Podkomisja stała do spraw cyberbezpieczeństwa Podkomisja stała finansów i ustroju samorządu terytorialnego (CNT, STR)
Legend
Transcript markers
- text Sentence being played
- text Search result
- text Intervention cited by the link you opened
Click a sentence to play the video from that moment. Select text to quote it with the speaker, timestamp and link.
More options
Podkomisja stała do spraw cyberbezpieczeństwa Podkomisja stała finansów i ustroju samorządu terytorialnego (CNT, STR) Sejm Rzeczypospolitej Polskiej
Speaker 1
Tamta kontrola skończyła się ustaleniami III dość naszym zdaniem, ważnymi wnioskami dotyczącymi potrzeby wsparcia samorządu terytorialnego w zakresie no umacniania kwestii bezpieczeństwa informatycznego, bezpieczeństwa systemów informatycznych. Stąd też z dużym zainteresowaniem przyjęliśmy informację o tym, że taki projekt cyberbezpieczny samorząd jest przez rząd wdrażany. I uznaliśmy, że jest celowe przeprowadzenie, przeprowadzenie kontroli tego projektu. Ale ja też przywołam kilka innych kontroli z naszych działań z ostatniego okresu. Przywołałam kontrolę zatytułowaną wykorzystanie wspólnej infrastruktury informatycznej państwa przez jednostki administracji publicznej.
Taką kontrolę zrealizowaliśmy, realizujemy w tej chwili. To jest kontrola w toku. Przywołam kontrolę cyberbezpieczeństwo systemów informacyjnych w podmiotach leczniczych. Ona objęła także samorządowe podmioty lecznicze. To jest kontrola z tego roku, także w toku.
I przywołam wcześniejsze kontrole. Kontrole zakończone, ochrona danych pacjentów przed cyberatakami w podmiotach leczniczych na terenie województwa warmińsko-mazurskiego I kontrolę zatytułowaną zapewnienie ciągłości działania I odtwarzania kluczowej infrastruktury energetycznej. Ona jest w tej chwili na etapie ogłaszania wyników kontroli, a także kontrole zapewnienia cyberbezpieczeństwo wybranych usług kluczowych. Kontrolę ogłoszoną, ogłoszono już w tym roku. Tak że ten temat cyberbezpieczeństwa jest mocno obecny w działalności kontrolnej NIK-u IIII nieprzypadkowo.
Nieprzypadkowo rośnie znaczenie, znaczenie bezpieczeństwa systemów informatycznych w działalności administracji publicznej, zarówno rządowej, jak I samorządowej, stąd też nasze kontrole. Rośnie ilość I jakość usług, bo to się przekłada także na jakość. Jakość usług świadczonych obywatelom usług publicznych realizowanych z wykorzystaniem systemów cyfrowych, systemów informatycznych, często dostępnych już gruncie rzeczy przede wszystkim poprzez systemy informatyczne. Rośnie też ilość zadań państwa realizowanych z wykorzystaniem systemów informatycznych, także w działalności samorządów. Stąd ta kontrola.
To była kontrola realizowana z inicjatywy własnej najwyższej izby kontroli. Przede wszystkim chcę podkreślić związek tej kontroli z tą kontrolą wcześniejszą, dotyczącą bezpieczeństwa systemów informatycznych w jednostkach samorządu terytorialnego z dwudziestego czwartego roku. To była kontrola projektu, projektu realizowanego przez Centrum Projektów Polska cyfrowa, więc Centrum Projektów Polska cyfrowa była główną jednostką kontrolowaną, ale kontrolą objęliśmy też partnera tego projektu jakim był Lask I objęliśmy oczywiście beneficjentów, czyli objęliśmy samorządy. Kilkanaście samorządów gminnych I powiatowych, taka próbka, że tak powiem samorządów została tą kontrolą, tą kontrolą, tą kontrolą objęta. I może nie przechodząc do wniosków, nie wyręczając moich pracowników, którzy prowadzili kontrolę, ja miałem przyjemność ją nadzorować, bo mamy taki system pracy, że wiceprezesi nadzorują poszczególne tematy kontrolne.
Przekażę głos panu dyrektorowi Łubianowi z prośbą o prezentację szczegółowych ustaleń kontroli, ewentualnie pozwolę sobie jeszcze zabrać głos na zakończenie.
Speaker 4
Dziękuję panie prezesie. Pani przewodnicząca, szanowni państwo. Tak jak pan prezes tutaj wspomniał, nasza kontrola projektu cyberbezpieczny samorząd jest kontynuacją cyklu kontroli. Chciałem tylko powiedzieć, że w tej poprzedniej kontroli bezpieczeństwa informacji w jednostkach samorządowych było badanych w dwudziestym czwartym roku 24 jednostki I stwierdziliśmy wtedy aż 222 nieprawidłowości. Stąd kiedy żeśmy wybraliśmy do kolejnej kontroli projekt cyberbezpieczny samorząd, który miał być odpowiedzią rządu na potrzeby samorządu w zakresie poprawy cyberbezpieczeństwa.
Ten projekt był realizowany na dużą skalę, był adresowany do wszystkich dwóch 1000 ośmiuset siedmiu jednostek samorządu terytorialnego. Jednostki te mogły otrzymać dofinansowanie w formie grantów z funduszy europejskich I to było realizowane w ramach programu Fundusze Europejskie na rozwój cyfrowy.
Tym projektem grantowym zarządzało Centrum Projektów Polska cyfrowa właśnie przy pomocy NASK-u jako partnera tego projektu. Celem tego projektu było zwiększenie bezpieczeństwa informacji przez wzmacnianie odporności jednostek samorządu terytorialnego I ich zdolność do zapobiegania incydentom bezpieczeństwa teleinformatycznego, wykrywania tych incydentów I reagowania na nie. Ten cel jest ważny, warto go zapamiętać, bo potem zobaczymy, on był realizowany. Ile jednostek faktycznie korzystało z tego projektu cyberbezpieczność, samorząd, ile podpisało umowy na o przyznanie grantów? Korzystało 2497, faktycznie realizowanych było 2490 umów.
Zadaliśmy sobie takie główne pytanie kontrolne, czy projekt ten był realizowany zgodnie z założeniami I czy skutecznie. Tak jak mówiłem, skontrolowaliśmy centrów ich, Polska cyfrowa, NASK I 17 urzędów samorządu terytorialnego. Ocena ogólna. Projekt cyberbezpieczny samorząd był realizowany zgodnie z przyjętymi założeniami I procedurami, ale jednak ta realizacja tego projektu w naszej ocenie nasuwa istotne zastrzeżenia. Centrum Projektów Polska CWA.
Czyli ta instytucja, która zarządzała tym projektem, nie wymagała bowiem od jednostek samorządowych oceny poziomu bezpieczeństwa informacji popartej audytem na tym pierwszym etapie składania wniosku o dofinansowanie, czyli tego wniosku o grant. I także nie wprowadziło to centrum wymogu wykazania zwiększenia poziomu bezpieczeństwa informacji po wykorzystaniu go, czyli po po realizacji już tych grantów w JST. To był, takie były po prostu założenia przyjęte w projekcie. Tak, że skutek był taki, że akceptowany był praktycznie każdy wydatek finansowany z grantów, który się znajdował na liście produktów I usług związanych z cyberbezpieczeństwem. Natomiast w ramach wydatków no nie badano, czy nabywane rozwiązania typu sprzęt, oprogramowanie pozwoliło utworzyć spójny I skuteczny system bezpieczeństwa informacji.
To jest takie główne zastrzeżenie, bo pod względem formalnym co do zasady środki były wydawane poprawnie. Także sytuacja była taka, że w blisko połowie tych kontrolowanych jednostek samorządowych były nabywane zaawansowane niekiedy rozwiązania z zakresu cyberbezpieczeństwa, ale nie było ustanowionych podstawowych elementów ochrony. Podstawowych elementów systemu zarządzania bezpieczeństwem informacji. I także stwierdziliśmy, że w wielu jednostek nie były prowadzone obowiązkowo coroczne audyty bezpieczeństwa informacji, które notabene nie są tylko na na na, że tak powiem, naszym orzeczeniem, ale to jest wymóg wynikający z przepisów prawa, z przepisów rozporządzenia w sprawie krajowych ram interoperacyjności. No skutek był taki, że akceptowane były nakłady na systemy, które nie do końca, na system bezpieczny, które nie do końca były prawidłowo zdefiniowane I określone.
Tutaj też takie spostrzeżenie, że części jednostek samorządowych nie uwzględniała zagadnień dotyczących cyberbezpieczeństwa w dokumentach strategicznych, tak że tak powiem, no to cyberbezpieczeństwo było jakby gdzieś w tle na dalszym planie. A to jest też ważne, żeby no jednak to jest w tych dzisiejszych czasach podstawa działania urzędów samorządowych, no bo informatyzacja postępuje. Jakie najważniejsze ustalenia, jakie najważniejsze nieprawidłowości? Zacznę może tutaj od Centrum Projektów Polska cyfrowa. Tak jak już wspomniałem, to był ten brak oceny, brak wymagań oceny poziomu cyberbezpieczeństwa przy składaniu przez jednostki samorządowe wniosków o przyznanie grantu.
