szkołach podstawowych, szanowni państwo, nie wprowadzono... W tych, do których dotarliśmy do tej dyrekcji, ośmiuset dwudziestu sześciu takich procedur nie wprowadzono. Znacząca część szkół ma takie procedury być wprowadzone, jak reagować. Jeśli idzie o szkoły ponadpodstawowe, to ilości o dwustu czterdziestu ośmiu z tych ponad 4000 rzeczywiście też takich procedur nie nie wprowadziło.

Przy tej okazji, szanowni państwo, realizowaliśmy również już szkolenia I pogadanki. O tym, czym mówił pan minister, o między innymi procedurach reagowania, ale też zasady 4 u, o której, o której za chwilkę, za chwilkę powiem. Udało się szanowni państwo zorganizować szkoleń w szkołach podstawowych 8591 w tym okresie od ósmego października tylko. Bo ja mogę za chwilkę państwu dać garść ogromnych, dużych ilości informacji, jakie szkolenia prowadzimy I w jakim zakresie, po prostu w priorytecie komendanta głównego działania profilaktyczne, zarówno w zakresie cyberprzestępczości, jak I bezpieczeństwa dzieci I młodzieży, hejtu, czyli tak zwanej mowy nienawiści. Tych szkoleń w szkołach I spotkań organizujemy w ogromnej ilości.

Ale skupiam się tylko na tym ostatnim okresie, od ósmego października, szanowni państwo. Więc w tych szkołach podstawowych udało się dotrzeć do siedemdziesięciu trzech 1000 siedmiuset jedenastu osób. To głównie, szanowni państwo, są nauczyciele, pedagodzy, dyrekcje szkół, ale też I w tym dzieci. Jeśli idzie o szkoły ponadpodstawowe, szanowni państwo, 2660 takich szkoleń przeprowadziliśmy, 28000 ponad przeszkolonych razem. Tak naprawdę dotarliśmy do ponad stu dwóch 1000 osób z wiedzą.

Bo ja teraz bym się chciał skupić na tym, co chcemy dalej robić. I to bardzo mocno też podkieślił pan komendant główny ostatnio w swoim wystąpieniu. Szanowni państwo, opracowaliśmy wspólnie przede wszystkim pan dyrektor Biura Prewencji z panem komendantem Centralnego Biura Zwalczania Cyberprzestępczości, ogólnopolską akcję działań informacyjno-edukacyjnych pod nazwą Życie to nie gra, masz je tylko 1. Tak naprawdę wprowadzamy to już w życie. Mamy opracowane materiały dla osób I profilaktyków, którzy będą realizować te przedsięwzięcia w szkołach.

Przede wszystkim dedykujemy je do klas od szóstych do ósmych w szkołach podstawowych, do szkół ponadpodstawowych. Chcemy to realizować do końca czerwca 2000 dwudziestego siódmego roku. Można powiedzieć, że już nastąpił start tej akcji. O tej zasadzie 4 u, o której wspomniałem szanowni państwo, o tym co mówimy, jak się zachować w sytuacjach wtargnięcia do szkoły osoby niebezpiecznej, my się już wkomponowaliśmy w tym, o czym wspominał też pan minister, trening rodzinny, który miał miejsce ostatnie dni. I mówimy tutaj, szanowni państwo, o takich zasadach 4 uważaj, uciekaj, ukryj się, dalej mi atak.

Tłumaczymy jak zareagować na poszczególnych etapach. Będziemy mieli tutaj do dyspozycji zarówno pełną wiedzę wyposażoną przez Centralne Biuro Zwalczania Cybel Przestępczości. Ta prezentacja przygotowana, która jest to dla naszych profilaktyków, którzy będą docierać do do szkół, będzie w pełni przekazywała taką wiedzę dla tych młodych osób, ale tam szanowni państwo oczywiście mówimy również o tym, czym wspomniał pan minister, o odpowiedzialności, Odpowiedzialności, jeśli to dotyczy osób nieletnich, odpowiedzialności osób dorosłych, czyli tych, które w myśl kodeksu karnego ukończyły 17. Rok życia, ale mówimy też, szanowni państwo, o tej mocnej profilaktyce I o tym, co w sieci też jest niebezpieczne. Ja oczywiście służę państwu jeszcze tutaj pełnymi informacjami, jeśli będą pytania.

Nie chciałbym, że tak powiem, przejąć tutaj sterowalności na na tym, nad tą dyskusją. I bardzo dziękuję za wysłuchanie.

39:24 - 39:28

Speaker 31

Bardzo dziękuję Pani Generali. Teraz pani pułkownik Małgorzata Rzechowska. Bardzo proszę.

39:28 - 39:32

Speaker 30

Pani przewodnicząca, bardzo dziękuję. Panie komendancie, jest pan tutaj najważniejszy, tak?

39:32 - 51:17

Speaker 32

Że przejęcie dyskusji przez policję jak najbardziej jest wskazane jako instytucja, która była liderem wszystkich w sprzed dwóch tygodni, ale w ogóle jest liderem bezpieczeństwa. Pozwolę sobie krótko podsumować, jaka jest rola I miejsca agencji, co robimy, gdzie staramy się wspierać I ewentualnie później w odpowiedzi na państwa pytania będę też do dyspozycji. Tytułem wstępu powiem tak, zdarzenia, które miały miejsce te 2 tygodnie temu, no mają szczególny charakter,

Bo dotknęły tak naprawdę najwrażliwszej tkanki naszego społeczeństwa. Dotknęły dzieci, młodzieży I szkoły, czyli środowiska, gdzie powinni się czuć wyjątkowo bezpiecznie. A ta nasza szczególna tkanka też wymaga szczególnej ochrony państwa, więc wszyscy jak tutaj jesteśmy. Stąd też nasza taka obecność, nasza reprezentacja jako Agencję Bezpieczeństwa Wewnętrznego. Chcę zwrócić państwa uwagę, że widzieliśmy jako agencja pojedyncze przypadki, sytuacje od pewnego czasu, które jednak tworzyły dla nas pewien trend.

Dlatego postanowiliśmy szeroko zakomunikować zjawisko radykalizacji młodych ludzi. Jak państwo wiecie, ja tylko przypomnę w naszym jawnym raporcie z aktywności za lata 24, 25, który udostępniliśmy szeroko opinii publicznej. Pokazujemy zjawisko radykalizacji młodych ludzi jako duże wyzwanie, w tym dla bezpieczeństwa państwa. Pokazujemy rolę w tym procesie skrajnych treści publikowanych w Internecie, przekazywanych przez komunikatory I przez media społecznościowe. Uważaliśmy to zagrożenie na tyle istotne, że należało je wprowadzić do debaty publicznej właśnie przez naszą instytucję.

Jak my działamy, jak wykrywamy I monitorujemy to zagrożenie? Podstawą naszej pracy są działania analityczne I operacyjne, to znaczy staramy się identyfikować środowiska I sieci kontaktów, analizując zarówno internetową aktywność pozostającą w naszym ustawowym zainteresowaniu, ale także ustalając źródła inspiracji I powiązań. Korzystamy bardzo mocno z bieżącej wymiany informacji ze służbami partnerskimi. To zjawisko, o którym tu rozmawiamy, nie jest naszą domeną polską. To jest zjawisko bez granic.

Tutaj w zasadzie jest to zjawisko ponadgraniczne. Chociażby przykład ten, który miał miejsce 2, 3 tygodnie temu w Białym Stoku. To znaczy ten młody człowiek, ten jedenastolatek, który zaatakował młodszą koleżankę tuporkiem w szkole, był inspirowany przez trzynastolatka ze Szwecji. To trzynastolatek ze Szwecji w jakimś tam wspólnym pokoju go inspirował, zachęcał, zrób to, a sam po czym 2 dni później swoją koleżankę w szkole ze Szwecji, w Szwecji zaatakował nożem. To dlatego, jak bardzo ważna I potrzebna I niezbędnie niezbędna w czasie jest wymiana informacji też ze służbami partnerskimi III organami bezpieczeństwa innych państw, bo jest to zjawisko transgraniczne.

Jak działa nasz system? Kluczową jednostką w obszarze przeciwdziałania terroryzmowi w ABW jest Centrum Antyterrorystyczne. Instrucja, jednostka powołana kilkanaście lat temu pracuje całodobowo, 7 dni w tygodniu, na bieżąco zapewnia koordynację I wymianę informacji o wszystkich zagrożeniach terrorystycznych I ekstremistycznych. Dodam tylko tyle, że w niej pracują również służby podległe Ministerstwu Spraw Wewnętrznych. Są przedstawiciele policji, słupów, straży granicznej, wszystkich służb specjalnych, ale też KAS-u.

Dzięki tym informacje mogą z tych wszystkich instytucji być wymieniane I zestawiane na bieżąco. To na pewno, to na pewno wpływa na tempo I jakość przekazywanych informacji. Chcę powiedzieć, że po zdarzeniach sprzed dwóch tygodni rzeczywiście zwiększyliśmy I zaangażowanie analityczne I koordynacyjne w trakcie. Zostało dodatkowe siły, środki wydzielone, żeby rzeczywiście ta wymiana odbywała się w czasie rzeczywistym I na bieżąco, żeby nie było zbędnej zwłoki. Chociażby odrobiny utraty chwili, która mogłaby doprowadzić do nieszczęścia.

I w tym miejscu rzeczywiście, jeszcze raz powiem, to co na początku powiedziałem, rola najważniejsza policji, która absolutnie zachowała się jak lider I my co mogliśmy wspieraliśmy policję w zakresie wymiany informacji. Fantastyczna współpraca z CBZC, z CBS-em I ze zwykłą policją, jeżeli mogę sobie za pozwolić, tutaj na ręce pana ministra I pana komendanta jeszcze raz bardzo dziękuję. Jesteśmy w dialogu z tymi strukturami nie tylko na poziomie centralnym, ale też w delegaturach na poziomie lokalnym. Współpracujemy z naszymi odpowiednikami w policji w województwach, z przedstawicielami też prokurator I innymi strukturami odpowiedzialnymi za bezpieczeństwo. Chcę podkreślić, że taki modzie, taki model pozwala szybko połączyć informacje z poziomu lokalnego, ale też z cyberprzestrzeni, działań operacyjnych, z wymiany międzynarodowej I stworzyć pełen obraz zagrożenia.

Tak naprawdę te wszystkie elementy muszą być połączone, żeby widzieć szerszy obraz właśnie, czy to jest Białystok, ale też I Szwecja, tak. Trzeba to widzieć I trzeba umieć te wszystkie kropki połączyć. A BW nigdy nie zastąpi, nie przejmie żadnej policji, jedynie je uzupełniamy poprzez rozpoznanie właściwe z naszymi zadaniami. Muszę to podkreślić stanowczo I też zwrócić państwa uwagę na to, co jest naszą rolą, naszą jako Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego. Agencja zajmuje się danym przypadkiem przemocy w szkole wtedy, gdy pojawia się rzeczywiście terroryzm, ekstremizm prowadzący do przemocy, przygotowanie do zamachu czy też jest to inspiracja obcej służby, próba werbunku I wykorzystania młodego człowieka tak naprawdę przez niebezpiecznego aktora czy niebezpieczne środowisko.

My nie badamy pojedynczych przypadków, a tak naprawdę badamy cały proces. To znaczy, patrzymy na aktywność w sieci, patrzymy na kontakty, na źródła inspiracji, na możliwych inspiratorów I werbowników, patrzymy, jakie są powiązania z innymi osobami, które... Patrzymy, gdzie była ta fascynacja przemocą, która w pewnym momencie z tej gotowości stała się działaniem. To śledzimy I to jest naszą domeną. Jednym z obowiązkowych kierunków naszej aktywności jest badanie możliwego obcego wpływu.

To jest bardzo istotne. Weryfikujemy, czy dany sprawca, czy też jego otoczenie byli inspirowani bądź radykalizowani, bądź wykorzystywani przez podmioty działające przeciwko bezpieczeństwu Polski. I tutaj analizowaliśmy też, czy te zdarzenia sprzed dwóch tygodni tragiczne były przypadkiem I były wykorzystywane jako operacja wpływu. I tutaj muszę stanowczo powiedzieć, że tak naprawdę analiza zgromadzonego materiału o tych zdarzeniach nie potwierdza żadnej inspiracji obcego aktora, no w tym wypadku obcej służby specjalnej. Ale chcę szczególnie zwrócić uwagę, Nie można wykluczyć, że takie sytuacje jak ta, z którą mieliśmy miejsce 2 tygodnie temu I związane napięcia społeczne, które zostały wywołane, a także pewien chaos, zostaną w przyszłości wykorzystane do realizacji działań mających celowo panikę I niepokój społeczny, a tego nie potrzebujemy.

Dlatego serdecznie do państwa tutaj zgromadzonych apeluję I proszę, starajmy się wszyscy panować nad emocjami. I podkreślę jeszcze raz, ABW nie bada emocji społecznych. ABW sprawdza, czy ktoś nie próbuje nimi sterować. Dlatego bardzo proszę, żebyście państwo o tym pamiętali. I na koniec, tak jak wszyscy mówili, parę zdań o działaniach naszych edukacyjno-prewencyjnych.

My od dłuższego czasu prowadzimy, prowadzimy różne akcje I szkolenia z zakresu prewencji terrorystycznej. Nasze Centrum Antyterrorystyczne z powodzeniem ma bardzo dobrze funkcjonującą platformę e-learningową. Mamy już ponad, blisko w zasadzie 1200000 osób, które przeszły przez szkolenie z prewencji terrorystycznej. Zachęcam państwa do tego szkolenia. Jesteśmy po zaawansowanych rozmowach z Ministerstwem Edukacji Narodowej.

Udostępniamy to narzędzie Ministerstwu Edukacji Narodowej. Zostanie ono zaimplementowane na zasobach własnych MEN-u do dyspozycji, żeby jak największe grono nauczycieli, pedagogów, dyrektorów, wszystkich, którzy pracują z młodzieżą I dziećmi, mogło sobie to przeszkolenie zrealizować w trybie e-learningowym. Zachęcam, jeżeli ten moment jeszcze nie nastąpi, bo tu chwilę trwa ta implementacja na strony, na zasoby MEN-u, więc można znaleźć to szkolenie na naszej stronie głównej. Specjalnie wyjęliśmy je na główną stronę. Na głównej stronie stworzyliśmy zakładkę w górnym pasku uważaj I reaguj.

I tam w tej zakładce jest zarówno to szkolenie e-learningowe z prewencji terrorystycznej, jak I kampania 4 u, inaczej mówione 4U, której za chwilę też powiem, ale też bardzo fajna są filmiki, jest opis, można ją implementować do lekcji wychowawczych z młodzieżą, z dziećmi, pokazać jak się zachować w tych sytuacjach kryzysu czy też zamachu, bądź zagrożenia, o których pan komendant wspomniał, czyli ta kluczowa, kluczowa informacja uważaj, unikaj, ukryj się albo udary mi atak. Zachęcam też tej zakładce uważaj I reaguj, jest ta kampania 4 u fajnie przedstawiona. Powiem też tyle. To, że następował wzrost pewnych ryzyk I zagrożeń, mamy to odzwierciedlenie w naszych danych dotyczących szkoleń z prewencji terrorystycznej. Bo poza platformą e-learningową prowadzimy też te szkolenia w trybie stacjonarnym od lat.

I te dane w zasadzie pokazują, że rzeczywiście jak takich szkoleń stacjonarnych w dwudziestym trzecim roku mieliśmy 270 W, to w dwudziestym czwartym już 423, a w ubiegłym roku mieliśmy ponad 1000. Ponad 1000 szkoleń dla grup. To nie są tylko nauczycieli, żeby było jasne. To są środowiska owszem oświatowe, ale też samorządy, różne instytucje, które dostrzegają, że potrzebują, potrzebują informacji, potrzebują fachowej porady, przeszkolenia. Wspólnie z Ministerstwem Cyfryzacji, pewnie za chwilę pan minister o tym wspomni, z Ministerstwem Cyfryzacji I z Naskiem, już od ponad roku realizujemy kampanię Broń się w Necie, ale w ramach tej kampanii postanowiliśmy lekko zmodyfikować nasze najbliższe szkolenia I zaimplementować do nich ten cały cały segment szkoleń z zakresu radykalizacji, przeciwdziałania radykalizacji, a także właśnie tej kampanii Furio 4 U dla dyrektorów szkół.

I w najbliższych już dniach I miesiącach odbędą się w poszczególnych województwach szkolenia dla kadry nauczycielskiej szkół I zarówno podstawowych, jak I średnich dla dyrektorów. Tylko przytoczę kilka najbliższych dat. No wczoraj było takie szkolenie w Olsztynie, było trzystu nauczycieli na tym spotkaniu. W trzeciego listopada mamy w Katowicach, na zaproszenie pani poseł w Chorzowie, Czwartego listopada Warszawa I Bydgoszcz dwudziestego ósmego listopada, Białystok dwudziestego siódmego

Listopada, Wrocław, ósmego grudnia. W planach jest Rzeszów I pozostałe inne miasta. W tym miejscu apeluję, bardzo proszę, po to mamy delegatury terenowe, aby tam kuratorzy właściwie oświaty zgłaszali się. Jesteśmy do państwa dyspozycji. Takie szkolenia będą tyle, ile będzie potrzeba, będą zorganizowane na waszym terenie.

Będziemy do dyspozycji, będziemy odpowiadać na pytania, wychodzimy naprzeciw wszystkim oczekiwaniom. I ostatnia rzecz, która jest dopiero w mocno realizowanym projektem, ale z perspektywami. Realizujemy od roku projekt Edukacja o systemach budowania odporności przed radykalizacją. To jest długotrwały projekt wspólnie z Ministrem Sprawiedliwości, ale jego efektem będzie coś, co nazywamy projektem Sokrates. To będzie taki mechanizm, a w zasadzie narzędzie do kwantyfikacji stopnia radykalizacji.

Myślę, że jeżeli skończymy ten projekt, pewnie się nim podzielimy z Ministerstwem Edukacji Narodowej, bo prawdopodobnie może być rozpatrywany jako potencjalny mechanizm wspierający ocenę ryzyka danej osoby, na ile jest w jakimś stopniu zradykalizowana. Myślę, że że że jest to jakaś przyszłość, wiosna przyszłego roku, ale będziemy też do dyspozycji I na pewno przekażemy to narzędzie, udostępnimy, bo po to jesteśmy, żeby dzielić się wszystkimi rozwiązaniami I dobrymi praktykami. Także zwracajcie się do nas państwo po prośbie ich o pomoc, jesteśmy do dyspozycji. Dziękuję.

51:18 - 51:25

Speaker 33

Dziękuję pani Przewodnik, z pewnością będziemy I teraz Ministerstwo Cyfryzacji tak wiele razy już zwoływane. Pan minister Standerski, bardzo proszę.

51:25 - 52:53

Dariusz Standerski

Bardzo serdecznie dziękuję. Szanowna Pani Przewodnicząca, Wysoka Komisjo. Działania w ramach resortu cyfryzacji dotyczą zarówno bieżącego monitorowania oraz zgłaszania treści w Internecie oraz działania systemowe, które mają na celu przeciwdziałanie podobnym sytuacjom w przyszłości. Jeżeli chodzi o 1. Z obszarów, to zgodnie ze statystykami NASK wzrasta liczba incydentów w Internecie związanych z przemocą.

W zakresie treści przedstawiających realną przemoc, to znaczy przemoc fizyczną lub psychiczną wobec człowieka, napaść, bicie, znęcanie się, zastraszanie, upokarzanie, grożenie lub wymuszanie. W tym zakresie, w porównaniu z wyrokiem poprzednim, w tym roku już odnotowaliśmy sześciokrotny wzrost zgłoszeń takich incydentów do zespołu dyżurnet p l. Tylko w dniach 8., 12. Października w obszarze, który został przeze mnie wskazany. Analitycy dyżurne zarejestrowali 154 incydenty, które zostały zaklasyfikowane jako mające bezpośredni związek z atakami w szkołach lub społecznością true crime community.

52:54 - 58:44

Speaker 35

W głównej mierze te zgłoszenia dotyczyły platformy TikTok 76 zgłoszeń oraz Facebook 26 zgłoszeń. W przypadku takich materiałów przekazano zgłoszenia odpowiednim platformom w celu moderacji treści. Z siedemdziesięciu sześciu zgłoszeń wystosowano 62 wnioski do platform w zakresie tylko tych zdarzeń, które miały miejsce w tych terenach I były związane bezpośrednio z zdarzeniami opisywanymi przez moich przedmówców. TikTok usunął wszystkie ze zgłoszonych materiałów. Pozostałe inne platformy takie jak X, Instagram, YouTube oraz Discord nie usunęły zgłoszonych materiałów.

Facebook usunął 1 z pięciu zgłoszonych materiałów przedstawiających przemoc I związanych ze zdarzeniami w dniach 8., 12. Października. Obecnie zespół, zespół analityków Dyżurnet kontynuuje pracę w tym zakresie. Dzisiaj również Nasuk opublikował raport w zakresie pierwszego półrocza zgłaszania treści do platform I w tej relacji w sprawozdaniu wynika, że platformy społecznościowe nadal w większości nie reagują na zgłoszenia, które są przekazywane przez odpowiednie zespoły NASK. W tym przypadku, zespół analizy dezinformacji w zgłoszonych treściach.

Przedstawiał między innymi wykorzystywanie seksualne dzieci lub dorosłych, nękanie, molestowanie seksualne, kwestie treści drastycznych, samobójstwo okaleczenia. I my w tym kontekście ze zgłoszonych treści mamy statystykę, że poszczególne platformy społecznościowe nie podjęły działań w siedemdziesięciu sześciu procentach zgłoszeń, które przesłał Ośrodek Analizy Dezinformacji NAZK. 76 procent spośród sześćdziesięciu pięciu 1000 dwustu dwudziestu zgłoszeń w pierwszym półroczu. Dlatego tak ważne są działania legislacyjne I dlatego jutro podczas głosowań zostanie rozpatrzone stanowisko Senatu do drugiej ustawy cyfrowej, która umożliwia reagowanie na treści nielegalne w Internecie, między innymi z zakresu artykułu 119, 151, 156 a, 200 b kodeksu karnego. Dlatego mam nadzieję, że po rozpatrzeniu stanowiska Senatu przez Sejm w dniu jutrzejszym I przekazaniu ustawy do prezydenta, ustawa ta zostanie podpisana.