Ponadto, jeżeli jak już ten grant był realizowany, były dokonywane wydatki, był wniosek o rozliczenie, to nie było tego wymogu kwalifikowalności wydatków, wykazania, że to się przyczyniło do poziomu, do wzrostu poziomu cyberbezpieczeństwa właśnie po wydatku, po wykorzystaniu grantu. Kolejna nieprawidłowość, którą żeśmy zidentyfikowali, to że ten system monitorowania wskaźników w ramach tego projektu cyberbezpieczny samorząd nie dostarczał informacji na temat bieżącego postępu rzeczowego w realizacji projektu, czyli tak naprawdę informacje, co się dzieje w tym projekcie zgmintony były dopiero, kiedy taka jednostka już przystępowała do rozliczenia grantu. 1 jeszcze taka istotna nieprawidłowość to, że dopuszczono możliwość jednoczesnego funkcjonowania systemów dziedzinowych I systemu bezpieczeństwa na serwerach nabywanych przez jednostki samorządowe w ramach grantów. No to chodzi o to, że tak, tak, upraszczając już, tak zwane zwykłe oprogramowanie mogło być instalowane jednocześnie na tych serwerach, które miały służyć do ochrony cyberbezpieczeństwa. No jest to niezalecane przez ekspertów z dziedziny ochrony informacji.
Przejdę teraz może do ustaleń dotyczących NASK-u, czyli partnera merytorycznego w realizacji tego projektu. Ta jednostka prowadziła zadanie na ogół skuteczne I zgodnie z umową o partnerstwie.
Nieprawidłowości dotyczyły nierzetelnej weryfikacji trzynastu z piętnastu badanych wniosków o rozliczenie grantów.
Chodzi o te wnioski już składane przez jednostki samorządowe. Na zakończenie realizacji tych projektów grantowych.
Na czym polegała tutaj ta ta nierzetelność? Może to nie były zasadnicze jakieś nieprawidłowości. W przypadku czterech projektów do wniosków nie zostały załączone raporty z audytu wdrożonego systemu zarządzania bezpieczeństwem, czyli na koniec projektu, chociaż to było wymagane przez regulamin konkursu, a mimo to, takie wnioski o rozliczenie grantu zostały zaakceptowane. W przypadku dwóch projektów granty by chcieli nie załączyli do wniosków o rozliczenie ani umowy, ani porozumienia, ani innych dokumentów potwierdzających zobowiązania stron, czyli dotyczących realizacji dostaw I usług. W innych dwóch przypadkach były takie dokumenty dołączone, ale niekompletne, a mimo to te wnioski urzędów samorządowych o rozliczenie grantu były akceptowane, chociaż to też było niezgodne z procedurą.
W jednym przypadku nie było nawet potwierdzenia dokonania przelewu, czyli dokonania płatności za zakupy dokumentowane dołączonymi do rozliczenia grantu fakturami VAT. Te nieprawidłowości zostały oczywiście usunięte jeszcze w trakcie kontroli I niedługo po zakończeniu kontroli, także one nie miały tutaj zasadniczego wpływu na prawidłowość rozliczenia tych grantów. Jakie nieprawidłowości stwierdziliśmy w kontrolowanych urzędach? Generalnie one wystąpiły w sześciu z siedemnastu kontrolowanych urzędów samorządowych, poza jednym przypadkiem jednej gminy nie miały oni zasadniczego wpływu, czego one dotyczyły. Braku zabezpieczenia interesów zamawiających w umowach właśnie na dostawy I na usługi dotyczące poprawy bezpieczeństwa.
Nierzetelnego wypełniania wniosku o dofinansowanie projektu grantowego, nieprawidłowego określenia wartości wskaźników realizacji projektu grantowego we wniosku rozliczającym grant, opóźnienia w obowiązkach sprawozdawczych, nieprawidłowego księgowania wydatków dla projektu grantowego I nie nie... Dokonania zakupu pamięci RAM do serwera, ale to był wydatek, który, że tak powiem, nie mógł być refinansowany z grantu. W tym jednym przypadku gminy, który która, że tak powiem, otrzyma negatywną ocenę od nich za realizację projektu grantowego, to były nieprawidłowości, dotyczyły przede wszystkim udzielania zamówień publicznych niezgodnie z prawem zamówień publicznych, nierzetelnej realizacji zamówienia przez wykonawcę I odebrania tych prac, a także przyjęcia polityki bezpieczeństwa teleinformatycznego, która była nierzetelnie sporządzona I była niezgodna z wymogami tego rozporządzenia w sprawie krajowych ram interoperacyjności. I oczywiście w tej gminie także nie były prowadzone okresowe audyty w zakresie bezpieczeństwa informacji, co było tym wymogiem wynikającym z przepisów. Przy okazji, żeśmy też sprawdzili w urzędach samorządowych takie podstawowe elementy dotyczące bezpieczeństwa, zapewnienia bezpieczeństwa informacji.
Co już tutaj może wcześniej wybrzmiało, że w ośmiu urzędach nie przeprowadzono obowiązkowego audytu z zakresu bezpieczeństwa informacji lub ten audyt był prowadzony nierzetelnie albo z naruszeniem zasad niezależności audytu. W siedmiu urzędach studiowaliśmy inne nieprawidłowości, one dotyczyły niewłaściwego zabezpieczenia serwerowni, w tym przechowywania w nich na przykład materiałów łatwopalnych. To było też przypadki ustanowienia polityki bezpieczeństwa informacji, zawierającej sprzeczne albo niezgodne z prawem postanowienia I zapisy. To były przypadki nieodebrania, nie odbierania uprawnień do systemów informatycznych pracownikom, które, którzy zakończyli pracę w urzędzie. To było oczywiście niestosowanie procedury przyznawania uprawnień w systemach informatycznych.
No I to, co może jest jeszcze takie z tych istotnych nieprawidłowości, niewłaściwe sporządzenie kopii zapasowych. To jest o tyle ważne, że gdyby nastąpiło jakieś zakłócenie pracy urzędu, nie wiem, atak hakerski, nie wiem, zalanie, pożar, No mamy tylko 2 zasoby w bezpiecznym miejscu, możemy stosunkowo szybko przebrać pracę urzędu. Jeżeli tego nie mamy, no to mamy duży problem. Jakie wnioski żeśmy skierowali? Wnioski w informacji o wynikach kontroli były adresowane do Ministra Cyfryzacji we współpracy z Ministrem Funduszy I Polityki Regionalnej I we współpracy z dyrektorem Centrum Projektów Polska cyfrowa.
Te wnioski to, wnioskowaliśmy o zapewnienie powiązania kwalifikowalności wydatków z osiągnięciem zakładanego wzrostu poziomu cyberbezpieczeństwa. Oczywiście w przypadku realizowania kolejnych projektów w zakresie cyberbezpieczeństwa. Chodziło tutaj nam także o uwzględnienie w przyszłych projektach wymogu przeprowadzenia audytu bezpieczeństwa informacji przed przystąpieniem do projektu, jak I po jego zakończeniu. Drugim wnioskiem adresowanym do Ministra Cyfryzacji było wniosek o zapewnienie powiązania kwalifikowalności wydatków z osiągnięciem zakładanego poziomu, wzrostu poziomu cyberbezpieczeństwa, szczególności przez przyjęcie takich wskaźników realizacji projektów grantowych, które by pozwalały na zmierzenie wpływu działań finansowanych w ramach projektów na poprawę
Na poziom cyberbezpieczeństwa. To co można powiedzieć, że pozytywnie, że minister cyfryzacji poinformował w stosunku do informacji, że ministerstwo tutaj we współpracy z centrum projektów Polska cyfrowa zmieniło założenia konkursu grantowego cyberbezpieczne wodociągi I uwzględniło w części zalecenia NIK. Ale tutaj nie będę, że tak powiem wypowiadał się za kolegów z ministerstwa. Natomiast przejdę może jeszcze do najważniejszych wniosków skierowanych do urzędów samorządu terytorialnego. To były wnioski dotyczące właśnie wprowadzenia I opracowania kompleksowego systemu zarządzania bezpieczeństwem informacji zgodnie właśnie z tymi wymogami wynikającymi z przepisów I norm branżowych.
To tak, żeby wnioski o odpowiednie zabezpieczenie serwerowni, a także wnioski właśnie o zapewnienie tego okresowego audytu bezpieczeństwa informacji. Może jeszcze na zakończenie kilka słów o efektach kontroli. Skierowaliśmy 19 wystąpień, w tych wystąpieniach było 46 wniosków. Wnioski wszystkie zostały przyjęte do realizacji, część już była zrealizowana. Jeżeli chodzi o finansowe rezultaty kontroli, to była to kwota 304000 złotych I dotyczyło to właśnie tego nieprawidłowego wydatkowania środków w jednym z urzędów gmin.
Wartość dodana to przyjęcie, możliwość żeby było podjęcia działań korygujących jeszcze w okresie realizacji projektu. Takie działania na przykład zostały podjęte w NASK-u, między innymi jak zaktualizowano procedurę rozliczania grantów. Tak jak już sygnalizowałem, minister cyfryzacji także pozytywnie zareagował na wnioski NIK-u I poinformował o podjętych działaniach na przyszłość. Dziękuję, to
tyle z naszej strony. Jeżeli będą pytania, postaramy się odpowiedzieć. Dziękuję.