Ze względu na to, że bez takich narzędzi dzisiaj nie ma możliwości wymuszania na platformach cyfrowych zdecydowanej reakcji I stąd również biorą się statystyki, które przywołałem przed chwilą w zakresie reagowania na treści, na treści nielegalne. Dodatkowo, Ministerstwo Cyfryzacji, tak jak zostało wspomniane wspólnie z Agencją Bezpieczeństwa Wewnętrznego, prowadzi działania edukacyjne. W poprzedniej edycji Broń się w necie udział wzięło 600 zespołów z całej Polski, prawie 6000 uczniów I nauczycieli wzięło udział w wspólnej inicjatywie Ministerstwa Cyfryzacji, ABW I Nasu w zakresie przeciwdziałaniu takim zachowaniom jak manipulacja w sieci, radykalizacja oraz w celu zwiększenia poziomu krytycznego myślenia oraz odporności cyfrowej. Bardzo się cieszę I dziękuję, że uruchamiamy właśnie teraz kolejną edycję akcji Broń się w necie, dzięki czemu kolejne kilka 1000 uczniów I nauczycieli będzie mogło wziąć w niej udział. Dodatkowo pracujemy nad kolejnymi inicjatywami legislacyjnymi.

Dzisiaj wspólnie z Ministerstwem Edukacji Narodowej rozpoczynamy kolejny proces legislacyjny. Wspólnie z panią minister Katarzyną Lubnauer złożyliśmy wniosek o wpis do wykazu prac legislacyjnych rządu, projektu ustawy o minimalnym wieku dostępu do internetowych serwisów społecznościowych. Mam nadzieję, że dzięki tej kolejnej wspólnej inicjatywie Ministerstwa Cyfryzacji oraz Ministerstwa Edukacji Narodowej zrobimy kolejny krok wraz z innymi inicjatywami, między innymi pani przewodniczącej w drodze do bezpieczniejszego Internetu dla naszych dzieci. Bo jak widzimy, potrzeby są ogromne. Regulacja w tym zakresie jest konieczna ze względu na statystyki, które obserwujemy w ostatnich nie tylko dniach, ale również I miesiącach, które wskazują na dramatyczny wzrost treści przemocowych w internecie, treści nielegalnych, które nie spotykają się z odpowiedzią platform cyfrowych, w związku z czym wymagane są tutaj regulacje prawne.

Bardzo serdecznie dziękuję.

58:45 - 59:35

Speaker 5

Bardzo dziękuję panie ministrze. Niezmiernie się ratujemy wszyscy, że prace nad ustawą, pomiędzy resortami zbliżają się ku temu, że trafi do nas do Sejmu, bo to jest kwestia, o której rozmawiamy od wielu miesięcy, a tak naprawdę już od paru lat. Bardzo dziękuję. Dobrze, szanowni państwo, teraz przyszedł czas na Rodzinny, Pracy I Polityki Społecznej. Pani Małgorzata Banowska, podsekretarz stanu.

Chciałam powiedzieć, że poza nauczycielami I służbami pracownicy opieki społecznej są kluczowym elementem w łańcuchu bezpieczeństwa osób młodych, bo też I czynniki ryzyka, które sprzyjają radykalizacji, to jest kwestia przemocy, przeciwdziałania czy też kryzysu w rodzinie. Dlatego bardzo dziękuję pani sobie za obecność I bardzo proszę, oddaję głos.

59:36 - 01:08:48

Małgorzata Baranowska

Dziękuję bardzo. Szanowna Pani Przewodnicząca, szanowni państwo, jeśli chodzi o system wspierania rodziny, to może ja się najpierw odniosę do tego, co w tej chwili obowiązuje I co w tej chwili jest, jak działamy. Obecnie, obecnie funkcjonują placówki wsparcia dziennego, które zajmują się nie tylko wsparciem opiece nad dzieckiem, ale również w różnego rodzaju kryzysach, które występują w rodzinie biologicznej.

I tutaj mam na myśli również kryzysy, jeśli chodzi o rodziców, o tą sferę zapewnienia dzieciom czasu wolnego, zabawy, zajęcia sportowe, a także funkcjonują placówki, które zajmują się zajęciami socjoterapeutycznymi, terapeutycznymi, korekcyjnymi, kompensacyjnymi oraz logopedycznymi oraz również placówki, które zajmują się, placówki dzienne, które zajmują się takim wsparciem typowo pracy takiej podwórkowej I które realizują właśnie też różnego rodzaju działania, aby zapewnić tym dzieciom organizację czasu wolnego. Współpracujemy również z opiekunami dziecka, z placówkami oświatowymi, jeśli chodzi również o podmioty lecznicze. W odniesieniu do dziecka w pieczy zastępczej, to tutaj taką ważną rolą rolę pełni koordynator rodzinnej pieczy zastępczej, do którego zadań należy właśnie współpraca z tymi rodzinami zastępczymi. Podobnie również w placówkach opiekuńczo-wychowawczych, które zapewniają dzieciom tutaj już całą całodobową opiekę I wychowanie oraz zaspokajanie jego tych niezbędnych potrzeb, w szczególności emocjonalnych I również rozwojowych, społecznych. Musimy sobie tutaj też zwrócić uwagę na to, że te dzieci, które znajdują się I w pieczy zastępczej I w tych I w pieczy instytucjonalnej przeżywają bardzo duże kryzysy, jeśli chodzi o taką sferę społeczną, emocjonalną I tutaj duże wsparcie właśnie tych koordynatorów oraz wychowawców, opiekunów w pieczy instytucjonalnej.

Musimy duży nacisk kłaść właśnie na rozwój, na rozwijanie właśnie tych stanowisk, czyli wychowawców, opiekunów, którzy zajmują się właśnie tymi dziećmi. Samorządy bardzo często zgłaszają nam przede wszystkim brak, brak, jeśli chodzi o kadrę typu psychologów, terapeutów. Na tych właśnie stanowiskach coraz więcej słyszymy takich właśnie głosów, że ciężko jest zapewnić takie stanowiska. Po prostu tych specjalistów nam cały czas brakuje. Obszarem, który właśnie wymaga wsparcia, to jest właśnie te wsparcie, jeśli chodzi o tych specjalistów.

Jako resort Ministerstwo Rodziny brało w ostatnim czasie czynny udział w pracach zespołu w Ministerstwie Sprawiedliwości, który wypracował rekomendacje dotyczące standardów ochrony małoletnich I te wzory standardów są do do wdrażania, są zostały umieszczone na stronach internetowych Ministerstwa Sprawiedliwości. Tam są wypracowane dobre praktyki oraz wytyczne dla instytucjonalnych I rodzinnych form pieczy zastępczej, które właśnie obejmują kwestie różnego rodzaju rozpoznawania właśnie tych incydentów przemocowych, jeśli chodzi tutaj mówię, mam na myśli tą przemoc rówieśniczą oraz tą przemoc, jeśli jeśli chodzi o dorosłe dziecko. Już w grudniu 2000 dwudziestego czwartego roku skierowaliśmy do wszystkich wojewodów informacji, które do, które miały dotyczyć wytycznych oraz dobrych praktyk w zakresie wdrażania standardów ochronno-letnich. Poprosiliśmy również o przekazanie informacji podmiotom realizującym zadania określone ustawy ustawą o wspieraniu I systemie systemu pieczy zastępczej celem podjęcia dalszych właśnie działań nad implementacją standardów na poziomie lokalnym. W tym roku w ministerstwie zebraliśmy po raz kolejny informacje za rok 25.

I również dotyczące uruchomienia procedur wynikających ze standardów ochrony małoletnich. I tutaj muszę z państwem podzielić się tymi wynikami. Z danych w tych wynika, że procedury wynikające ze standardów ochrony małoletnich uruchomiono wobec osób, które doświadczyły przemocy w osiemdziesięciu 1 procentach zgłoszonych przypadków, natomiast wobec osób wskazywanych jako sprawcy przemocy w siedemdziesięciu sześciu zgłoszonych przypadków. W dwudziestym piątym roku zgłoszono 1565 przypadków przemocy w systemie pieczy zastępczej. Spośród tych przypadków, z tych zdarzeń, 588, to jest 38 procent, dotyczyło przemocy rówieśniczych, rówieśniczej między wychowankami pieczy zastępczej.

W czterystu trzydziestu sześciu przypadkach, to jest 74 procent, przemocy rówieśniczej. Sytuacja wymagała powiadomienia różnych organów policji, PCPR-u, ośrodków pomocy społecznej. Mając również na uwadze potrzebę wprowadzenia kompleksowych zmian o charakterze ustawowym, został przygotowany projekt nowelizacji ustawy o wspieraniu rodziny I systemie, systemie pieczy zastępczej, który zakłada poszerzenie właśnie uprawnień wojewodów w zakresie zadań kontrolnych wobec placówek instytucjonalnych pieczy zastępczej, w tym włączenie do zakresu kontroli istotnego elementu jakim jest wdrażanie I przestrzeganie standardów właśnie ochrony małoletnich oraz ustanowienie obowiązku powiatu w zakresie informowania wojewody o każdym przypadku, który dotyczy śmierci, próby samobójczej lub innego zdarzenia, które stanowi zagrożenie dla życia dziecka oraz osoby, która osiągnęła również pełnoletność. W trakcie pobytu właśnie pieczy zastępczej oraz powie w wprowadzenie obowiązku informowania Ministra właściwego do spraw Rodziny o każdym takim incydencie, który ma miejsce. Jeśli chodzi o zakres ochrony dzieci I młodzieży z niepełnosprawnościami, to tutaj szczególny nacisk musimy położyć na komunikację I tutaj mam na myśli osoby, które...

Chodzi tutaj głównie o osoby głuchonieme, niewidome, osoby, które są w spektrum autyzmu I właśnie na potrzeby takiej komunikacji został utworzony central... Centrum, zostało utworzone centrum komunikacji dla osób z niepełnosprawnościami, która właśnie ma wspierać I pomagać w tych barierach, które te osoby z niepełnosprawnościami właśnie doznają III należy im w tym zakresie pomagać. Jeśli chodzi o te tragiczne zdarzenia, o których cały czas na tej komisji mówimy, to już trzynastego października Ministra Rodziny, Pracy I Polityki Społecznej zwróciła się do starostów, prezydentów miast z... Do placówek, do różnego rodzaju organizacji, placówek opiekuńczo-wychowawczych o taki przegląd sytuacji w podległych im, podległych im placówkach ze szczególnym uwzględnieniem kwestii właśnie bezpieczeństwa, jeśli chodzi o dobrostan fizyczny, psychiczny młodzieży I pracowników. Bo widzimy tutaj szczególne, taki brak, jeśli chodzi o tą komunikację I taką uważność, aby większy nacisk właśnie kłaść, tak jak tutaj było wiele razy wspomniane.

Mamy, ogólnie mówiąc, w społeczeństwie problem z komunikacją. Więcej siedzimy w tych telefonach niż rozmawiamy ze sobą I to jest chyba największy problem. Jeśli chodzi o działania również Minister Rodziny, Pracy I Polityki Społecznej, to nasza minister zwróciła się również do kadry kierowniczej jednostek organizacyjnych pomocy społecznej na szczeblu już od szczebla gminnego do szczebla wojewódzkiego, aby te wszystkie informacje zostały bezpośrednio przekazywane również do resortu. Dziękuję bardzo. Bardzo dziękuję pani minister I zanim przejdziemy do dyskusji, część 2., czyli bardzo proszę pana doktora Konrada Sipiewicza, panią doktor Annę Buchner o przedstawienie wyników badań, świeżych bardzo.

Bardzo proszę.