Speaker 1
Może ja ze swojej strony jeszcze dodam, przywołam to, co pan dyrektor powiedział na samym początku prezentacji. Co było celem projektu cyberbezpieczny samorząd?
Celem projektu cyberbezpieczny samorząd jest zwiększenie bezpieczeństwa informacji poprzez wzmacnianie odporności jednostek samorządu terytorialnego oraz ich zdolności do skutecznego zapobiegania incydentom bezpieczeństwa teleinformatycznego, wykrywania ich I reagowania na nie. I to warto na sam koniec powiedzieć, bo tak naprawdę nikt nie potrafi powiedzieć w jakim stopniu ten cel został osiągnięty. Na pewno ta poprawa nastąpi. Ja myślę, że sprzętu została kupionego I do opanowania I wniosek Ale mierniki przyjęte jako mierniki realizacji celu nie są miernikami, które pozwalają zmierzyć poziom bezpieczeństwa tych systemów informatycznych, który miał wzrosnąć. On na pewno wzrosnął, bo te wydatki były w ogromnej większości zrealizowane celowo, prawidłowo.
Te błędy, nieprawidłowości, które wskazaliśmy, w gruncie rzeczy nie mają wielkiej też w porównaniu z wartością całego projektu skali. Natomiast problemem podstawowym jest to, że nieprawidłowo w naszej ocenie zaplanowano ten projekt, nie wskazując obowiązku wnioskodawcy zbadania sytuacji bezpieczeństwa teleinforma... Cyfrowego na na w punkcie wyjścia I nie wymagano, nie wymagano wykazania w jaki sposób I w jakim zakresie ten system zwiększył bezpieczeństwo, w związku z tym nie możemy powiedzieć w sposób pewny, mierzalny, jakie są, jakie są efekty, efekty tego programu, który niewątpliwie był, był potrzebny. Był bardzo potrzebny, o tym też mówiliśmy, powołując się na wyniki wcześniejszych kontroli. Myślę, że to jest kluczowe, kluczowe ustalenie,
które chcieliśmy państwu przekazać. Dziękuję
Speaker 2
panie prezesie. Jesteśmy już w komplecie, za chwileczkę państwu oddam głos, ale ponieważ ja za chwileczkę wyjdę, a pan przewodniczący będzie prowadził, ja, przygotowując się do tego posiedzenia, wynotowałam sobie pewne kwestie I chciałabym, żeby one tu wybrzmiały, bo to jest tak z jednej strony bardzo uczciwe, panie prezesie, co pan powiedział, ale mamy do czynienia tutaj z horrendalną kwotą, bo to jest półtora miliarda złotych przeznaczonych na realizację tego projektu. Ja pochodzę z samorządu, stąd też te kwestie są mi niezwykle bliskie. I mówiąc o tym, że podpisanych zostało 2497 umów, prawda? Pan skonkludował dzisiaj, panie prezesie, dokładnie to, co znalazło się w pierwszym moim wniosku, który przygotowałam na dzisiaj.
Czy zasadniczym problemem stwierdzonym podczas kontroli były nieprawidłowości w wydatkowaniu środków czy przede wszystkim brak mechanizmów pozwalających ocenić skuteczność finansowania zadań. I to jest po prostu dla mnie, powiedziałabym do skorygowania. Ja mam nadzieję, że dzisiaj usłyszę, że pojawiły się mechanizmy, które pozwolą jak gdyby skutecznej zabezpieczyć czy ocenić. 2. Rzecz, która jest niezwykle istotne, chciałabym usłyszeć, panie prezesie, o takich konkretach, bo potrzebowaliśmy tych badań, bardzo potrzebowaliśmy I tej kontroli, ale chciałabym wiedzieć, czy w badanych samorządach najwyższa izba kontroli stwierdziła konkretne zagrożenia dla bezpieczeństwa danych.
Konkretne, które nie zostały wyeliminowane po pomimo realizacji tego projektu. Czy coś takiego miało miejsce? I jeszcze kwestia, bo widziałam, że 1. Raport był w lipcu bodajże, tak? W ślad za nim były wystąpienia pokontrolne I chciałabym wiedzieć, czy NIK otrzymała już informację o sposobie wykonania wniosków pokontrolnych I czy istnieją nieprawidłowości, które w dalszym ciągu nie zostały usunięte.
No I oczywiście te pytania, które mam do Ministerstwa Cyfryzacji, to za chwileczkę, bo państwo na pewno będziecie pro prezentować swoje dane. Dziękuję. Bardzo proszę.
Speaker 1
Wystąpienia pokontrolne zostały skierowane do wszystkich jednostek kontrolowanych jeszcze w 2000 dwudziestym piątym roku, przed końcem 2000 dwudziestego piątego roku. Ten raport, który państwu przekazaliśmy, przesłaliśmy do Sejmu, on jest podsumowaniem takim zbiorczym całych wyników kontroli. I przesłaliśmy go, o ile dobrze pamiętam, w czerwcu tego roku. No bo z tych wszystkich wystąpień, po ich uprawomocnieniu się, bo jeszcze zawsze jednostki mogą składać zastrzeżenia, kolegium czy też zespoły orzekające rozpatrują zastrzeżenia, to trochę trwa I dopiero potem się sporządza zbiorczą informację. Także tą zbiorczą informację państwo parlamentarzyści, Sejm I opinia publiczna otrzymała w czerwcu, w czerwcu tego roku.
Tą kontrolę realizowaliśmy I to jest bardzo ważne w trakcie realizacji programu, przed zakończeniem realizacji programu, wychodząc z założenia, że, że powinna ona pomóc dokonać korekt w sposobie realizacji tego programu. I trochę pan dyrektor już o tym wspomniał, ale sądzimy, że że tutaj przede wszystkim inni zaproszeni goście poinformują o tym, jak te wnioski pokontrolne zostały wykorzystane. Czy my mamy informacje panie dyrektorze o tych szczegółowych związkach z wystąpień pokontrolnych I sposobie ich realizacji? Jeśli tak, to bardzo One
zostały przyjęte do realizacji
Speaker 1
albo zrealizowane. Ich było kilkadziesiąt, tak? 46 było wcześniej. 46. My nie, nie wiem czy mamy pełną informację w tej chwili, ale jeżeli pani przewodnicząca pozwoli, wyślemy ją na ręce pani przewodniczącej.
Taki takie zestawienie wszystkich zwrotnych informacji od podmiotów kontrolnych, które nas mają obowiązek informować o sposobie realizacji wniosków.
Speaker 5
Bardzo proszę teraz Ministerstwo Cyfryzacji, bardzo proszę o zabranie głosu. Przed... Bardzo proszę jeszcze o przedstawienie się, dobrze?
Speaker 7
Dzień dobry państwu. Szanowna Komisjo, szanowni państwo. Dziękujemy oczywiście za prezentację tego raportu, natomiast I cieszę się, że pani przewodnicząca podniosła kwestię, co było tak naprawdę przedmiotem tej kontroli, bo sam projekt był realizowany prawidłowo I to też zostało wykazane w trakcie tej kontroli. Zastrzeżenia dotyczą nie tego, czy projekt był prowadzony prawidłowo, ale tego, w jakim stopniu udało się precyzyjnie zmierzyć jego wpływ na faktyczny poziom bezpieczeństwa informacji w samorządach. No I podstawowe zastrzeżenie tego, że dokumentacja konkursowa nie uzależniała kwalifikowalności wydatków od wyniku audytu poziomu bezpieczeństwa informacji ani przed przyznaniem grantu, ani po jego wykorzystaniu.
Speaker 6
Dotyczyło to modelu oceny potrzeb grantobiorców. Do tego zastrzeżenia odnosiło się już CPPC w toku kontroli. Niestety te zastrzeżenia nie zostały uwzględnione przez najwyższą izbę kontroli.
Speaker 8
No niemniej jednak, co jest kluczowe, to to, że konstrukcja całego projektu była naszym świadomym wyborem I wynikała z takich założeń, że interwencja miała charakter wspierający, a nie weryfikacyjno-też selekcyjny, co komu na danym etapie... No tak, co... Żebyśmy mieli selekcjonować czy ten akurat może dostać takie wsparcie w takim rodzaju, czy czy nie może takiego wsparcia dostać. Jej celem było właśnie dostarczenie konkretnych narzędzi możliwie szerokiemu gronu samorządów. Były te narzędzia wyspecyfikowane, po które oni mogli sięgnąć I to jest bardzo istotne.
Te narzędzia były wymienione, po które każdy samorząd mógł sięgnąć. A premiowane przede wszystkim w tym naborze, w tym konkursie były jednostki, które, które no nie miały jakichkolwiek zabezpieczeń, tak. I teraz nadanie audytowi, audytowi, tak, bo to o to chodzi, żeby najpierw zaudytować I nadanie temu audytowi charakteru sankcyjnego, uzależniającego wydatków właśnie od wyniku takiego audytu końcowego, oznaczałoby, że w praktyce karane byłyby na przykład te te jednostki samorządu terytorialnego, które w tym audycie wychodziły dobrze. I to nie było naszym celem. Poza tym należy zauważyć, że przed samym uruchomieniem cyberbezpiecznego samorządu były już realizowane interwencje w ramach cyfrowej gminy, cyfrowego powiatu I województwa I tam były przeprowadzane tego typu audyty.
Samorządy wiedziały, jakie mają braki I zgodnie z tymi brakami identyfikowały zapotrzebowanie na odpowiednie środki. To jest taka podstawowa rzecz, czyli fundament realizacji tego założenia. Chcieliśmy wesprzeć jak największą liczbę samorządów jak największym wsparciem w w różnych aspektach. To jest 1. Rzecz.
2. Rzecz, no ta kontrola jednak była przeprowadzona w trakcie realizacji projektu, też o wynikach, a będziemy mogli powiedzieć dopiero w przyszłym roku, bo dopiero teraz, na tym momencie projekt jest rozliczany, projekt dopiero się kończy. On jest rozliczany I tak naprawdę dopiero 10 procent złożonych sprawozdań przez samorządy zostało formalnie rozliczonych. Zatem też za wcześnie jest mówić, aby na tym etapie I w momencie kontroli o tym, aby aby mówić jaki efekt ten projekt przyniósł. Na pewno, na pewno, co zresztą sam zaznaczył pan prezes, dziękuję.
Projekt był celowy, był potrzebny I jakikolwiek ślad po nim na pewno w samorządzie zostanie. Chociażby przez to, że muszą ustanowić system zarządzania bezpieczeństwem informacji. Jest to obligo w ramach tego projektu. Jak najbardziej przyjęliśmy wnioski pokontrolne. Te wnioski zostały przez nas już zaadresowane I zostały zaadresowane w kolejnych projektach, które również, których również jest celem wzmacnianie odporności cyfrowej, cyberbezpieczne wodociągi I cyberbezpieczne rząd.
Speaker 2
Ja bardzo dziękuję, pani wyprzedziła pytanie, które miałam przygotowane specjalnie pod kątem przedstawicieli ministerstwa, a mianowicie mamy, ile samorządów zakończyło już realizację grantów do trzydziestego września 2000 dwudziestego szóstego roku, ile projektów pozostaje niezakończonych I jaka jest wartość nierozliczonych środków? I 2. Pytanie, czy zapewniono samorządom instrumenty wsparcia pozwalające na utrzymanie zakupionych zabezpieczeń po zakończeniu finansowania, w szczególności aktualizację oprogramowania, odnawianie licencji, obsługę wyspecjalizowanej kadry. Dziękuję.
Agnieszka Krauzowicz
Pani przewodnicząca, ja się nazywam Agnieszka Krauzowicz, kieruję Centrum Projektów Polska cyfrowa. Pani dyrektor Pieniek bardzo dogłębnie pokazała wszelkie idee, które stały przed nami, rozpoczynając projekt cyberbezpieczny samorząd. Ja chciałabym jednak wrócić do tego, jak sekwencyjnie realizujemy te projekty, Że cyberbezpieczny samorząd jest kolejnym krokiem po cyfrowej gminie, która była też masowym projektem, też kierowanym do wszystkich jednostek samorządu terytorialnego. I ona pokazała nam, gdzie są najsłabsze punkty w samorządzie. Podstawowe wydatki, jakie były ponoszone na cyberbezpieczeństwo w cyfrowej gminie I to wykazała też poprzednia kontrola NIK-u, realizowana punktowo bodajże w województwie zachodniopomorskim, gdzie podczas realizacji tego projektu wykazano, z jakimi bolączkami najmniejsze gminy w tamtym województwie się borykają.
Ja bardzo często wracam do tego przykładu. To był taki poziom cyberbezpieczeństwa, że na przykład jednej z gmin nikt sfotografował szafkę serwerową w pokoju przejściowym z niezamkniętą, niezamkniętymi półkami, gdzie stały serwery. I to jest bardzo obrazowe I pokazuje, gdzie najmniejsze gminy I gdzie najmniejsze jednostki samorządu terytorialnego, terytorialnego znajdowały się, jeśli chodzi o poziom cyberbezpieczeństwa, zanim zaczęliśmy nasze masowe projekty, które realizowane były z wykorzystaniem środków z Unii Europejskiej. I mówię tutaj zarówno o programie operacyjnym Polska cyfrowa, z których to środków realizowane, realizowana była cyfrowa gmina, jak I teraz obecnie środków FERC, jak I projekty KPO, które jeszcze trwają, czyli cyberbezpieczny rząd, cyberbezpieczny wodociąg. Więc zaczynaliśmy od tego.
I cyberbezpieczny samorząd jako projekt masowy kierowany do wszystkich jednostek samorządu terytorialnego, które tylko chciały zgłosić akces do tego projektu, to po 1. Półtora miliarda złotych, które skierowane na podniesienie poziomu cyberbezpieczeństwa. Poziom wydatkowania, który mamy obecnie, czyli poziom zrealizowanych grantów, to jest 1420000000. To są środki, które trafiły do samorządów I które... No I z wykorzystaniem tych środków realizowane były zakupy.
Jest to bardzo obrazowe. Proszę pamiętać o tej gminie z pokojem przejściowym I serwerownią tam. I wracając do tego podejścia, które przyświecało cyberbezpiecznemu samorządowi, chciałabym zaznaczyć, że samorządy, tak jak mówiła pani dyrektor Pieniek, miały wylistowaną listę sprzętu przygotowaną przez naszego partnera NASK jako jednostkę najbardziej wyspecjalizowaną w cyberbezpieczeństwie w Polsce. I ta lista obejmowała listę zakupów możliwych do zrealizowania w ramach grantów. Bo to, była to jednoznaczna wskazówka dla samorządów, które mogły sobie po 1.
Speaker 11
Sprawdzić dokładnie sprzęt, który mają u siebie I wybrać to, czego im brakuje. I tak zostało zrobione. My teraz, tak jak mówiła pani dyrektor, jesteśmy na etapie weryfikacji wniosków składanych przez grantobiorców. One, co do zasady wpłynęły do nas ostatnio, no trzydziestego września była data końcowa realizacji projektu I... 1085 wniosków, przepraszam, właśnie kolega świeżą informację im przekazał.
Prawie wszystkie zostały złożone do, brakuje nam trzech, ale to wydzwaniamy I kontaktujemy się z grantobiorcami. Przepraszam za tę przerwę w wypowiedzi, ale chciałam mieć dokładną liczbę. Więc to jest niemal 100 procent złożonych wniosków, które my teraz do końca marca będziemy rozliczać I weryfikować razem z naszym partnerem NASK. No I zobaczymy. Wtedy bardzo chętnie pojawimy się też u państwa posłów na komisji I opowiemy, jakie są faktyczne, mierzalne już wyniki tego projektu, bo będziemy wiedzieć, który dokładnie sprzęt został rozliczony, jak samorządy wydatkowały środki, czy wszystkie te środki możemy uznać za kwalifikowalne.
Wtedy będziemy mogli mówić o tym, czy sukces, to znaczy ja nie wątpię, że ten projekt odniesie sukces, natomiast będziemy mogli w pełni ocenić jego skalę. Więc jesteśmy na końcówce. Proszę dać nam teraz trochę trochę czasu na na pracę I na weryfikację tych wniosków, ale co do zasady jesteśmy bardzo dumni z naszych gentobiorców. Dzięki. Dziękuję.
Ja na wstępie przeproszę
Speaker 12
Za spóźnienie, bo przyszedłem 2 minuty po rozpoczęciu komisji, ale jestem przewodniczącym pod Końskich do spraw Cyberbezpieczeństwa. Chciałem podziękować najwyższej izbie kontroli za tę kontrolę I za 10:10 raport, ale też takie bardzo skrótowe, ale rzetelne przedstawienie tak naprawdę problematyki, jeżeli chodzi o realizację tego typu zagadnień. Podziękować też Ministerstwu Cyfryzacji. Ale mamy dzisiaj tutaj taką otwartą dyskusję myślę na temat samego projektu, ale też cyberbezpieczeństwa w ogóle w samorządzie, bo traktowałbym to jako taki trochę asumpt do do szerszej refleksji. Bo Najwyższa Izba Kontroli wydaje mi się, że tutaj akurat słusznie wskazuje, że no ciężko mierzyć skuteczność danego projektu z punktu widzenia jego efektywności, jeżeli nie mamy danych wejściowych.
Wyjściowych. Nie chodzi mi tutaj o same wnioski, procedury, no ale jeżeli nie wiemy, na jakim, z jakim poziomem cyberbezpieczeństwa, przy uwzględnieniu jakichś przyjętych przez nas wskaźników, tak, bo to zawsze jest dość subiektywne I wybiórcze mimo wszystko, mamy na wejściu, no to ciężko później ocenić, jak zmienił się ten poziom cyberbezpieczeństwa, kiedy zrealizowaliśmy ten projekt. No to jest oczywiste I tutaj chyba to nie nie nie pozostawia żadnych wątpliwości I ze zrozumieniem wszyscy to przyjęliśmy. Rozumiem też intencje tutaj, jeżeli chodzi o ten projekt cyberbezpieczny samorząd, że ma to charakter interwencyjny. Jakby nie dotyka nawet ta kwota, która wydaje się ogromna, półtora miliarda złotych, no ale jak podzielimy przez liczbę wniosków, to ile 600000 średnio wychodzi na wniosek?