01:08:48 - 01:09:59

Speaker 38

Bardzo dziękujemy pani przewodnicząca, szanowni państwo, panie, panowie. My chcieliśmy z panią doktor Anną Buchner przedstawić dosłownie sygnalnie wyniki badań dotyczących pod tytułem Między faktem a Fidem, które dotyczą podatności osób, podatności młodych ludzi na tak zwane narracje spiskowe oraz na dezinformacje, ale w swojej istocie dotyczą one wszelkich form manipulacji. I powiem tutaj też, jeśli państwo pozwolicie, dziękując za te głosy wszystkie wcześniej, trzymając się też mandatu tego wystąpienia tutaj wspólnie z panią, z panią doktor Anną Buchner, że my też poszukujemy nie od wczoraj, nie od przedwczoraj, ale dłuższego czasu także pewnych źródeł I mechanizmów, ale także języka, który pozwoli nam zrozumieć pewne, pewne funkcjonowanie młodych ludzi w przestrzeniach, w nowym ekosystemie, ekosystemie platform, dlatego że widać nawet na podstawie dyskusji mediów ostatnich tygodni, jak bardzo nie rozumiemy języka, kiedy dotyczy to platform gamingowych, pojawia się argument dotyczący zakazu gier, a w swojej istocie nie chodzi o same gry jako takie, prawda, na przykład. I no wydaje mi się, że w tym ekosystemie mamy bardzo wiele takich znaków zapytania, poszukujemy,

01:10:00 - 01:11:32

Speaker 38

Chciałbym powiedzieć, że my koncentrujemy się w tym samym zespole. Realizowaliśmy kilka lat temu badanie między twarzy polskiej radykalizacji. Bardzo podobne wnioski, komplementarne wnioski też dzisiaj możemy podać z badania najnowszego, ilościowego rok temu prezentowaliśmy jakościowe. Chcę powiedzieć, dlaczego narracje spiskowe. Ono...

Spiski, spisek czy teorie spiskowe, drodzy państwo, bardzo krótko. One spełniają takie 3 podstawowe cele poznawcze. W czasie dynamicznych zmian, szczególnie rwanych kryzysów, a to jest pokolenie, jak wiemy oczywiście, przepraszam za ten język tutaj osoby, które już uczestniczą w konferencjach z nami wiedzą, też pewne przeorane też kryzysami oczywiście. One pełnią rolę syntetyzowania świata, w związku z tym rozumienia tego, co jest złożone w sposób prosty, łatwy I przyjemny. Teorie spiskowe są tutaj idealne, egzystencjalne funkcje pełnią narrację spiskowe, dają poczucie kontroli I bezpieczeństwa I pełnią także cele bardzo ważne funkcje społeczne, idealizacji własnej grupy, kosztem grup innych I poprzez definiowanie własnej grupy poprzez pryzmat negatywnych cech innej grupy.

I teraz my badaliśmy, my oczywiście nie będziemy prezentować całego raportu, drodzy państwo. Cały raport zostanie wszystkim uczestnikom tego spotkania przekazany przez biuro sejmowej komisji, za co bardzo dziękujemy. Natomiast chcę powiedzieć o kilku takich wnioskach z mojej strony, pewnych kwestiach także, które państwo intuicyjnie, szczególnie tutaj ekspertki, eksperci, którzy zgromadzili się na sali, być może są dla państwa oczywiste, ale jest też kilka kwestii, wydaje się nieoczywistych. O tym pani Anna doktor Anna Buchner będzie jeszcze mówić. Po 1.

01:11:32 - 01:16:40

Speaker 37

My zajmujemy się tym, co stanowi podglebie radykalizacji, radykalizacji prowadzącej do przemocy. Narracje, dezinformacja to są środki, drogi prowadzące do radykalizacji, która z kolei prowadzi do przemocy. I teraz mamy do czynienia szczególnie w tych naszych badaniach, które prezentujemy, prezentowaliśmy z pokoleniem, które, które jest pokoleniem głęboko daleko idącej nieufności. Nieufności do, do mediów, do mediów cyfrowych także, do platform także, o tym za chwilkę Anna powie więcej. Nieufności do także ekspertek I ekspertów, ale także nieufności do innych ludzi.

Tylko 23 procent osób między szesnastym a dwudziestym piątym rokiem deklaruje, zgadza się z deklaracjami, że innymi, że innym osobom można ufać. To jest dosyć ważne podglebie. 2. Kwestia, która też niepokoi, to jest bardzo spójna z linią bardzo wielu innych badań, to jest kwestia podejścia I stosunku do demokracji. Do tego, co nie nas...

Nie tylko chodzi o akt wyborczy, chodzi o pewną kulturę demokratyczną. I teraz 46 procent wyłącznie uważa demokrację za wartość. To jest bardzo spójne z badaniami realizowanymi 3 lata temu, właśnie o których wspomniałem, Gdzie osoby młode, też tylko w czterystu paru procentach, ceniły demokrację. Dla porównania dla pięćdziesięciopięciolatków plus prawie 90 procent automatycznie ceni demokrację po prostu z automatu. Nie chodzi o akt wyborczy, podkreślam tylko w ogóle o kulturę pewnego bycia I pewną kulturę opartą na zaufaniu.

To są pewne niepokojące jednak trendy, które... Zaraz powiem jeszcze słowo na ten temat. Natomiast 36 procent badanych uważa, że silny, charyzmatyczny, mądry lider to jest lepsze rozwiązanie niż demokratycznie wybierane władze. To jest bardzo spójne z badaniami z ostatnich lat, także naszymi, ale także polsko-węgierskimi I wieloma innymi. Instytut Spraw Publicznych realizował tego rodzaju badania, zespoły profesora Michała Bilewicza realizowały.

Ponad 1 3. Społeczeństwa osób młodych dorosłych, małoletnich, ale młodzieży I młodych dorosłych to są osoby, które podzielają bardzo często przekonania o charakterze autorytarnym I nie, bo nie należy bać się tego sformułowania. To jest kultura oparta I akceptująca, legitymizująca wszelkie formy przemocy, wszelkie od symbolicznych po formy przemocy fizycznej I, I wiele innych form tej przemocy. I teraz to jest pokolenie, które oczywiście jest pokoleniem wysokie, bardzo w wysokim stopniu podatne na teorie spiskowe. Wskaźnik, o którym za chwilkę doktor Anna Buchner także będzie mówić, został w tym raporcie przedstawiony.

Około osiemdziesięciu procent, 78 procent spotyka się deklaratywnie z teoriami spiskowymi co najmniej raz w miesiącu, 64 procent raz na tydzień, raz w tygodniu, 1 4. Każdego dnia. To są tylko deklaracje. Stan faktyczny należy oceniać jako znacznie wyższy. Jest to bardzo spójne z badaniami anglosaskimi w tym zakresie.

Teorie spiskowe dla połowy mogą mieć coś wspólnego z prawdą. Mówimy cały czas o tym podglebiu, że to jest w podglebie istotne. I chciałbym powiedzieć jeszcze o dwóch kwestiach, drodzy państwo. To jest pokolenie totalnie wyczerpane I przebodźcowane informacyjnie. To wyczerpanie nazywa się wyczerpaniem poznawczym.

To jest przeładowanie informacyjne, którego nikt jeszcze wcześniej, żadne pokolenie nie doświadczało. My go też doświadczamy, ale to pokolenie doświadcza go inaczej I do tego wszystkiego nie jest gotowe, ponieważ nie ma naturalnego systemu immunologicznego w postaci właściwego etapu rozwoju poznawczego, społecznego I emocjonalnego przede wszystkim. Jest to wielka, 1 wielki eksperyment emocjonalny, który się odbywa na tym pokoleniu I to ponad połowa deklaruje, że nieweryfikowanie informacji, wiarygodności głównie związane jest z przemęczeniem informacyjnym, czytaj przemęczeniem poznawczym. I jeszcze 1 kwestia, którą chciałbym powiedzieć tutaj tytułem tego krótkiego zagajenia I zwrócenia uwagi na pewne, pewne, pewne aspekty, to jest, no zresztą wydaje się, że w ogóle to wyczerpanie I zmęczenie informacyjne to jest w ogóle punkt, który powinien spędzać nam sen z powiek I on właśnie dotyczy w dużej mierze regulacji. Kalendagra zajmująca się teoriami spiskowymi, psycholożka społeczna twierdzi, że niestety przebodźcowanie I jakby nadpodaż treści o charakterze spiskowym niestety nie odbywa się bez kosztów społecznych.

To znaczy nawet te niewinne traktowane jako żart, a bardzo często w naszych badaniach też to jest bardzo widoczne, one są traktowane w pragmatyczny, czasami są środkiem, czasami są też służą do, do, do, do, do powiedzmy formy realizacji żartów, czy jakichś takich właśnie, nie wiem, czasu, spędzania wolnego czasu, one niestety, jeżeli następuje ich regularność, nie odbywają się bez kosztów, to znaczy pewnej wizji budowania porządku świata, no właśnie czegoś, co ktoś, co można nazwać imaginarium społecznym, jakimś takim naszymi przekonaniami o świecie. Te przekonania są dzisiaj, to także z naszych badań jednoznacznie wynika I to tutaj państwa nie zaskoczę. Wszystkie praktycznie źródła 1. Informacji o świecie, Z siedmiu, ośmiu pozycji, pierwszych 7 z ośmiu to są platformy streamingowe, platformy społecznościowe. To jest dzisiaj główny, główny budulec tej wizji, wizji świata, która w kontekście braku regulacji jest po prostu środowiskiem wysokiego ryzyka.

01:16:41 - 01:16:46

Speaker 38

I tym samym myślę, to jest właściwe właściwy moment, żeby oddać głos pani doktor Annie Buchner.

01:16:47 - 01:17:31

Anna Buchner

Szanowna pani przewodnicząca, szanowni państwo, będę kontynuować. 1. Rzecz, o której chcemy powiedzieć, efekt news finds me, to jest efekt nazwany przez profesora Hilladesunige z Uniwersytetu w Salamance, który absolutnie widać wśród ludzi na całym świecie, ale te dane mówią o młodych z Polski, to znaczy większość młodych deklaruje, że informacje ich znajdują. To znaczy, podsuwa im je algorytm, samodzielnie nie szukają informacji o tym, co dzieje się w Polsce ani na świecie. One po prostu trafiają do nich przez przypadek.

01:17:32 - 01:19:59

Speaker 40

Jednocześnie pytaliśmy też młodych o 2 rzeczy. I to zestawienie, które państwo widzą na wykresie jest kluczowe. Z jednej strony pytaliśmy młodych o to, skąd czerpią informacje, a z drugiej strony, które z tych źródeł młodzi uważają za wiarygodne. I jak państwo mogą zobaczyć, w zdecydowanej większości młodzi czerpią informacje z YouTube'a, któremu wcale nie ufają, czyli mają taką świadomość, że jest to nierzetelne źródło informacji, a w rzeczywistości wygląda to tak, że młodzi konsumują informacje głównie tam, gdzie ufają najmniej, a ufają najbardziej tam, gdzie ich po prostu nie ma I gdzie te informacje do nich nie docierają. Jednocześnie młodym poza tym całym systemową nieufnością I brakiem zaufania, o której mówił już doktor Ciesiołkiewicz, Młodzi mają bardzo dużą obawę o prawdziwość informacji.