Mówimy o, mówimy o takich kwotach, więc jak zejdziemy już na ten poziom gminy, no to pytanie, w jaki, w jak bardzo radykalny sposób można zmienić poziom cyberbezpieczeństwa przy wykorzystaniu takich środków, szczególnie w większych samorządach. I też ten projekt, no nie ma wyręczać w ogóle samorządu z myślenia o cyberbezpieczeństwie, ma być jakimś takim narzędziem, z którego można skorzystać. Więc Trochę jest tak, że I państwo I państwo macie rację I trochę się też nie zgadzam z faktem, że no sukcesem będzie, znaczy takim urzędniczym sukcesem jest rozliczenie, prawidłowość wydatków, tak? Ja to rozumiem, tak? Natomiast z punktu widzenia takiej efektywności, bo musimy myśleć o podejściu systemowym, to tutaj panowie z Najwyższej Izby Kontroli dość słusznie wskazują, że ten aspekt porównawczy no jest gdzieś tam no niemożliwy do uchwycenia ze względu na to, że nie mamy danych wejściowych, wyjściowych.
Ale tu pewnie temat rzeka, no bo jakbyśmy wymagali audytów, to czy wszyscy by zrobili audyt, który jest wymagany z prawem, ale ten audyt by pokazał, że może są. Nam chodzi o to, żeby dać samorządom narzędzia też, tak. To jest 1. Rzecz. A ja mam taką bardzo ważne pytanie do panów z najwyższej izby kontroli.
Bo panowie realizowali tę kontrolę. Oczywiście kontrolowany był sam projekt, czyli wydatkowanie środków, czy te kryteria są racjonalne z punktu widzenia efektywności wydatkowania środków publicznych I tak dalej. Ale być może taka refleksja z panów strony będzie, bo o cyberbezpieczeństwie musimy mówić jako systemowym podejściu. To jest system, to jest ciągła praca, to nie jest projekt, to nie jest rozliczenie tego czy innego zakupu. Problemem w naszych samorządach, szczególnie w tych mniejszych gminach, gdzie panie mówią o tym serwerze w korytarzu I tak dalej, jest kwestia braku środków, braku dostępności do technologii czy braku kompetencji, ale rozumianych jako jednak na wiedzę ekspercka, która jest trudno pozyskiwalna nawet na na rynku prywatnym, a co dopiero w przestrzeni publicznej, bo mówimy o pewnej siatce wynagrodzeń, którą mogą jednostki samorządu terytorialnego zaoferować swoim pracownikom, prawda?
Gdzie tu panowie upatrujecie jakby główny ciężar programu? Być może jakaś taka refleksja obok tego, tej kontroli dotyczącej samego projektu płynie? Bo my tutaj też się spotykamy po to, żeby jednak rozmawiać w szerszym ujęciu. To jest projekt bardzo ważny. Mamy teraz cyberbezpieczny wodociąg, mieliśmy cyberbezpieczną gminę, natomiast my musimy patrzeć, czy a takie projekty dają dają pożądany efekt, ale przede wszystkim, gdzie I na co powinniśmy uwagę w przyszłości.
Speaker 13
To też dla informacji dla Ministerstwa Cyfryzacji, jeżeli chodzi o o te punkty ciężkości, które można zdiagnozować przy okazji tego typu działań kontrolnych, jeżeli chodzi o bezpieczeństwo cybernetyczne w polskich samorządach.
Speaker 1
Panie przewodniczący, bardzo ważne pytanie. Zgadzamy się w stu procentach. To nie sprzęt definiuje poziom bezpieczeństwa informatycznego, tylko system, w ramach którego ten sprzęt pracuje. Cały system zapewnienia tego bezpieczeństwa cyfrowego. I to jest ten problem, na który zwracamy uwagę.
Ja powiedziałem bardzo wyraźnie, niewątpliwie kupiono sprzęt służący bezpieczeństwu informatycznemu. A więc zapewne poziom bezpieczeństwa cyberbezpieczeństwa się podniósł. Ale tak naprawdę nie zbadano, czy ten sprzęt działa w jakimś systemie. Jeżeli miernikiem jest liczba zakupionego sprzętu, to tak naprawdę nie potrafimy sobie odpowiedzieć na pytanie, czy poziom bezpieczeństwa I w jaki sposób się podniósł. Jeżeli miernikiem jest ilość pracowników IT zatrudnionych w jednostce, no to...
I czy przeszkolonych, no to to jest ważne, ale to też nie, to też nie jest miernik systemowy. Jeżeli miernikiem jest liczba gmin, które dostały dofinansowanie, to to jest bardzo ważny wskaźnik, bo my zgadzamy się. Wszystkie gminy mają potrzeby w zakresie cyberbezpieczeństwa III wszystkim takie wsparcie jest potrzebne, ale to znowuż nam nie... Ten miernik nie odpowiada na pytanie, które zostało postawione przez samych państwa, którzy zdefiniowali cel projektu jako zwiększenie bezpieczeństwa informacji, a nie wsparcie gmin w zakup sprzętu teleinformatycznego dla bezpieczeństwa. I to jest ta istota, istota problemu.
A teraz bardziej szczegółowo pan dyrektor, bo tu trzeba, żeby odpowiedzieć na pana pytanie, cofnąć się też do ustaleń kontroli z dwudziestego czwartego roku, bo tam przede wszystkim ocenialiśmy, jakie problemy są w samorządzie. Bo tu kontroliliśmy projekt, a tam kontrolowaliśmy przede wszystkim samorządy.
Speaker 14
Dziękujemy. Powiem tak, ja nawiążę może, bo kontrole dotyczące bezpieczeństwa informacji prowadziliśmy w dwudziestym czwartym roku, wcześniej jeszcze w 2000 osiemnastym roku I pewne problemy się powtarzają.
Speaker 12
My z tą kontrolą z dwudziestego czwartego roku spotkaliśmy się na komisji Tak. Cyfryzacji. Tak. Mieliśmy też możliwość omawiania I właśnie to, że panowie macie wiedzę taką historyczną też I możecie jakby wskazać z punktu widzenia tej kontroli z dwudziestego czwartego I tej obecnej na pewne tendencje I co co co na co należy zwrócić uwagę, to jest bezcenna refleksja do naszej komisji.
Speaker 4
Panie przewodniczący, więc z tych doświadczeń z naszych kontroli wynika, że problemy dotyczą większości tych mniejszych, słabszych jednostek samorządu terytorialnego. Tam jest najczęściej właśnie ta niska świadomość, to jest właśnie ten przykład właśnie tego, niezamkniętej szafki serwerowej I tego przepraszam, wymiana serwera na nowy nie załatwi tego problemu. To jest kwestia wprowadzenia regulacji wewnętrznych, czyli tego, składając się na ten system, zapewnienia bezpieczeństwa informacji. To jest kwestia właśnie też przeprowadzenia tych corocznych audytów bezpieczeństwa informacji. To jest obowiązek, który istnieje od 2000 dwunastego roku.
I my w tych naszych kolejnych kontrolach nadal napotykamy gminy, w których taki audyt co roku nie jest przeprowadzany. Nie mamy oczywiście nic przeciwko temu, były takie projekty realizowane z udziałem środków unijnych, że tam na przykład taki audyt był wymagany I był refundowany na zysków innych, więc nawet te gminy małe, których nie było stać na ten audyt albo nie miały własnych fachowców do przeprowadzenia takiego audytu, no mogły takie działanie wtedy przeprowadzić. Natomiast no trzeba to działanie powtarzać co roku właśnie po to, żeby wykrywać te słabości w tym systemie zabezpieczenia informacji I żeby im przeciwdziałać. Trzeba zmieniać w miarę postępu technicznego, w miarę zmiany zagrożeń, zmieniać te regulacje wewnętrzne, zmieniać sprzęt, zmieniać oprogramowanie, szkolić ludzi. Większość ataków hakerskich tak naprawdę to zaczyna się właśnie od ludzi, poprzez socjotechnikę.
Owszem, oprogramowanie jest ważne, ale to nie jest jedyny środek, że tak powiem, zapewnienia bezpieczeństwa. To tyle tak w uproszczeniu. Dziękuję.
Speaker 7
Dziękuję. Szanowni państwo, założeniami projektu cyberbezpieczny samorząd było wsparcie w trzech różnych przedmiotach, tak to nazwijmy, w trzech różnych obszarach technicznym, kompetencyjnym I organizacyjnym. To jest niezwykle ważne. Między innymi te wskaźniki, o których tutaj jest mowa, były powiązane z liczbą osób przeszkolonych w ramach tego projektu, czyli pewna część jednak zostanie zmierzona, prawda, która jak jaka liczba osób została objęta tym projektem. Ważne jest też to, aby wspomnieć, że
Speaker 7
wskaźniki wynikają też z całości realizacji programu. My musieliśmy też te wskaźniki zaadresować w tym projekcie, aby potem móc rozliczyć realizację całego programu ze środków funduszy europejskich, tak? Ale co jest istotne, do czego muszę się odnieść, to do tych, do rozwoju kompetencji. Wiemy, że dzięki najwyższej izbie kontroli, ich kontrolom, dzięki działaniom, które oczywiście prowadzi minister cyfryzacji przy współpracy z centrum projektów Polska cyfrowa w ramach różnych projektów, wiemy, jakie są potrzeby samorządów. Wiemy też że wiele z nich
szczególności
Speaker 7
Najmniejszych, nigdy nie będzie w stanie osiągnąć takiego poziomu w cyberbezpieczeństwie, jakiego byśmy sobie życzyli. Dlatego szykujemy różne działania wspierające I nie są to działania I nawet może nie powinny być za każdym razem działania, które polegają na rozdawaniu środków, bo one nie zawsze przynoszą takie rezultaty właśnie w obszarach między innymi kompetencyjnym. Są potrzebne działania systemowe I my takie działania prowadzimy. Wyciągamy wnioski I programujemy właśnie takie działania, aby systemowo wspierać tych, nie będą w stanie osiągnąć odpowiedniego poziomu dojrzałości. W tym roku uruchomiliśmy kolejne działanie, które ma za zadanie wspierać samorządy, aby wspólnie realizowały obowiązki obowiązki z zakresu cyberbezpieczeństwa I mówię tutaj o lokalnych centrach cyberbezpieczeństwa.
Speaker 8
Szanowni państwo, my żeby takie centry, żeby żeby żeby żeby samorządy mogły wspólnie realizować obowiązki, potrzebne były zmiany w prawie. Myśmy to dowieźli. Daliśmy na to środki kolejne I ramy, w jaki sposób te samorządy mają współpracować, aby móc realizować wspólnie zadania, a nawet nie wspólnie, żeby budować ten potencjał, który będzie rósł na tych, którzy są w stanie pociągnąć takie obowiązki I jeszcze wspierać tych słabszych. Więc mamy, mamy taki projekt, ten projekt jest obecnie w początkowej fazie, dopiero został uruchomiony konkurs, zatem dajmy chwilę, poczekajmy na efekty, jest zainteresowanie I pokładamy duże nadzieje właśnie w tym, że większe, silniejsze jednostki będą wspierać te słabsze. Realizujemy szkolenia, realizujemy dedykowane szkolenia dla kadry zarządczej, informujące o obowiązkach wynikających z nowych regulacji.
Speaker 7
Utworzyliśmy Akademię Trenera. Akademię Trenera, która również ma wyjść naprzeciw temu, aby realizować obowiązki wynikające ze znowelizowanej ustawy. Także są te działania I będziemy te działania dalej realizować właśnie tak jak była tutaj mowa, systemowo.
Speaker 12
Dziękuję pani dyrektor. To są też takie konkluzje, które już są... Materializują się w formie konkretnych działań. Kiedy rozmawialiśmy o tym, tej ostatniej kontroli najwyższej izby kontroli, też na komisji wtedy I były takie konkluzje, że że te mniejsze jednostki samorządu terytorialnego nie mają szans poradzić sobie, jeżeli chodzi o cyberbezpieczeństwo, bez wsparcia czy też bez możliwości koordynacji swoich działań z innymi I też bez wsparcia ze strony rządu. Tutaj pan poseł jeszcze z pytaniami.
Proszę bardzo, pan poseł Ossmara.
Łukasz Osmalak
Dziękuję bardzo panie przewodniczący. Może nie tyle z pytaniem, co co z bardziej takim takim również stwierdzeniem. Znaczy, bardzo przede wszystkim cieszy to, że wszyscy chyba czujemy, wszyscy widzimy, że mówimy w jednym kierunku, że widzimy tą problematykę I że idziemy w jednym kierunku. Myślę, że to jest tak, że dla tych, bo część z nas jest informatykami, więc my jako informatycy patrzymy na to zupełnie inaczej. Ci, którzy są informatykami, są zdecydowanie bardziej świadomi tych zagrożeń, które występują w sieci I jakby mają świadomość tego, że my dzisiaj, jakby nie, nie chcę nikogo obrazić czy obrazić, ale z perspektywy informatyka powiedziałbym, że ta rozmowa jest trochę bez sensu.
Speaker 17
Przecież na to muszą być pieniądze. Przecież my musimy kupić ten sprzęt, my musimy mieć fachowców, my musimy mieć procedury, my musimy mieć oprogramowanie, bo jak tego nie będzie, to po prostu otwieramy drzwi, otwieramy okno, żeby ktoś się do nas wrąbał niezależnie od tego, czy się wrąbie do samorządu, do instytucji rządowej, do wodociągów, do jakiejkolwiek innej organizacji I po prostu narobi nam bałaganu, skutkiem czego będziemy mieli po prostu problemy w funkcjonowaniu naszego państwa. I zgadzam się z tym, że absolutnie nie powinniśmy jakimkolwiek jednostkom samorządowym dawać niczego za darmo. Mówię to tak troszeczkę w cudzysłowie, bo jak damy wszystkim to samo, damy wszystkim za darmo, spora część tych samorządów tego nie wykorzysta, bo nawet nie będzie miała pojęcia jak, w jaki sposób może to wykorzystać. Natomiast wydaje mi się, że gdybyśmy skupili się na tym, żeby zabezpieczyć środki na to, żeby w tych gminach, w tych samorządach, ja wiem, że to nie jest łatwe, ale mogli pracować naprawdę fachowcy, których być może nawet udałoby się w niektórych przypadkach pozyskać z rynku, bo przecież taki specjalista nie musi mieć urzędu miasta, który jest na terenie gminy dziesięcio czy dwudziestotysięcznej, tylko on jako dobry specjalista naprawdę znający się na tym, jest w stanie od strony właśnie cyberbezpieczeństwa zająć się nawet kilkoma takimi jednostkami samorządu terytorialnego I zupełnie bez problemu jest w stanie tym procesem w kilku takich jednostkach zarządzać I być może te samorządy, również łącząc się, to o czym pani dyrektor mówiła po otwarciu tych centrów, będą w stanie z tego korzystać.
Natomiast wydaje mi się, że kluczowe tutaj w tym aspekcie będzie to, żebyśmy mieli świadomość, że jeżeli chcemy tam mieć specjalistę, który zadba o to, żeby było bezpiecznie, to niestety, ale musimy tam dać konkretną kasę, bo tylko ta kasa będzie w stanie spowodować, że przyjdzie tam ktoś, kto będzie na tyle kompetentny, że będzie w stanie tą robotę zrobić na wysokim poziomie. Dziękuję bardzo.
Włodzimierz Tomaszewski
Bardzo dziękuję. Ja, ja nie jestem członkiem podkomisji, ale przyszedłem sobie z ciekawości, żeby poznać te wyniki I ocenę. Muszę powiedzieć, że trochę tutaj jest brak zrozumienia, bo my przecież jesteśmy w w procesie wielkiej rewolucji. Ta rewolucja jest związana z tym, że osiągamy coraz większe technologie oprogramowania I technik informatycznych, no czego rezultatem XI jest to, że już się zastanawiamy, jak sztuczna inteligencja będzie, że tak powiem, zmieniać obraz funkcjonowania administracji na wielką skalę. W związku z czym ten program, który tutaj jest oceniany, to jest programem, który w zasadzie odpowiada na tworzenie tej bardzo wysokiej jakości bazy.
Przez bazę rozumiem zarówno sprzęt, oprogramowanie, jak I ludzi, żeby właśnie temu wyzwaniu tej rewolucji sprostać. Ta rewolucja będzie także zmieniać kwestie związane z ludźmi, bo część urzędników zostanie zastąpiona tą sztuczną inteligencją, ale nie zostanie zastąpiona ta część, która będzie musiała być powiększona jakby, jak w zakresie właśnie tych technologii informatycznych, czyli zawodowych informatyków. I to ta, no powiem, przemiana się będzie dokonywać, więc ja myślę, że cele tej, tego programu zostały spełnione, ponieważ nie wierzę w to, że ktoś, któraś z gmin kupiła sprzęt I zostawiła go w magazynku, tak. Tylko spięła go w system u siebie. Ocena tego spięcia może być związana z tym, żeby żeby tutaj przy rozliczeniu tego programu to zostało wykazane.
Chyba nie kupowali na zapas, tylko właśnie kupowali taki, jakie były te obecne wymogi technologiczne, także to jest związane z zachowaniem tegoż bezpieczeństwa. Więc to jest pewien etap, który musiał być wykonany I musi być wykonany przy wsparciu, bo jest to tak duży skok również ze strony rządu. No I wydaje się, że to jest... Nikt nie kwestionuje, że zostało to wykonane. Natomiast mierniki do oceny to bardziej będą już wtedy, kiedy się okaże, czy I jaka skala była włamań do tego systemu I do informacji.
I na koniec mojego pytania, to zadam to pytanie, bo tutaj także byli przedstawiciele różnych środowisk wymieniani. Czy Najwyższa Izba Kontroli podjęła kontrolę związana, związaną z wyciekiem danych medycznych na tą wielką skalę, bo to jest dla mnie ważne, jak dysponowano sprzętem I kto nim dysponował, kto operował podmioty zewnętrzne tymi danymi medycznymi I jak teraz temu przeciwstawiać I przeciwdziałać I zabezpieczać się. Dziękuję.