54 procent twierdzi, że trudno odróżnić sprawdzone fakty od opinii. Boją się, że również lekko ponad połowa, że może nieświadomie uwierzyć, nieprawdziwe informacje albo wygenerowane przez AI. Chciałam zwrócić uwagę na te zielone paski. To są odchylenia istotności statystycznej, bardzo znaczne, jeżeli chodzi o młode kobiety. To znaczy ten ciężar emocjonalny, obawy o prawdziwość informacji I na to, że można uwierzyć w nieprawdziwą informację, jest dużo wyższe u u kobiet I to jest naszym zdaniem bardzo istotna rzecz, o której należy pamiętać.

Do tego jeszcze będę wracać. Jak młodzi weryfikują informacje? Na poziomie deklaratywnym mówią, że weryfikują informacje, ale jak przeszliśmy, bo zadawaliśmy pytania w dwóch porządkach, czy, czy jak... Podając im źródła, takie jak eksperci, oni to zaznaczali, że rzeczywiście to jest dobra metoda weryfikacji, ale pytaliśmy ich też o praktyki. I okazuje się, że jeżeli chodzi o praktyki, to najwięcej osób deklaruje, że weryfikuje prawdziwość informacji poprzez sprawdzanie

01:20:00 - 01:22:18

Speaker 40

Osób poddanymi postami 60 procent znowu istotnie więcej to kobiety 34 procent młodych deklaruje że liczba polubień lub udostępnień wpływa na ich ocenę wiarygodności informacji No mamy głęboką świadomość, zwłaszcza to już było wspominane w tym miejscu, że to jest takie miejsce, które jest bardzo łatwo zmanipulować I akurat tam, te kryteria, które są kryteriami wiarygodności dla młodych, są kryteriami, którymi bardzo łatwo manipulować. Jednocześnie pytaliśmy też młodych wprost, czy znają metody, jakiejkolwiek metody, ani bo narzędzie weryfikacji informacji, tak zwanego fact checkingu, 54 procent zadeklarowało, że nie zna takich narzędzi, a tych, którzy pytali, pytaliśmy o to, jakie znają metody I narzędzia, oni je wpisywali I z całej próby poniżej 4 procent zna rzeczywiście jakiekolwiek portale w patcheckingowe, czyli to jest, pokazuje tylko ogromną potrzebę edukacyjną w tym zakresie. Jednocześnie 18 procent młodych, prawie blisko 1 5. Próby uważa Chat GPT za narzędzie, które zawsze podaje prawdziwe informacje. Dlaczego ta informacja jest istotna tutaj?

W zeszłym roku na etapie jakościowym dla... Młodzi deklarowali, jak pytaliśmy ich, jak weryfikują informacje, że właśnie jak mają jakąś wątpliwość co do jakichś informacji, to pytają czat GPD, czy ta informacja jest prawdziwa. Myślę, że nie muszę tłumaczyć, że nie jest to najlepsza, dokładnie, metoda weryfikacji informacji. Znowu chciałam zwrócić uwagę na istotne odchylenie tutaj na, na mężczyzn, którzy częściej ufają czatowi GPD. Pytaliśmy też młodych o to, sugerując troszeczkę to, co, takie pytanie było o to, jeżeli na swojej ulubionej platformie trafiłbyś na jakąś treść albo temat, to czy byś się nią zainteresował?

01:22:18 - 01:23:15

Speaker 41

I trzecią pozycją wybraną przez młodych była deklaracja zainteresowania treściami ujawniającymi fakty I kulisy wydarzeń. To jest dość istotna informacja też w świetle tego całego backgroundu I kryzysie zaufania, bo to tylko łatwo jest uruchomić w nich zainteresowanie informacją, która może ukrywać kulisy jakichś wydarzeń, czyli są kulisy wydarzeń, które przed nami są zakryte. Jednocześnie w świetle też wydarzeń sprzed ostatnich dwóch tygodni, 41 procent młodych wprost deklaruje, że interesuje się treściami kontrowersyjnymi I patotreściami. Tam się znajdowały też takie rzeczy jak klasyczne hobby, którymi młodzi mogą się interesować, no ale okazuje się, że patotreści są traktowane jak po prostu 1 z wielu zainteresowań, które młode osoby mogą mieć. O tym już mówił doktor Ciesiukiewicz, więc przeskakuję dalej.

01:23:15 - 01:24:25

Speaker 40

Dopowiem tylko, że wspomniana już Carrent Douglass I Danielle Jobay, który psychologowie społeczni zajmujący się teoriami spiskowymi, mówią, że ekspozycja na treści spiskowe prowadzi do cynizmu I obniżenia zaufania w ogóle do instytucji publicznych, w tym do wszystkich państwowych instytucji. W tym badaniu stworzyliśmy 2 wskaźniki, żeby zobaczyć też, w jakim stopniu młodzi, młodzi są podatni na myślenie spiskowe I narracje dezinformacyjne. Postaramy się jak najszybciej I najprościej wytłumaczyć metodologię wskaźników. Do każdego z tych wskaźników wzięliśmy grupę stwierdzeń, żeby to nie były pojedyncze stwierdzenia, tylko żeby jednak mieć pewność, że rzeczywiście te osoby wykazują jakąś skłonność, odwołujących się do szeroko pojętego myślenia spiskowego I narracji dezinformacyjnych. W wypadku wskaźnika myślenia spiskowego było to 7 stwierdzeń, takich dość ogólnych, dotyczących...

01:24:27 - 01:25:54

Speaker 41

Przytoczę niektóre z nich. W wypadku myślenia spiskowego na przykład wiele globalnych wydarzeń jest planowanych przez niewielkie wpływowe grupy. Coraz więcej ludzi zaczyna sobie uświadamiać, że oficjalne komunikaty przekazywane nam przez rząd to tylko fasada mająca ukrywać prawdziwe intencje skierowane przeciwko społeczeństwu. Ich było 7. Podaję akurat takie, które mogą być szczególnie dla państwa interesujące.

Jeżeli szkodzi o wskaźnik narracji dezinformacyjnych, umieściliśmy tutaj 6 stwierdzeń, które były faktyczną dezinformacją, co do której, którą młodzi zaznaczali. Na przykład szczepienia obowiązkowe to wynik wpływu wielkich firm farmaceutycznych, które zmuszają państwa do takich praktyk albo na temat tego, że wojna w Ukrainie jest częścią większego planu przeniesienia państwa Izrael na tereny południowo-wschodniej Ukrainy albo że sceny z ginącymi cywilami w Ukrainie to inscenizacja. No I teraz tak, zielony kolor to to, co byśmy chcieli. To znaczy tam, jeżeli im bliżej zielonego, to to jest przewaga odrzucenia zarówno myślenia spiskowego, jak I narracidence informacyjnych. Czerwony to tam, gdzie jest przewaga skłonności do akceptacji.

01:25:54 - 01:26:40

Speaker 40

Trójka to jest środek skali, czyli potencjalnie neutralnie, ale też nieodrzucający, co jest w tym momencie znaczące. I jak państwo widzą, dla ogółu młodych wyższy jest wskaźnik myślenia spiskowego, czyli takiego ogólnego przeświadczenia o tym, że coś jest przez nami ukrywane, że jakby nie ma transparentności zarówno władzy, mediów, jest... Są jakieś spiski, które są przed nami ukrywane. Jeżeli chodzi o konkretne narracje dezinformacyjne, na całe szczęście ten wskaźnik dla ogółu jest niższy, ale też blisko średni. I teraz super szybko.

01:26:41 - 01:29:07

Speaker 41

Myśmy też stworzyli segmentację młodych. Segmentacja to jest taka metoda dzieląca ze względu na różne, różne kwestie grupy młodych. Jakby ich zainteresowanie, sposób dane nawet demograficzne, aktywność w sieci. Odsyłam do raportu, jeżeli chodzi o szczegóły, ale co jest istotne, różne z tych grup w różny sposób są podatne na teorie spiskowe I bardzo ogólnie mówiąc, jest największy segment, to jest segment nazwany przez nas obojętni I stabilni. To są osoby, które z jednej strony w jakiś sposób są dalekie od podejmowania jakichkolwiek działań I w ten sposób stabilni, bo nie wykazują takiej aktywności do przekazywania czegoś dalej, ale z drugiej strony ich wskaźnik narracji dezinformacyjnych jest dość wysoki I jest to grupa, która raczej w ogóle się wycofuje z jakichkolwiek aktywności, więc pod tym względem edukacyjnie jest bardzo trudną grupą, no bo nawykowo chce się wycofywać, a jednocześnie jest to największy segment próby.

Refleksyjnie zdystansowani to jest 2. Największy segment. Ten 1. Jest bardziej zmaskulinizowany, w tym drugim jest więcej kobiet. Tu jest bardzo wysoki wskaźnik myślenia spiskowego.

To są osoby, które celowo selekcjonują treści, które czytają, ale ta celowa selekcja na końcu wpływa na to, że mają głębokie poczucie, że jakby coś jest, że trzeba to robić, trzeba selekcjonować, bo są treści, które chcą nami zmanipulować I ten wskaźnik myślenia spiskowego w tej grupie jest bardzo wysoki. Czyli to są osoby mimo tego, że są refleksyjne, to ta refleksyjność prowadzi je do jeszcze głębszego przekonania, że, że coś jest na rzeczy z myśleniem spiskowym. Kolejny segment to są bardzo młode osoby. Najmłodszy segment w grupie to jest ten segment osób, które najwięcej są podatne na algorytmy I najwięcej informacji trafia do nich wyłącznie stamtąd. I to są osoby, które no najmniej potrafią powiedzieć, skąd mają jaką informację.

01:29:07 - 01:31:11

Speaker 40

Również bardzo wysoki wskaźnik myślenia spiskowego I nie aż tak wysoki wskaźnik narracji dezinformacyjnych na szczęście. Alarmujący segment jako jedyny przekraczający obydwa środki skali, ambitni, podatni. Większość, 2. Najbardziej zmaskulinizowany segment, 68 procent to młodzi mężczyźni, też młodsi w tej próbie. Próbowała między szesnastym a dwudziestym piątym rokiem życia.

Co istotne, to są osoby, które są skłonne do tego, żeby aktywnie szerzyć dalej te informacje, które uznają sami za wiarygodne. To znaczy, jeżeli oni trafią na jakąś teorię spiskową, która jest po ich myśli, uznają ją za prawdziwą, to aktywnie przekazują

Ją dalej I bronią swojego obrazu rzeczywistości. Wśród tych osób przeważały osoby o skrajnie prawicowych poglądach. I tylko 1 segment. Niestety najmniejszy spośród całej próby, zaledwie 13 procent próby, to jest segment, który w, jak państwo widzą 10 tutaj kafli, jest tylko 1, który jest zielony, to znaczy jest znacząco w stronę tego myślenia odrzucającego myślenie, narracje dezinformacyjne. Mimo tego, że to jest, to myślenie wobec konkretnych narracji dezinformacyjnych jest niskie.

Nadal bardzo wysoki, blisko środka skali jest wskaźnik myślenia spiskowego, czyli nawet w tej grupie, która jest grupą, gdzie wyjątkowo więcej jest osób, które umieją weryfikować informacje. To ogólne przekonanie o myśleniu spiskowym jest cały czas bardzo wysokie I myślę, że to tyle. Dziękuję.

01:31:11 - 01:31:14

Speaker 42

Rekomendacje, rozumiem, by było jeszcze, czy? Tak, tylko

01:31:14 - 01:31:17

Speaker 43

mówimy. To może już państwo.

01:31:17 - 01:31:50

Speaker 38

Oczywiście tak. Ja chciałem może powiedzieć, w ramach rekomendacji już prześlemy naprawdę raport, który zostanie dostarczony. Natomiast chciałem powiedzieć, że tych czynników jest wiele, prawda? Są czynniki rozwojowe, chcieliśmy bardzo to mocno podkreślić. To jest jakby poza naszą, jakby poza dyskusją.

2. Kwestia to są czynniki środowiskowe. I z naszej perspektywy środowisko, ekosystem społeczno-cyfrowy odgrywa tutaj po prostu bardzo ważną rolę. To nie jest jedyne, jedyny czynnik środowiskowy, ale to jest jakby z naszym zdaniem główny, dlatego o tym ekosystemie no staramy się po prostu mówić. Jeżeli chodzi o rekomendacje, to wydaje mi się, że tutaj bardzo dużo padło ze strony instytucji I tak naprawdę powielimy to, co zostało powiedziane.

01:31:50 - 01:31:57

Speaker 37

Jeżeli państwo jesteście zainteresowani, materiał I tak dotrze na skrzynki każdej I każdego. Dziękujemy bardzo za zaproszenie.

01:31:57 - 01:33:24

Speaker 11

Bardzo dziękuję. To był doktor Naciąkiewicz doktor Anna Buchner. I teraz pozwolę sobie otworzyć dyskusję. Mam tutaj listę osób, które zgłosiły się do zabrania głosu. I tak, z Biura Roczniki Praw Dziecka pani Katarzyna Hernande, z Krajowego Rady Wojny I Telewizji pan Witold Kołodziejski, pani Aleksandra Sikora Z0S.

Wioski Dziecięce, pani Zuzanna Rowińska, parlamentarna Rada Młodzieżowa Parlamentarnym Zespole do spraw Młodzieży, pan Marek Wójcik, Związek Powiatów Polskich I pan Maciej Grońc na wschód. Tak miałam zapisane na początku, więc mam nadzieję, że tak. I teraz tak, ponieważ zgłosiła się Krajowa Rada, chciałam zwrócić uwagę na jedną rzecz. Otóż poza tym, że panika rozsiwała się po świecie w sposób niesamowity, w grupach komunikatorach, krwawe piątki I tak dalej, to 1 z telewizji, jest to telewizja republika, stworzyła dramatyczne poczucie paniki. Znaczy się, zabierzcie dzieci ze szkoły, nie posyłajcie dzieci do szkoły I tak dalej.

Nie jest rolą mediów. Mówię to jednoznacznie, powielanie takich fejków. Niezależnie od tego, czy my się zgadzamy w opiniach czy nie, sianie paniki w taki sposób destabilizuje społeczeństwo I źle wpływa na pracę wszystkich instytucji. Ja wysłałam do Klajwej Rady pismo w tym zakresie, prosząc o ukaranie stacji w związku z takimi działaniami. I to chciałam państwu przekazać.

A teraz, to rozpocznę, pozwolę sobie rozpocząć od pana Macieja Gronia z Nazku. Bardzo proszę.

01:33:30 - 01:34:04

Maciej Groń

Bo teraz mam głos, tak? Słychać mnie, dziękuję. Bardzo dziękuję za za bardzo ciekawe prezentacje. Usłyszeliśmy o tym, o kwestiach dotyczących bezpieczeństwa w Internecie, o bezpieczeństwa w szkole, o bezpieczeństwa w rodzinie, o działalności bardzo zaawansowanej, takiej bardzo poważnej, zarówno policji, jak I ABW. Prezentacja tutaj też dotycząca dezinformacji I teorii spiskowych też tak spinała właśnie też tą I podkreślała właśnie wagę sytuacji.

01:34:04 - 01:35:50

Speaker 49

Wydaje mi się, że to, co by można było też ważne jest to, żebyśmy też mogli popatrzeć też do przodu, co robić dalej, żeby właśnie takie sytuacje, one się będą powtarzały, bo powiedzenie, żeby one się nie powtarzały, to jest to, trzeba by to jest za bardzo optymistyczne, ale warto zastanowić się, jak sobie radzić, co by można było poprawić, żeby było lepiej działało. Wydaje mi się, że chciałem zaproponować możliwość przemyślenia przez państwa tego, żeby powołać pewien centrum analizy wymiany informacji na temat właśnie takich zagrożeń po to, żeby ta komunikacja między tymi trzema, czterema, pięcioma w zależności od tego, jak sobie to podzielimy sektorami, resortami była jak najlepsza I żeby też właśnie w ramach takiego centrum tego, wiem, można to nazwać ISA KIDS na przykład, żeby można było konsultować się razem ze stroną społeczną I także z sektorem prywatnym, a więc platformami, które właśnie tego typu treści na ich platformach z tego tego tego tego typu treści są zamieszczane. Wydaje mi się, że to byłoby bardzo przydatne, jeżeli by taka była wola jako dyżurna możemy przygotować takie właśnie, taką wstępną koncepcję po to, żeby rozważyć możliwość takiego lepszego komunikacji I lepszej wymiany informacji po to, żeby 1 platforma była.

To jest 1 rzecz. 2. Rzecz, chciałem podkreślić, że nie powinniśmy też tak całkowicie utożsamiać przemocy z Internetem. Ten przykład, który właśnie sprzed, sprzed tygodnia był, on bardzo wyraźnie pokazuje, że takie mamy tutaj takie podejście hybrydowe niestety. A więc ta przemoc zaczyna się w szkole, ona następnie przechodzi do Internetu I równie dobrze to wszystko idzie w drugą stronę.

Ona zaczyna się w Internecie, przechodzi do szkoły między między uczniami.

01:35:50 - 01:35:53

Speaker 45

Przepraszam, ale przemoc zaczyna się w różnych miejscach, przepraszam, bo.

01:35:53 - 01:36:35

Speaker 47

To tak jak powiedziałem właśnie, że się nurtuje I zaczyna. Tak. Mhmm. Dziękuję. Kolejna kwestia taka, chciałem powiedzieć, że jeżeli chodzi o te treści TCC, a więc takie promujące przemoc, zauważyliśmy w dyżur nacie taki większy ruch w tym zakresie już od wakacji zostało usunięte 300 kont.

Dziękuję uprzejmie.

01:36:35 - 01:36:42

Speaker 44

Bardzo dziękuję I teraz proszę o zabranie głosu panią Katarzynę Hednardę z Biura Rzeczniczki Praw Dziecka.

01:36:43 - 01:38:23

Katarzyna Hernande

Bardzo dziękuję. Szanowni państwo, szanowna pani przewodnicząca, my tutaj w imieniu pani rzecznik Moniki Horne-Cieszak to nie pozostaje tak naprawdę nic innego jak podziękować wszystkim państwu, którzy zaangażowaliście się w reagowanie na sytuację, która miała miejsce, bardzo dramatyczne I to nie tylko te jakby zaraz po tych wydarzeniach, ale też te działania, które są podejmowane teraz, które mają na celu profilaktykę I takie zabezpieczenie, zabezpieczenie bezpieczeństwa no najważniejszych osób dla nas, czyli naszych dzieci. I tutaj, no bo one muszą czuć się w szkole bezpieczne, a jak wiemy, to tak naprawdę ta sytuacja sprawiła, że no to poczucie bezpieczeństwa wśród młodych ludzi zostało no bardzo nadszarpnięte I po prostu no powinniśmy zrobić wszystko, żeby ono jak naj, w największym stopniu powróciło do placówek edukacyjnych, ale też nie zapominając tutaj o właśnie nauczycielach, którzy tak naprawdę są filarem tego, tego bezpieczeństwa I też, żeby oni mieli narzędzia. Także bardzo dziękujemy za te działania. I tutaj też bardzo dużo padło słów, zauważy tutaj Mecenas Groń, na temat Internetu, a, ale też ja chciałam zwrócić uwagę I powinniśmy podejmować działania, o które też w biurze apelujemy, działania, które sprawią, że Internet stanie się bezpieczniejszym miejscem, ale ja chciałam tutaj zwrócić uwagę na jedną rzecz jeszcze, że żebyśmy nie zapominali o wsparciu rodzin, rodziców, bo tak naprawdę dziecko, które ma stabilny dom I I ma tego takiego mądrego dorosłego obok siebie, jest dużo bardziej odporne właśnie na tego typu informacje w sieci, dużo bardziej odporne na, no na wszelkiego rodzaju radykalizację.

01:38:23 - 01:38:45

Speaker 53

Także bardzo jeszcze raz dziękując, chciałam też zaznaczyć, że w Biurze Rzecznika Praw Dziecka działa telefon zaufania 24 godziny na dobę, 7 dni w tygodniu, on jest bezpłatny I zachęcamy też dzieci, które mają jakiekolwiek problemy I muszą porozmawiać do kontaktu z tym telefonem. Jest też dostępny czat, także bardzo, bardzo dziękuję.

01:38:47 - 01:38:58

Speaker 11

Bardzo dziękuję I bardzo proszę teraz o zabranie głosu. Ekspert Departamentu Multimediów w zbiorach Radiofonii I Telewizji pan Witold Kołodziejski.

01:38:59 - 01:39:23

Witold Kołodziejski

Dziękuję bardzo. Witam państwa serdecznie. Szanowny pani przewodnicząca, ja zapytałem szybko, o jaką sprawę chodzi, jeśli chodzi o to zgłoszenie. No mam informację, że trwa postępowanie w sprawie pasków rzeczywiście w Tablicji Republika, ale to jest związane z krytycznym podejściem do programu SAVE, tak? To o tą, o tą interwencję chodziło.

Bo tutaj mam informację, że po prostu Nie,

01:39:23 - 01:39:48

Speaker 11

wysłałam do państwa zgłoszenie. Nie wiem, czy państwo zapomnieliście, co się działo w telewizji Republika, kiedy były... Dość duża panika wśród rodziców sieci, nauczycieli. Część szkół się zamykała, część rodziców nie posłała dzieci do szkół. Tym momencie, zamiast spokojnie informować o faktach, pojawiały się informacje, nie posyłajcie dzieci do szkół, o krwawym piątku I tak dalej.

Rolą mediów jest weryfikować informacje, a nie powielać panikę I chaos, bo w sytuacjach kryzysowych może dojść do nieszczęścia.

01:39:49 - 01:39:59

Witold Kołodziejski

Rozumiem, to ja tylko zdobyłem w tej chwili informację, że I trwa jakieś postępowanie. Tak myślałem, że to również z pani zgłoszenia, ale może

01:40:00 - 01:45:04

Witold Kołodziejski

Inny zgłosił w sprawie telewizji republika I tam były paski I trwa monitoring w tej drugiej sprawie. To jest świeża, no to muszę zasięgnąć informacji, ale na pewno postępowanie zostało wszczęte. Przypominam tylko, że Krajowa Rada Radiofonii I Telewizji no działa w oparciu o bardzo precyzyjne zapisy ustawy o radiofonii I telewizji, a tutaj artykuł 18. Ustawy o radiofonii I telewizji odgrywa kluczowe, kluczową rolę. Nadawca ma prawo do wyrażenia I prezentowania własnych poglądów, natomiast pewne zastrzeżenie rzeczywiście w artykule osiemnastym są zapisane I pod tym kątem CRP bada wszystkie tego typu zgłoszenia, również własne monitoringi.