Speaker 12
To może ja jeszcze 2 zdania. To akurat ten temat nie jest przedmiotem naszego posiedzenia, ale poruszaliśmy tę kwestię wycieku danych medycznych na posiedzeniu Komisji Cyfryzacji, ale ze względu na to, że to nie jest jedyny wyciek, jeżeli chodzi o dane wrażliwe polskich obywateli. Ja planuję posiedzenie Podkomisji do spraw Cyberbezpieczeństwa z Ministerstwem Cyfryzacji w obszarze właśnie kwestii zabezpieczeń, jakby podejścia systemowego do tego rozwiązania. Zresztą jest przygotowywany projekt ustawy w Ministerstwie Cyfryzacji dotyczący możliwości lepszego przeciwdziałania czy też reagowania, jeżeli chodzi o tego typu sytuacje. Tam mamy 1 zgłoszenie.
Ja się z panem posłem też zgadzam, że ten program został, jeżeli chodzi o założenia, zrealizowany. Natomiast jeżeli
chodzi
Speaker 12
Systemowe podejście, to znowuż te uwagi najwyższej izby kontroli można warto też w jakiś sposób przyjąć, bo mówiłem też o filozofii jako o tym systemowym podejściu. I pan poseł ma ogromne doświadczenie w samorządzie. Ja w takim wycinkowe, jeżeli chodzi o zarządzanie cyberbezpieczeństwem, również I pozyskanie ekspertów, nawet w tak dużym mieście jak nasza Łódź, no graniczy z cudem, jeżeli chodzi o możliwości finansowe, bo wielokrotnie w praktyce udawało się zatrudnić jakiegoś eksperta w tym obszarze, który no długo nie nie zagrzał swojego miejsca, no bo rynek jest bezlitosny, bo oferując kilkukrotnie wyższe wynagrodzenia, tych ekspertów był w stanie bardzo szybko zaangażować po swojej stronie. Jeszcze mamy tutaj głos pani z sali, proszę bardzo I proszę się przedstawić do protokołu.
Joanna Karczewska
Tak, oczywiście. Nazywam się Joanna Karczewska, jestem absolwentką Wydziału Elektroniki Politechniki Warszawskiej. Zamialę się cyberbezpieczeństwem, bezpieczeństwem informacji, ochroną danych osobowych. I to, co przeczytałam w raporcie kolejnym najwyższej izby kontroli, było dla mnie przygnębiające, bo zajmuję się KRI I audytami, od kiedy KRI zostało wprowadzone I wielokrotnie wątek audytu był poruszany na różnych forach, audyty mają I szczególnie wymóg corocznych audytów, to jest niejako wskazanie kierownictwu danej jednostki, czy jesteśmy na dobrej drodze, czy też są jakieś olbrzymie luki. Jeżeli ja czytam, że w starostwie powiatowym w Białobrzegach nie ma polityki bezpieczeństwa informacji, chociaż sobie odznaczyli, że mają, a później dopiero jak się najwyższa izba kontroli pojawiła, to oj, to był przypadek, to przez pomyłkę.
No to wskazuje, że coś jest nadal nierozumiane. I tu chciałabym wrócić do mojego postulatu już kilkakrotnie przedstawianego na posiedzeniach komisji I podkomisji, to jest przygotowanie listy kontrolnej dla włodarzy. Niech oni wiedzą, jakie pytania zadać co pół roku swoim służbom, nie tylko informatykom, ale swoim służbom, w całym urzędzie, czy mamy na przykład na bieżąco kontrolę dostępu do naszych systemów, gdzie jest nasz sprzęt umiejscowiony. To są, to są elementy bezkosztowe. Ja jestem ekspertem, nazwijmy to z górnej półki, ale pracowałam I pracuję z dwoma jednostkami samorządu terytorialnego, z jednostkami podległymi.
I to, co ja widzę z mojej perspektywy, to to, że nawet jeżeli ekspert się pojawia, czego w przedszkolu się raczej nie nikt nie spodziewa, to całe otoczenie jest nieprzygotowane. Ja to przećwiczyłam na na przykładzie likwidacji jednego z przedszkoli. I tu chciałabym zgłosić właśnie lukę, jaką zauważyłam I do do... Skierować to do Ministerstwa Cyfryzację, żebyście też zaczęli prace nad całą listą czynności, działań, które należy, która powinna podjąć jednostka samorządu terytorialnego, jeżeli jest likwidowana. Tu jest olbrzymia luka.
Tutaj może dojść do... Nie chciałabym tego nazwać wyciekiem, ale raptem będą dane przetwarzane, które nie mają administratora danych w rozumieniu RODO lub też jakiegokolwiek właściciela, ponieważ nie zostaną wszystkie procedury dokonane. Więc moje postulaty są 2. Opracować właśnie wytyczne dla jednostek samorządu terytorialnego, jeżeli jednostka podległa lub sama jednostka jest likwidowana. W tym roku zostało zlikwidowanych 167 przedszkoli.
Gwarantuję, że tylko 1 przedszkole, czyli moje, przeszło całą ścieżkę zdrowia, jaką powinno przy likwidacji, tak. Pozamykanie wszystkich kont. Ja już o tym mówiłam. Natomiast gwarantuję, że pozostałe 166 nie zrobiło praktycznie nic albo niewiele. Kolejna rzecz to baza wiedzy.
Speaker 23
Mówimy o małych jednostkach, że one nigdy nie dojdą. Śmiem twierdzić, że duże też nie dochodzą I to też wynika z z kontroli najwyższej izby. I tutaj pojawia się problem, który już był raz przedstawiany przez najwyższą izbę, czyli portal informacyjny. I proszę przyjąć do wiadomości, że cybergov p absolutnie się nie sprawdza jako portal wiedzy, między innymi dla jednostek samorządu terytorialnego, Co robić? Gdzie znaleźć dobre podpowiedzi?
Ja to przetestowałam, opisałam. Mogę w każdej chwili udowodnić, że nie został wypełniony wniosek najwyższej izby kontroli z dwutysięcznego dwudziestego trzeciego roku. A to jest to, co jest najbardziej potrzebne. Nawet teraz sprawdziłam, to baza wiedzy dla samorządów, tak, baza wiedzy prowadzona przez Ministerstwo Cyfryzacji zawiera tylko wpisy dotyczące kolejnych konkursów. Natomiast tam nie znajdziemy tak od ręki właśnie podpowiedzi, czy to dla włodarzy, czy to dla pracowników jednostek samorządu terytorialnego.
Co robić, jak jak sprzęt, który uzyskali, wykorzystywać. Bo sprzęt to jest sprzęt. On może działać dobrze, on może działać źle. Wszystko 1 w jakiej jednostce. Natomiast jest potrzebna też wiedza.
Szkolenia jednorazowe, a jeszcze prowadzone z osoby, przez osoby z zewnątrz, święcie jedzie, że są tylko w połowie przydatne.
Speaker 22
Przepraszam, że tylko się wtrącę. Jakbyśmy mogli Tak. Do konkluzji zmierzać ze
względu To już jest konkluzja.
Ilość czasu na tą serię.
Speaker 23
To już jest konkluzja właśnie. Przedstawiam swoje 2 pytania I wnioski do Ministerstwa Cyfryzacji. Dziękuję.
Speaker 12
Dziękuję ślicznie I też obiecałem, że głos odda Ministerstwu Cyfryzacji jeszcze w tym punkcie. Nie widzę więcej zgłoszeń. Jeszcze najwyższa izba kontroli. Będziemy podążali do końca.
Speaker 7
Dziękuję bardzo jeszcze raz za oddanie głosu. No niestety nie mogę się zgodzić. Postulat Najwyższej Izby Kontroli co do zrealizowania wspólnego punktu informacyjnego dotyczącego cyberbezpieczeństwa został przez nas zrealizowany. Wspomniany portal cyber gov p l. Niestety no nie mogę, nie możemy odpowiadać za nie...
Speaker 8
Czytanie, nie ze zrozumieniem. No jest nam, że nie dociera to może do wszystkich, też musiałabym wiedzieć, do kogo takie pytanie w ogóle zostało skierowane, bo to jest ważne. Jeżeli chodzi o portal cyber gov p l, jest on na bieżąco uaktualniany różnymi rodzaju informacjami, w szczególności rekomendacjami, bardzo konkretnymi rekomendacjami wydawanego, wydawanymi przez pełnomocnika rządu do spraw cyberbezpieczeństwa konkretnymi technicznymi rekomendacjami, co należy zastosować. No I szanowni państwo, podstawowa uwaga jest taka, że teraz samorząd, duże, większe jednostki są podmiotami kluczowymi. Nie musimy dla nich tworzyć odrębnych narzędzi, ale za to dla każdego I podmiotu ważnego I podmiotu kluczowego.
Ostatnio utworzyliśmy bezpłatny przewodnik po nowelizacji ustawy o krajowym systemie cyberbezpieczeństwa, który jest dostępny online I nie tylko. Robimy szkolenia, to nie są jednorazowe szkolenia. Szanowni państwo, my zrobiliśmy 20, my zrobiliśmy kilkadziesiąt szkoleń. Prowadzimy system subskrypcji, gdzie mamy ponad 5 czy 6 już nawet 1000 subskrybentów, którzy mogą bez problemu bezpłatnie korzystać z naszych szkoleń. Ale co więcej, minister cyfryzacji uruchomił w zeszłym roku inicjatywę cyfrowy samorząd I jeździliśmy po samorządach, informując, jakie mamy dla tych samorządów narzędzia wsparcia, z których mogą bezpłatnie korzystać.