Wiemy, że tutaj monitoring jest prowadzony. Natomiast poprosiłem o zabranie głosu, ponieważ jesteśmy no w trakcie dyskusji I na temat obecnych wydarzeń, ale również na temat, na temat ustaw wdrażających DSA, również na pani komisję były dyskusje, a po raz kolejny słyszę, że I minister, przedstawiciele ministerstwa, wiceministrowiec, ministerstwa cyfryzacji I w tej chwili z MSW, no czekają na wdrożenie ustawy wdrożeniową DSA, Digital Services Act, które ma rozwiązać wiele problemów. Stąd no musiałem jednak po raz kolejny przypomnieć, szanowni państwo, że DSA obowiązuje jako akt bezpośrednio prowadzony jako rozporządzenie europejskie od dwóch I pół roku prawie I te mechanizmy, które są do wykorzystania, są wykorzystywane, a jednak zagrożenia dalej mamy, więc nie wystarczy poczekać na wdrożenie polskiej ustawy o DSA. Wręcz przeciwnie, 1 z tych ustaw już DSA w Polsce wdrożyła I też nic się nie zmienia, więc jeżeli pan minister Standerski mówi, że było 7 zgłoszeń do YouTube'a I YouTube tylko na tylko 1 zareagował, to niestety no muszę muszę mu powiedzieć, że wprowadzenie czy też niewprowadzenie, podpis rezydencja albo brak podpisu prezydenta nic się nie zmieni, ponieważ ponieważ ta ustawa I samo DSA nie daje Polsce kompetencji do bezpośredniej ingerencji na takich serwisach jak YouTube, Facebook, Twitter, TikTok czy inne platformy określone w samym akcie europejskim jako tak zwane WLOP-y, czyli te bardzo duże platformy I internetowe, które właśnie w pięćdziesiątym szóstym artykule DS-a są wyłączone, więc kolejna dyskusja na kolejnej komisji sejmowej I po raz kolejny no mam wrażenie, że nikt nie rozumie, przepraszam, to w sprawie tych interwencji z tego zgłoszenia pani, ale to już na piśmie pani przewodnicząca będzie jakaś informacja.

One nie obejmują tego typu działalności, ponieważ to jest wyłączone do szczególnej kompetencji Komisji Europejskiej, tak. Należało je bardzo dokładnie prześledzić, czy, I jaka jest droga zgłoszona, bo na dzisiaj ja uważam, że Krajowa Rada jako organ rzeczywiście wskazany w pierwszej ustawie implementującej TSA do spraw audiowizualnych treści, czyli w większości dziewięćdziesięciu procent tych treści kontrowersyjnych I groźnych, o których mówimy, jest, będzie reagowała, ale tak naprawdę obowiązuje I to połączenie z samego DSA, jak również zasady, zasada kraju pochodzenia, czyli najkrócej mówiąc I najprościej to organy irlandzkie będą oceniały czy jakąś treść jest legalna czy nielegalna w ich prawie I czy wysyłać żądanie do takiej platformy jak YouTube do zablokowania, bo te platformy w Europie są właśnie rejestrowane na prawie irlandzkim, więc skończmy z tym zepkinaniem rzeczywistości I czekaniem na podpis prezydenta pod czymś, co nie ma... W praktyce nie będzie miało żadnego znaczenia. A tak naprawdę coraz bardziej wątpliwa jest po wczorajszych dyskusjach, które słyszałem, to nie jest moje zdanie, ale po dyskusjach, których słuchałem, po poprawkach senackich coraz bardziej kontrowersyjna jest, wydaje się, zaproponowana ustawa. Mówię to również w kontekście takim, bo tutaj pan wiceminister MSW również o tym mówił, że czeka na DSA.

Jeśli chodzi o służby, służby mają swoje narzędzia I I naprawdę czas przeanalizować, w jaki sposób te narzędzia są wykorzystywane, bo moim zdaniem to są jedyne skuteczne dzisiaj narzędzia do blokowania, szybkiego blokowania treści. I z taką intencją zabrałem głos. Dziękuję bardzo.

01:45:05 - 01:45:08

Speaker 8

Bardzo się cieszymy o pana ministra Sanderskiego, ale bardzo proszę. Dziękuję

01:45:09 - 01:46:34

Mariusz Cichomski

bardzo, Mariusz Cichomski. Chciałem ad vocem w imieniu pana ministra Czesława Mroczka. Odpowiedź na to. Proszę nie wprowadzać w błąd tutaj nas informacyjnie, jeśli chodzi o narzędzia przysługujące Ministerstwu Spraw Wewnętrznych czy służbom, jeśli chodzi o blokowanie treści. TCO, do którego się pan odnosi, nie daje możliwości zastosowania w tego typu przypadkach.

Zwróćmy na to uwagę, że TCO powiązane jest wyłącznie ze zdarzeniem o charakterze terrorystycznym, które musi spełniać kryteria zdarzenia o charakterze terrorystycznym. Natomiast trudno kwalifikować nawet atak w szkole, gdzie dochodzi do tragicznej sytuacji z użyciem, z użyciem niebezpiecznych narzędzi czy broni jako przestępstwo o charakterze terrorystycznym czy przygotowanie do przestępstwa o charakterze terrorystycznym, ponieważ żeby spełnić to kryterium, zarówno na gruncie polskiego prawa, czyli stosownej regulacji wynikającej z kodeksu karnego, gdzie mamy zdefiniowane przestępstwo o charakterze terrorystycznym, jak I to, do czego odnosi się samo TCO, czyli odpowiedniej dyrektywy Unii Europejskiej. Mamy określonego rodzaju motywację, tak. Trzeba udowodnić motywację, która akurat nie jest tym, czym bezpośrednio jesteśmy w stanie, co jesteśmy w stanie bezpośrednio odnieść do młodzieży, która odwołuje się do aktu przemocy rówieśniczej czy względem nauczycieli czy innych pracowników szkół. Więc oczywiście jak najbardziej potwierdzam, że regulacja związana z blokowaniem treści o charakterze terrorystycznym istnieje poprzez nowelizację ustawy o działaniach antyterrorystycznych wprowadzona nie tak dawno.

01:46:34 - 01:46:38

Speaker 50

Natomiast to nie jest narzędzie, które jest możliwe do wykorzystania w tym zakresie. Dziękuję uprzejmie.

01:46:39 - 01:46:54

Speaker 5

Bardzo dziękuję. Chciałam dodać, że artykuł 9. DSA daje akurat delegację na kraje narodowe do tego, żeby stworzyć narzędzia blokowania treści w Internecie. I rozumiem, że do tego również się odniosło, więc tak, czekamy na podpis prezydenta pod akt Niech

01:46:54 - 01:47:05

Witold Kołodziejski

chodzi o artykuł 56., ustęp 1 I ustęp 3, który wyłącza vlopy, bardzo duże platformy z jurysdykcji organów krajowych.

01:47:06 - 01:47:18

Speaker 5

Bardzo bym sobie życzyła, żeby Krajowa Rada Ciowa Intelwizji zajmowała się bardziej blokowaniem treści, które są szkodliwe, aniżeli wspieraniem braku takiej blokady. Ale rozumiem, że mamy tutaj odmienne interesy. Kolejny do zabrania głosu jest

01:47:18 - 01:47:26

Witold Kołodziejski

Krajowa Rada stoi na straży wolności słowa pani przewodniczącej, więc nie chodzi nam o blokowanie, a wręcz przeciwnie.

01:47:27 - 01:47:36

Speaker 11

Myślę, że różnica pomiędzy wolnością słowa a zapisami kodeksu karnego wydaje się nam wszystkim dość jednoznaczna. Pani Aleksandra Sikorska, bardzo proszę.

01:47:36 - 01:50:00

Aleksandra Sikorska

Witam serdecznie, SOS Wioski Dziecięce. Pani przewodnicząca, szanowni państwo, ja chciałam zwrócić uwagę na takie 2 grupy dzieci, nastolatków I młodych osób, które mogą być szczególnie podatne na na na wystąpienie takich zachowań ryzykownych. I tutaj też I z perspektywy doświadczenia naszej organizacji, ale też z perspektywy psychologa. I mam na myśli przede wszystkim dzieci, których mózg, których układ nerwowy został uszkodzony w okresie ciąży, czyli dzieci z alkoholowym zespołem płodowym albo dzieci z EFASD. I to są takie dzieci, o ile tutaj w raporcie zobaczyliśmy, dużą taką podejrzliwość młodych osób, to, to jak myślimy sobie o tym spektrum, to, to będą to dzieci, które będą na końcu tego spektrum, bo będą to dzieci czy, czy, czy nastolatki bardzo ufne, bardzo podatne na wpływy I gdzie nawet niepotrzebne nam są oddziaływania w internecie, gdzie wystarczy głos rówieśnika, który będzie namawiał do ryzykownych czy niebezpiecznych zachowań, a ten brak myślenia krytycznego, czy ten brak takiego rozważenia, jakie skutki mogą mieć te zachowania, może doprowadzić rzeczywiście do bardzo poważnych konsekwencji.

I to, to są, to są dzieci, które są bardzo pominięte, ta niepełnosprawność jest bardzo często niewidoczna I niedodiagnozowane, dlatego chciałabym się upomnieć o takie szczególne wsparcie w tym, żeby one też się nauczyły, jak budować swoje bezpieczeństwo, jak konkretnie bardzo reagować w sytuacjach takiego wpływu rówieśniczego I to, to jest taka, taka grupa, która jakoś szczególnie wymaga zaopiekowania, zarówno jeżeli chodzi o tutaj szkoły, jak IIIWW środowisku pozaszkolnym. I 2., 2. Grupa dzieci czy, czy młodych osób, to mi się zawsze o dzieci w pieczy zastępczej upominamy. I myślę sobie o takich dzieciach w pieczy zastępczej, które pozostają w rodzinach spokrewnionych, a jak wiemy w rodzinach spokrewnionych, to najczęściej babcie, dziadkowie tymi dziećmi

01:50:00 - 01:50:49

Speaker 56

Się zajmują. Tutaj ta świadomość tych niebezpiecznych treści I tego, w jaki sposób tutaj młodym osobom ograniczać dostęp do takich niebezpiecznych treści może być niewystarczająca u opiekunów tych dzieci. Dlatego myślę sobie, że tutaj też też szczególnie ważne jest, żeby mieć te dzieci na uwadze, żeby tutaj one w środowisku szkolnym czy od koordynatorów pieczy te dzieci, te rodziny otrzymywały szczególne wsparcie. To są też takie dzieci, o których my myślimy, już się znalazły w bezpiecznym środowisku, już teraz nic im się nie stanie, mimo że doświadczały krzywdzenia. Natomiast ta pamięć krzywdzenia może być w nich bardzo jeszcze bliska I to też są dzieci, które są bardzo narażone na, na hejt w szkole.

01:50:49 - 01:51:30

Speaker 58

I o ile większość takich młodych osób, które się z hejtem mierzą, to raczej się pojawiają jakieś takie zachowania autoagresywne, ale część młodych osób też chce odwetu I I tutaj to to będą osoby, które są narażone na hejt I które mogą mieć taką myśl o tym, że że chciałyby też, chciałyby też oddać. Więc o tych, o tych dwóch grupach chciałabym wspomnieć Chciałabym bardzo, bardzo też prosić o to, żeby mieć je w spektrum uwagi, żeby, żeby szczególnym wsparciem te, te grupy otoczyć. Dziękuję bardzo.