Naprawdę tych narzędzi mamy całe mnóstwo. A oprócz tego podsumowanie naszego dorocznego całego wysiłku, całego rocznego wysiłku będzie w dorocznym spotkaniu cyfrowy samorząd, które odbędzie się dwudziestego dziewiątego października, czyli dokładnie w przyszłym tygodniu, gdzie również spotkamy się z włodarzami, tak? Aby podsumować nasze działania, w tym między innymi jedną częścią, która będzie najbardziej prezentowana I na który, na którą będzie kładziony największy nacisk, będzie cyberbezpieczeństwo, czyli tak naprawdę treści otwierające w ogóle cały cyfrowy samorząd. Serdecznie zapraszam. Zaproszenia już są...
Informacja o tym była już dawno temu ogłoszona I dystrybuowana konkretnymi kanałami. Zatem nie mogę się zgodzić, że na portalu cyber gov pl informujemy tylko I wyłącznie
Tylko o konkursach. Dobrze, że I o takich informujemy I że takie konkursy prowadzimy. Natomiast absolutnie jest to cybergov pl, to jest portal, który jednoczy, scala, który gromadzi wszystkie informacje związane z cyberbezpieczeństwem dla wszystkich podmiotów Krajowego Systemu Cyberbezpieczeństwa, w tym podmiotów samorządowych.
Speaker 12
Dziękuję. Tutaj pytanie jest czy zaproszenie na to wydarzenie, którym pani dyrektor mówi, zostało wysłane również do Komisji Cyfryzacji I członków Komisji Cyfryzacji. Jak pani zaprasza to pytamy. Czy tak czy nie?
Najbliższymi Mogę odpowiedzieć tylko?
Speaker 12
Nie wiem, jakby nie nie nie nie wchodzimy w dyskusję. No jeszcze najbliższa izba kontroli tylko pytam o to zaproszenie, bo jak pani zaprasza to pytanie czy członkowie komisji są zaproszeni.
Tak, tu.
Speaker 24
Ja wiem. Pani tak, pani tak z przekonaniem powiedziała, że że zaproszenie już są w drodze, to dopytuje. Oddaję główne I wyższe izby kontroli. Proszę bardzo.
Speaker 1
Pan poseł Tomaszewski zaadresował do nas pewne pytania, więc chciałbym króciutko. System a sprzęt, tak? Problem I istota tego problemu polega na tym, że przy takim skonstruowaniu programów rośnie ryzyko powstania takiej sytuacji, że kupujemy sprzęt niedostosowany do realnych potrzeb. Sprzęt informatyczny jest często sprzętem wysokiej klasy. On musi działać w pewnym szerszym systemie.
Ja nadzoruję w tej chwili kontrole związane z zakupami zaawansowanego uzbrojenia dla Polski. Zakup myśliwców F-trzydzieści 5 jest kompletnie bezcelowy, jeżeli nie ma całego systemu I ekosystemu, w którym te myśliwce będą funkcjonować, bo inaczej nie wykorzystamy tych gigantycznych możliwości, które nam one oferują I wyrzucimy pieniądze w błoto. I można sobie wyobrazić, że właśnie w tak zbudowanym programie będziemy finansowali kaprys jakiegoś szalonego informatyka w gminie, który chce mieć jakieś wysokiej klasy urządzenie, tylko że ono nie funkcjonuje w systemie I ta gmina wyda duże pieniądze, nie swoje, bo przecież grantowe, na urządzenie, które nie... Wpasowane w system I w potrzeby, które tam realnie zostały ocenione I zbadane, będzie niewykorzystane w pełni. To nie o to chodzi, że ono w ogóle pójdzie na półce, tylko że być może 10 procent jego możliwości będzie wykorzystane.
O to, o to chodzi. Taka konstrukcja programu to pokazuje. Ja jestem gorącym zwolennikiem takich programów, które z racji tego, że są adresowane do wszystkich gmin, dają szansę również tym najmniejszym gminom na poprawę sytuacji. Bo ja I odwołam się tutaj do swojego Przednichowskiego doświadczenia, przez 8 lat będąc wojewodą w województwie mazowieckim, zawsze w przypadku różnych wymogów stawianych samorządom, ale też programów adresowanych samorządom, które mi przychodziło wdrażać, zadawałem sobie takie pytanie. Ja to nazwałem testem gminy Czarnia.
Gmina Czarnia to najmniejsza gmina w województwie mazowieckim. A jak gmina Czarnia sobie z tym poradzi? I ja dostrzegam to, że Ministerstwo Cyfryzacji I I to też wynika z naszych wcześniejszych kontroli, o tym mówił pan dyrektor Łubian, dostrzega problem małych gmin. Bo to było też w tej kontroli z dwudziestego czwartego roku wskazane. Tam trzeba szukać jakiegoś wsparcia dla grup gmin, być może w rozwiązaniach także chmurowych, gdzie pewne rzeczy można uwspólniać I cieszymy się, że ministerstwo w tym kierunku idzie.
Dostrzegamy też, że ministerstwo pozytywnie realizuje nasze wnioski. Sam pan dyrektor Ubian podkreślił programie tym wodociągowym cyberbezpieczeństwa wodociągów. Już widzimy wykorzystanie wniosków z naszej kontroli. I to bardzo dobrze. I jeszcze 1 rzecz.
Pan poseł pytał o wyciek danych z podmiotów leczniczych. Przypomnę, wspominałem o dwóch kontrolach, które... Jedną zrealizowaliśmy, jedną mamy w toku. 1 z dwudziestego trzeciego roku, ochrona danych pacjentów przed cyberatakami w podmiotach leczniczych na terenie województwa warmińsko-mazurskiego. I ta kontrola, która jest w tej chwili w toku, cyberbezpieczeństwo systemów informacyjnych w podmiotach leczniczych.
Tylko że to są kontr, kontrole w podmiotach publicznych. A te wycieki, o których jest głośno, są w podmiotach niepublicznych I my nie mamy kompetencji kontrolnych, żeby tam wchodzić. Moglibyśmy ewentualnie I być może jest to pewien wniosek, który należy rozważyć, rozważyć kontrolę w jaki sposób państwo wobec takich podmiotów buduje wymogi związane z bezpieczeństwem danych. Tym właśnie samym miejscu na Sam samych podmiotów prywatnych wchodzić kontrolnie nie możemy, bo nam nie pozwala na to ustawa o najwyższej izbie kontroli.
Jeszcze pan poseł. Dziękuję bardzo.
Speaker 17
Właśnie chciałem to dopowiedzieć. Mieliśmy to na Komisji Cyfryzacji, rozmawialiśmy na ten temat z panem ministrem cyfryzacji, jest właśnie procedowana na razie na etapie rządowym ustawa, która ma wprowadzić tam 5 konkretnych zmian związanych z tym, że zmienią się wymogi w stosunku do podmiotów, które będą dysponowały danymi osobowymi, tak jak w przypadku tych wycieków, które się w tym momencie zdarzyły I ta jakby kontrola, czyli poziom zabezpieczeń, który ma funkcjonować w tych firmach, ma być zdecydowanie poprawiony. Dziękuję.
Dziękuję. Szanowni państwo.
Włodzimierz Tomaszewski
Dziękuję bardzo, tylko chcę taki element wskazać, tu na który tu słyszałem dzisiaj, że przecież państwo ten sprzęt, czy tam te wszystkie ewentualne elementy, które miały być przedmiotem zakupu przez samorządy, miały w konkretnej specyfikacji potrzeb bardzo okrojonych. To znaczy okrojonych w tym znaczeniu, że nie jakiś nad wyraz, tylko to, jest niezbędne I teraz na przyszłość. Więc myślę, że
Speaker 12
Dziękuję za ten głos I to już jest ostatni głos na dzisiejszym posiedzeniu połączonym pod komisję. Chciałem podziękować najwyższej izbie kontroli za przedstawienie raportu I za tę kontrolę. Podziękować też Ministerstwu Cyfryzacji za realizację tak ważnego programu. Mam nadzieję, że wspólnie wyciągniemy z tej dyskusji wnioski, bo omawialiśmy nie tylko samą realizację programu, treść raportu, ale również rozmawialiśmy o szerszym zagadnieniu, jakim jest systemowe podejście do kwestii cyberbezpieczeństwa w samorządzie.
Będziemy też rozmawiać o kwestiach bezpieczeństwa danych osobowych przetwarzanych przez podmioty prywatne. O tym rozmawialiśmy na Komisji Cyfryzacji, ale trwają prace nad ustawą, ale też tutaj musimy się pochylić nad taką filozofią, czy jednak tego typu aplikacje nie były, nie powinny być po prostu rządowymi aplikacjami, tak żeby to rząd odpowiadał na końcu za bezpieczeństwo, bo, no bo też była taka konkluzja na ostatnim posiedzeniu Komisji Cyfryzacji, że należy się nad tym zastanowić. Dziękuję państwu za udział w dzisiejszym posiedzeniu. Uważam posiedzenie komisji za zakończone.