01:51:31 - 01:51:34

Speaker 54

Bardzo dziękuję. Pani Zuzanna Rowińska, bardzo proszę.

01:51:35 - 01:54:53

Zuzanna Rowińska

Szanowna Pani Przewodniczącej, szanowni Państwo, nazywam się Zuzanna Rowińska. Reprezentuję Parlamentarną Radę Młodzieżową, współpracującą z Senatem I Sejmem wraz z trzystoma Radnymi. I na początku chciałabym serdecznie podziękować za państwa natychmiastowe działanie po siódmym, ósmym I dziewiątym października. I za te komisje I za reakcję policji przede wszystkim. W mojej szkole mam tylko stu czterdziestu uczniów, a mieliśmy trzech policjantów, więc bardzo, bardzo dziękuję za wsparcie.

I budując na państwa konkretnych rozwiązaniach I mechanizmach, które możemy wypracować, aby przeciwdziałać akcjom dezinformacyjnym, chciałabym też dopełnić I zaproponować takich 5 kierunków. Bo po 1. I najważniejsze też, mając na uwadze sytuację na naszej wschodniej granicy, chciałabym zaproponować zbadanie, co sygnalizuje tworzenie się takiego ruchu, bo takie radykalne, taka radykalna agresja nie tworzy się z dnia na dzień. I co mogłoby potem pomóc nam wykryć jakąś nową, nową taką próbę dezinformacji. Po 2.

Ograniczanie. I tutaj bardziej kieruję pytanie do Ministerstwa Cyfryzacji, czy byłaby możliwość stworzenia jakiegoś takiego algorytmu albo systemu, który w wypadku już trwającej akcji mógłby automatycznie blokować propagowanie takich filmików do jej dotyczącej. Po 3. Przygotowanie społeczeństwa, bo to reakcja Polaków wywołuje lęk Polaków, jak widzieliśmy w czasie tej akcji. I że niepewność I nowość takich sytuacji też rodzą skrajne reakcje.

Więc jako osoba, która na co dzień pracuje nad budowaniem kultur I chciałabym zaproponować opracowanie takich wzorców zachowań I takich reakcji na takie akcje, jak I potem wypromowanie ich wśród społeczeństwa, żeby każdy obywatel wiedział konkretnie, co może zrobić, żeby I uspokoić swoich rówieśników I dzieci I siebie. I jak też operować w mediach I w takiej codzienności w czasie takich sytuacji. I dzięki temu też władze I rząd I policja będzie mogła w takich sytuacjach też spokojnie reagować bez jakichś takich też skrajnych reakcji. Oczywiście edukacja młodzieży. Współpracujemy bardzo aktywnie z Ministerstwem Edukacji I wiemy jak, jak silnie działają, więc chciałabym zaproponować nawet takie pojedyncze zajęcia dla młodych, jak budować komunikaty, jak 1...

Żeby pokazać jak 1 wkliknięcie albo 1 udostępnienie wpływa na całokształt takiego budowania takiej narracji. I po 5. Też, co tutaj zostało wspomniane, no ograniczenie wstępu osób postronnych do szkół. I w niektórych szkołach jest też system dyżurów na korytarzach. To też dla uczniów, którzy może po tej sytuacji piątkowej mogą się bać być w szkole, to też będzie jakieś takie wsparcie symboliczne, że ten nauczyciel jest na korytarzu.

Jeszcze raz bardzo dziękuję państwu, że zareagowali państwo tak szybko I skutecznie. I myślę, że skoro potrafimy tak reagować w chwili paniki, to mogę sobie wyobrazić, jak dobrze będziemy jeszcze bardziej reagować, jak będziemy mieć te mechanizmy działania. I ostatnio jako młoda mediatorka wierzę, że w sytuacjach krytycznych naszą największą siłą jest zaufanie do siebie, do innych I do rządu. I dziękuję, że to zaufanie państwo budujecie tak szybkimi reakcjami. Bardzo dziękuję.

01:54:53 - 01:54:57

Speaker 55

Bardzo dziękuję I na koniec pan Marek Wójcik, bardzo proszę.

01:55:00 - 01:58:30

Marek Wójcik

Pani przewodnicząca, państwo Niesławie, szanowni państwo, Marek Wójcik, Związek Miast Polskich. Ja, ja bardzo krótko 3 rzeczy. Po 1. Chcę bardzo serdecznie podziękować wszystkim policji, dyrektorom szkół, nauczycielom za to, co, co zrobili w tych trudnych czasach, w kilku dniach na początku października, ale też robią na co dzień na rzecz bezpieczeństwa naszych dzieci. Po 2., mam pewną propozycję, która może być też pewnym podsumowaniem tego spotkania.

Wydaje się, że co najmniej w kilku miejscach warto było przyjrzeć się prawu materialnemu I spróbować likwidować bariery do naszego szybkiego reagowania. To jest raz, ale 2, budowania także świadomości, potrzeby zadbania o swoje bezpieczeństwo przede wszystkim dla tych najmłodszych osób. I wreszcie po 3., bo otóż, szanując państwa czas, mamy już trzecią godzinę posiedzenia tej komisji, to ja sobie tutaj przejrzałem w międzyczasie strony internetowe resortów, które się tu dzisiaj wypowiadały. Ja sobie wyrazić wysoki szacunek dla Ministerstwa Edukacji. Zajrzyjcie państwo.

Na stronie Ministerstwa Edukacji mamy od razu, patrząc, to jest perspektywa przeciętnego rodzica, tak, który chciałby wiedzieć, co ja mam zrobić, jak mogę dziecku pomóc. Więc wchodzę na stronę Ministerstwa Edukacji Narodowej I znajduję natychmiast materiały. One uderzają, one wprost. Niestety w stosunku do innych resortów, nie mogę tego powiedzieć. No tu bardzo długo szukaliśmy, próbowałem pana komendanta włączyć też to w jakiś sposób, bo mówię, może ja się mylę, może ja też nie potrafię tego znaleźć.

Często na przykład państwo się odnosiliście do Ministerstwa Sprawiedliwości. Spróbujcie znaleźć cokolwiek na stronie Ministerstwa Sprawiedliwości. Odwoływaliście się państwo, że tam jest coś na stronie Ministerstwa Sprawiedliwości. Proszę znaleźć ten materiał I to z perspektywy niekoniecznie może kogoś, kto buszuje w sieci na co dzień I zna tą strukturę, tylko z perspektywy człowieka z boku, który tak jak mówię, chciałby pomóc swoim, swoim dzieciom. Więc prośba o to, żeby może rzeczywiście przyjrzeć się temu I spróbować choćby czasowo uruchomić na tych stronach ten materiał w taki sposób, żeby był wszędzie, wszędzie dostępny.

I, I, kończę jeszcze raz, I jeszcze raz taką, takim podziękowałem ze strony samorządów terytorialnych. To jest tak, że my często niestety uczymy się dopiero w sytuacjach kryzysowych pewnych mechanizmów, tak. Warto byłoby, gdybyśmy rzeczywiście te doświadczenia w jakiś sposób próbowali podsumowywać I propagować dobre praktyki, bo one się pojawiały, tak. Może tylko w jednym miejscu, na linii na przykład rodzic, nie, rodzic, dziecko w sytuacji tych zagrożeń, z którymi mieliśmy do czynienia. Śmiem twierdzić, że w niewielu przypadkach ci nauczyciele wcześniej wiedzieli, jak się zachować mają.

Reagowali intuicyjnie, natomiast nie mieli pełnej wiedzy, co w takich sytuacjach jest najlepiej zrobić. W związku z tym wydaje się, że taki benchmarking teraz powszechny się nam bardzo przydał. I znów wrócę do Ministerstwa Edukacji, bo tam w tych materiałach tego typu elementy znajduję. I na koniec jeszcze 1 podziękowanie pani przewodniczącej za podjęcie tej inicjatywy. Wielce żałuję, że jak patrzę na drugą stronę stołu, to, to widzę niewiele miejsc zajętych, a przede wszystkim nie widzę parlamentarzystów.

Że są zajęci pewno innymi komisjami, ale wielce żałuję, że, że nie mogą wysłuchać tej ciekawej dyskusji do końca. Bardzo dziękuję.

01:58:30 - 01:59:43

Speaker 11

Bardzo dziękuję. Szanowni państwo, my nie wiem, ktoś z państwa jeszcze z resortu chciałby zabrać głos, co do czegoś się odnieść? Jeśli nie, kwestii kilka. 1. Rzecz jest taka, że myślę, że za 3 miesiące możemy spotkać się ponownym gronie, aby zobaczyć, jak działania prewencyjno-profilaktyczne wpływają, co słychać zarówno ze strony policji, Ministerstwa Edukacji Narodowej, Opieki I Polityki Społecznej, ale także ABW I zobaczyć, które rekomendacje zostały wdrożone, co się jeszcze wydarzyło w tak zwanym międzyczasie.

2. Rzecz jest taka, że rzeczywiście, kiedy pojawia się kryzys, kiedy miały miejsce ostatnie wydarzenia, sieć zapełniła się bardzo wieloma pytaniami, pouczeniami, dobrymi radami I nie zawsze uprawnionymi wnioskami. Więc ta komisja też była po to, aby część liderów opinii, w tym polityków, mogła sobie zdać sprawę, gdzie leżą przyczyny, czynniki. Co najbardziej mnie oburzyło, było stwierdzenie, że dlatego, że młodzież jest taka rozpuszczona, że prawda nie jest pod butem, że kiedyś to był rygor. Tylko chciałam zwrócić uwagę, że w przypadkach, które były opisywane medialnie, bardzo często tym zachowaniu radykalnym towarzyszyła przemoc.

01:59:43 - 02:01:17

Speaker 5

Czyli ta przemoc była obecna w życiu młodych ludzi, więc powtarzanie sytuacji, że parę klapsów pomoże w wychowaniu jest nader szkodliwe. 3. Element to jest kwestia tego, że cieszę się bardzo, że bardzo dużo szkoleń, chodzi o nauczycieli, o dyrektorów, pracowników oświaty.

Myślę, że takie szkolenia są równie ważne dla pracowników opieki społecznej, dla tych pracowników I kuratorów również rodzinnych, którzy mają styk na co dzień z rodziną w kryzysie I z młodymi osobami w jakimś sensie w kryzysie. Więc już później może po komisji z panią ministrą porozmawiamy I z przedstawicielami służb, czy państwo również tutaj macie takie systemowe szkolenia w tym zakresie. Bardzo się cieszę z regulacji, które przed nami. Wciąż liczę jednak na podpis pana prezydenta pod możliwością blokowania treści. Przed nami prace nad ustawą Ministerstwa Cyfryzacji I Edukacji Narodowej odnośnie wprowadzania progu dojrzałości cyfrowej.

Zatem bardzo państwa te komisje dziękuję. Tak, ona była długa, ale też temat dotyczy bardzo wielu resortów, a dotyczy przede wszystkim bezpieczeństwa nie tylko młodych osób, ale w ogóle całego, całego społeczeństwa, gdyż młode osoby są grupą tutaj szczególną I wrażliwą w tym zakresie. Ja dziękuję również za państwa badania. Tutaj pani doktor Anna Buchnera musiała wyjść na ręce doktora Konrad Siłkiewicza. Bardzo dziękuję również wszystkim funkcjonariuszom, policjantom, dyrektorom, nauczycielom, że przeszliśmy ten trudny czas I kryzys w miarę, na ile to było możliwe, spokojnie.

Bardzo państwu dziękuję.